Özgürlükle Kalkınma

İçindekiler
— Önsöz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
— GİRİŞ: ÖZGÜRLÜK OLARAK KALKINMA . . . . . . . . . . . . . . 17
A. Özgürlük olarak kalk›nma. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
B. Etkinik ve ba¤lant›lar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
C. Baz› örneklemeler: Siyasal özgürlük ve yaflam kalitesi . . . . . . . . . . . . 20
D. Ticari ifllemler, piyasalar ve iktisadi özgürlük yoksunlu¤u . . . . . . . . . 21
E. Örgütler ve de¤erler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
F. Kurumlar ve araçsal özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
G. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
I. ÖZGÜRLÜK PERSPEKT‹F‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
A. Özgürlük yoksunlu¤u biçimleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
B. Uygulamalar ve f›rsatlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
C. Özgürlü¤ün iki rolü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
D. De¤erlendirici sistemler: Gelirler ve kapasiteler . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
E. Yoksulluk ve eflitsizlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
F. Gelir ve ölümlülük oran› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
G. Özgürlük, kapasite ve yaflam kalitesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
H. Piyasalar ve özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
I. De¤erler ve de¤erlendirme süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
‹. Gelenek, kültür ve demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
J. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
II. KALKINMANIN AMAÇLARI VE ARAÇLARI . . . . . . . . . . . . 54
A. Özgürlü¤ün kurucu ve araçsal rolleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
B. Araçsal özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
C. Ba¤lant›lar ve tamamlay›c›l›k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
D. Çin-Hindistan karfl›tl›¤›n›n farkl› yönleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
E. Büyüme arac›l›¤›yla sa¤lanan toplumsal düzenlemeler . . . . . . . . . . . . 64
F. Kamusal önlemler, düflük gelirler ve göreli maliyetler . . . . . . . . . . . . 67
H. Yirminci yüzy›l Britanyas›’nda ölümlülük oranlar›n›n düflürülmesi . . 71
I. Demokrasi ve siyasal teflvikler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
‹. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
III. ADALET‹N TEMELLER‹ VE ÖZGÜRLÜK . . . . . . . . . . . . . . . 78
A. Kapsanan ve d›fllanan bilgi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
B. Bildiriflimsel bir temel olarak fayda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
C. Faydac› yaklafl›m›n yararlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
D. Faydac› yaklafl›m›n handikaplar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
E. John Rawls ve özgürlü¤ün önceli¤i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
F. Robert Nozick ve liberterlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92
G. Fayda, gerçek gelir ve kifliler aras› k›yaslamalar . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
H. Refah: Çeflitlilikler ve ayr›fl›kl›klar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
I. Gelirler, kaynaklar ve özgürlükler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
‹. Refah, özgürlük ve kapasite . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106
J. A¤›rl›klar, de¤er biçme ve toplumsal seçim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
K. Kapasite bildiriflimi: Alternatif kullan›mlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
L. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
IV. KAPAS‹TE YOKSUNLU⁄U OLARAK YOKSULLUK . . . . . 126
A. Gelir yoksullu¤u ve kapasite yoksullu¤u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131
B. Neyin eflitsizli¤i?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
C. ‹flsizlik ve kapasite yoksunlu¤u. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136
D. Sa¤l›k hizmeti ve ölümlülük oran›:
Amerikan ve Avrupa toplumsal tutumlar›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
E. Hindistan ve Afla¤› Sahra Afrika’s›nda yoksulluk ve yoksunluk . . . . 142
F. Toplumsal cinsiyet eflitsizli¤i ve kay›p kad›nlar . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
G. Sonuç niteli¤inde yorumlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154
V. P‹YASALAR, DEVLET VE TOPLUMSAL FIRSAT . . . . . . . 158
A. Piyasalar, özgürlük ve emek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
B. Piyasalar ve etkinlik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165
C. Özgürlüklerin dezavantajlar› ve eflitsizli¤i aras›ndaki ba¤lant› . . . . . 170
D. Piyasalar ve ç›kar gruplar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171
E. Piyasalar›n rolünü elefltirel bir tutumla inceleme gere¤i. . . . . . . . . . . 176
F. Çok yanl› bir yaklafl›m ihtiyac› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179
G. Karfl›l›kl› dayan›flma ve kamu mallar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182
H. Kamu imkânlar› ve teflvikler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185
I. Teflvikler, kapasiteler ve ifllevler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186
‹. Hedefleme ve olanaklar›n s›nanmas›. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190
J. Eyleyen ve bildiriflimsel temel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194
K. Mali muhafazakârl›k ve bütünlefltirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195
L. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200
VI. DEMOKRAS‹N‹N ÖNEM‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205
A. ‹ktisadi ihtiyaçlar ve siyasal haklar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206
B. Siyasi haklar›n ve demokrasinin üstünlü¤ü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207
C. Siyasi ve medeni haklara karfl› görüfller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208
D. Demokrasi ve iktisadi büyüme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209
E. Yoksul insanlar demokrasiyi ve siyasal haklar› umursarlar m›? . . . . 211
F. Siyasi haklar›n araçsal önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213
G. Siyasi haklar›n kurucu rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 214
H. Demokrasinin ifllemesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215
I. Demokrasi prati¤i ve muhalefetin rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216
‹. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
VII. KITLIKLAR VE D‹⁄ER KR‹ZLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222
A. Yetki ve karfl›l›kl› ba¤›ml›l›k . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224
B. K›tl›k nedenleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228
C. K›tl›¤›n önlenmesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233
D. K›tl›k ve yabanc›laflma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236
E. Üretim, çeflitlendirme ve büyüme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242
F. ‹stihdam yolu ve eyleyen sorunu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244
G. Demokrasi ve k›tl›¤›n önlenmesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246
H. Teflvikler, bildiriflim ve k›tl›klar›n önlenmesi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248
I. Demokrasinin koruyucu rolü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250
‹. fieffafl›k, güvenlik ve Asya iktisadi krizleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252
J. Sonuç niteli¤inde yorumlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255
VIII. KADINLARIN EYLEML‹L‹⁄‹ VE TOPLUMSAL DE⁄‹fi‹M 259
A. Eylemlilik ve refah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260
B. Ortakl›k çat›flmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264
C. Kazan›lm›fl hak alg›lar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265
D. Çocuklar›n hayatta kalmas› ve kad›n eylemlili¤i . . . . . . . . . . . . . . . . 269
E. Eylemlilik, özgürleflme ve do¤urganl›¤›n azalt›lmas›. . . . . . . . . . . . . 273
F. Kad›nlar›n siyasal, toplumsal ve iktisadi rolleri. . . . . . . . . . . . . . . . . 275
G. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280
IX. NÜFUS, BES‹N MADDELER‹ VE ÖZGÜRLÜK . . . . . . . . . . 282
A. Dünyada bir besin maddesi krizi var m›? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283
B. ‹ktisadi teflvikler ve besin maddesi üretimi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285
C. Kifli bafl›na besin maddesi üretimi trendinin ötesi . . . . . . . . . . . . . . . 288
D. Nüfus art›fl› ve bask›n›n savunulmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289
E. Bask› ve üreme hakk› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290
F. Malthus’çu çözümleme. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294
G. ‹ktisadi ya da toplumsal kalk›nma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297
H. Genç kad›nlar›n haklar›n›n tan›nmas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299
I. D›flsall›k, de¤erler ve iletiflim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301
‹. Zorlama ne kadar etkilidir? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302
J. Do¤urganl›¤›n azalt›lmas›n›n yan etkileri ve h›z›. . . . . . . . . . . . . . . . 305
K. Zorlama tecrübeleri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307
L. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310
X. KÜLTÜR VE ‹NSAN HAKLARI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312
A. Üç elefltiri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313
B. Meflruluk elefltirisi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314
C. Tutarl›l›k elefltirisi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315
D. Kültürel elefltiri ve Asya’ya özgü de¤erler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317
E. Ça¤dafl Bat› ve benzersizlik iddialar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319
F. Konfüçyüs yorumlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321
G. Afloka ve Kautilya. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322
H. ‹slami hoflgörü. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 325
I. Küreselleflme: ‹ktisat, kültür ve haklar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327
‹. Kültürel al›flverifl ve kapsay›c› bir karfl›l›kl› ba¤›ml›l›k . . . . . . . . . . . 330
J. Evrenselci varsay›mlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332
K. Sonuç niteli¤inde bir yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335
XI. TOPLUMSAL SEÇ‹M VE B‹REYSEL DAVRANIfi . . . . . . . . 338
A. ‹mkâns›zl›k ve bildiriflimsel temeller . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340
B. Toplumsal adalet ve daha zengin bildiriflim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342
C. Toplumsal etkileflim ve k›smi uyum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343
D. Amaçlanm›fl de¤ifliklikler ve amaçlanmam›fl sonuçlar. . . . . . . . . . . . 345
E. Çin’den baz› örneklemeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349
F. Toplumsal de¤erler ve kamusal ç›kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353
G. Kapitalizmde de¤erlerin rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354
H. ‹fl eti¤i, güven ve sözleflmeler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356
I. Piyasa ekonomisi içinde norm ve kurumlar›n de¤iflimi . . . . . . . . . . . 358
‹. Kurumlar, davran›fl normlar› ve mafya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360
J. Çevre, düzenlemeler ve de¤erler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362
K. Mant›kl› düflünüfl, duygudafll›k ve sorumluluk. . . . . . . . . . . . . . . . . . 364
L. Güdüsel seçim ve evrimsel yaflama. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367
M. Etik de¤erler ve siyaset oluflturma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370
N. Yolsuzluk, teflvikler ve ifl eti¤i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371
O. Sonuç niteli¤inde yorumlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376
XII. TOPLUMSAL B‹R VAAT OLARAK
B‹REYSEL ÖZGÜRLÜK. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380
A. Özgürlük ve sorumlulu¤un birbirine ba¤›ml›l›¤› . . . . . . . . . . . . . . . . 382
B. Adalet, özgürlük ve sorumluluk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 384
C. Özgürlü¤ün yaratt›¤› farkl›l›k nedir? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 389
D. Neden fark eder? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391
E. ‹nsani birikim ve insan kapasitesi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393
F. Son bir yorum. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399
— Dizin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401
fiEK‹LLER:
1 Bölgelere göre erkeklerin hayatta kalma oranlar›ndaki de¤iflimler . . . . . . . . 38
2 Bölgelere göre kad›nlar›n hayatta kalma oranlar›ndaki de¤iflimler . . . . . . . . 39
3 Kifli bafl›na GSMH (ABD Dolar› olarak) ve do¤umdan itibaren yaflam
süresi beklentisi, 1994 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4 ‹ngiltere ve Galler’de yaflam süresi beklentisinde görülen iyileflmeler,
1901-1960 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
5 GSMH art›fl› (Birleflik Krall›k’ta) ve yaflam süresi beklentisinde
on y›ll›k art›fllar (‹ngiltere ve Galler), 1901-1960. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
6 Gerçek gelir ve aile gelirine göre düzenlenmifl Siyahlar ile Beyazlar
aras›ndaki ölümlülük oran› karfl›laflt›rmas› (35-54 yafl aras›) . . . . . . . . . . . . 140
7 Seçilmifl topluluklarda toplam nüfus içinde kad›n erkek oranlar›. . . . . . . . . 149
8 Bangladefl’te tah›l üretimi, 1971-1975 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230
9 1990 de¤erine göre ABD Dolar› üzerinden besin maddesi fiyatlar›. . . . . . . 287
TABLOLAR:
1 Hindistan ve Afla¤› Sahra Afrikas›: Seçilmifl k›yaslamalar (1991). . . . . . . . 144
2 Bölgelere göre kifli bafl›na besin maddesi üretim endeksleri . . . . . . . . . . . . 285
3 1990 de¤erine göre ABD Dolar› üzerinden besin maddesi
fiyatlar›: 1950-1952’den 1995-1997’ye. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286