ورود به حساب

نام کاربری گذرواژه

گذرواژه را فراموش کردید؟ کلیک کنید

حساب کاربری ندارید؟ ساخت حساب

ساخت حساب کاربری

نام نام کاربری ایمیل شماره موبایل گذرواژه

برای ارتباط با ما می توانید از طریق شماره موبایل زیر از طریق تماس و پیامک با ما در ارتباط باشید


09117307688
09117179751

در صورت عدم پاسخ گویی از طریق پیامک با پشتیبان در ارتباط باشید

دسترسی نامحدود

برای کاربرانی که ثبت نام کرده اند

ضمانت بازگشت وجه

درصورت عدم همخوانی توضیحات با کتاب

پشتیبانی

از ساعت 7 صبح تا 10 شب

دانلود کتاب Farreras Rozman. Medicina Interna

دانلود کتاب Farreras Rozman. طب داخلی

Farreras Rozman. Medicina Interna

مشخصات کتاب

Farreras Rozman. Medicina Interna

ویرایش: 20 
نویسندگان: ,   
سری:  
ISBN (شابک) : 9788413827438 
ناشر: Elsevier 
سال نشر: 2024 
تعداد صفحات: 2953 
زبان: Spanish 
فرمت فایل : PDF (درصورت درخواست کاربر به PDF، EPUB یا AZW3 تبدیل می شود) 
حجم فایل: 277 مگابایت 

قیمت کتاب (تومان) : 68,000



ثبت امتیاز به این کتاب

میانگین امتیاز به این کتاب :
       تعداد امتیاز دهندگان : 4


در صورت تبدیل فایل کتاب Farreras Rozman. Medicina Interna به فرمت های PDF، EPUB، AZW3، MOBI و یا DJVU می توانید به پشتیبان اطلاع دهید تا فایل مورد نظر را تبدیل نمایند.

توجه داشته باشید کتاب Farreras Rozman. طب داخلی نسخه زبان اصلی می باشد و کتاب ترجمه شده به فارسی نمی باشد. وبسایت اینترنشنال لایبرری ارائه دهنده کتاب های زبان اصلی می باشد و هیچ گونه کتاب ترجمه شده یا نوشته شده به فارسی را ارائه نمی دهد.


توضیحاتی درمورد کتاب به خارجی



فهرست مطالب

Cubierta
Portada
Página de créditos
Prólogo a la XX edición
Directores
Coordinadores de sección
Colaboradores
Plan general de la obra
Índice de capítulos
Índice de capítulos
Sección I - Fundamentosde la práctica médica
	Capítulo 1 - Fundamentos de la práctica médica
		Bibliografía especial
	Capítulo 2 - Diagnóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 3 - Pronóstico
		Introducción
		Concepto de pronóstico y factores pronósticos
		Tipos de actividad pronóstica
		Esperanza de vida
		Supervivencia de un proceso
		Pronóstico individual
		Bibliografía especial
	Capítulo 4 - Tratamiento
		Principios generales
			Tratamiento dietético
			Tratamiento físico o rehabilitador
			Apoyo psicológico
		Principios del tratamiento farmacológico
			Tratamiento farmacológico en el plano individual
				Farmacodinamia
				Farmacocinética
				Variabilidad en la respuesta farmacológica
					Factores fisiológicos
						Edad
						Sexo
						Embarazo
						Genética
					Factores dependientes de enfermedades subyacentes
						Insuficiencia renal
						Insuficiencia hepática
						Insuficiencia cardíaca
						Enfermedades respiratorias
						Enfermedades endocrino-metabólicas
						Enfermedades oncológicas
					Alimentos y otros factores ambientales
					Interacciones farmacológicas
				Monitorización terapéutica de fármacos
			Evaluación poblacional de los efectos de los medicamentos
				Evaluación de la eficacia
				Evaluación de la efectividad
				Evaluación de la seguridad. Farmacovigilancia
				Evaluación de la eficiencia
				Ficha técnica y uso de medicamentos
		Bibliografía especial
	Capítulo 5 - Prevención
		Introducción
		Métodos de prevención en el ámbito clínico. Medicina clínica preventiva
			Inmunizaciones preventivas: vacunas
			Quimioprofilaxis y quimioprevención
			Educación sanitaria
			Cribados
		Estrategias de prevención sanitaria en la Unión Europea y España
		Bibliografía especial
	Capítulo 6 - Epidemiología
		Introducción
		Diseño de estudios observacionales y experimentales
			Diseño de estudios de casos y controles
			Diseño de estudios transversales
			Diseño de estudios de cohortes
			Diseño de ensayos clínicos
		Medidas epidemiológicas
			Medidas de frecuencia
				Medidas de frecuencia en estudios de casos y controles
				Medidas de frecuencia en estudios transversales
				Medidas de frecuencia en estudios de cohortes
			Medidas de la magnitud de la asociación
				Medidas de la magnitud de la asociación en estudios de casos y controles
				Medidas de la magnitud de la asociación en estudios transversales
				Medidas de la magnitud de la asociación en estudios de cohortes
				Medidas de la magnitud de la asociación en ensayos clínicos
		Métodos analíticos para evaluar asociaciones
			Precisión y exactitud
			Confusión
			Interacción o modificación del efecto
			Evaluación etiológica
		Métodos de análisis epidemiológico
			Análisis estratificado
			Modelos de regresión
			Métodos causales
		Bibliografía especial
	Capítulo 7 - Ética médica
		Raíz biológica de la ética
			Hechos y valores
			Deberes y ética
			Prudencia
			Deliberación
		Método de la bioética clínica
			Historia clínica
			Deliberación sobre hechos y valores
			Conflictos de valor
			Cursos de acción
			Curso óptimo
			Pruebas de consistencia
		Relación clínica
			Planificación anticipada de la asistencia médica
			Consentimiento informado
			Evaluación de la capacidad
			Historia de valores
			Instrucciones previas
			Nombramiento de representantes
		Confines de la vida humana
			Problemas éticos del origen de la vida
			Estatuto del embrión
			Problemas éticos del final de la vida
			Cuidados paliativos
			Suicidio asistido y eutanasia
		Comités de ética
			Comités de ética asistencial
			Ética de la investigación clínica
			Comités de ética de la investigación
		Bibliografía especial
	Capítulo 8 - Perspectiva de la interacción sexo-género en medicina
		Introducción
		Sexo, género e interacciones
		Sesgos de género en la atención clínica
		Práctica clínica desde la perspectiva de la interacción sexo-género
			Anamnesis y exploración física
			Exploraciones complementarias
			Tratamiento
			Pronóstico
		Conclusiones
		Bibliografía especial
	Capítulo 9 - Seguridad del paciente y de la práctica médica
		Calidad sanitaria como actividad sistemática
		Inicios de la seguridad del paciente
		Seguridad del paciente en España
		Metodologías específicas en seguridad del paciente: cultura de seguridad del paciente
		Concepto de víctima en la seguridad del paciente
		Prácticas de riesgo y actuaciones seguras
		Revisión permanente de la calidad y la seguridad del paciente
		Conclusiones
		Bibliografía especial
	Capítulo 10 - Aspectos médicos del paciente quirúrgico
		Introducción
		Evaluación preoperatoria
			Anamnesis, exploración física y Exploraciones complementarias
			Medicación
			Evaluación del riesgo cardiovascular
			Evaluación del riesgo respiratorio
		Problemas perioperatorios seleccionados
			Enfermedades cardiovasculares
			Enfermedades endocrinas
			Síndrome de apnea-hipopnea obstructiva del sueño
			Cirrosis hepática
			Enfermedad cerebrovascular
			Enfermedad renal crónica
		Complicaciones postoperatorias
			Enfermedad tromboembólica venosa
			Anemia
			Fiebre
			Delirium
		Bibliografía especial
	Capítulo 11 - Enfermedades médicas durante el embarazo
		Introducción
		Enfermedades pulmonares
			Asma bronquial
			Tromboembolia pulmonar
			Neumonía
			Tuberculosis
			Hipertensión pulmonar
		Enfermedades endocrinológicas
			Diabetes y embarazo
			Hipertiroidismo
			Tiroiditis posparto
		Enfermedades digestivas y hepáticas
			Náuseas y vómitos
			Reflujo gastroesofágico
			Apendicitis
			Pancreatitis
			Hepatopatías ligadas a la gestación
				Colestasis intrahepática del embarazo
				Esteatosis hepática aguda
				Síndrome HELLP
		Enfermedades neurológicas
			Epilepsia
			Miastenia gravis
		Enfermedades hematológicas
			Anemia
				Anemia ferropénica
				Anemia megaloblástica
			Púrpura trombocitopénica autoinmune
		Enfermedades infecciosas
			Infecciones urinarias
			Enfermedades de transmisión sexual
				Gonorrea y clamidiasis
				Herpes genital
				Sífilis
			Virus del Zika
			Virus de la inmunodeficiencia humana
		Enfermedades cardiovasculares
			Defectos septales
			Valvulopatías
				Estenosis valvulares
				Insuficiencias valvulares
				Hipertensión arterial (v. también cap. 59)
		Enfermedades autoinmunes
			Lupus eritematoso sistémico
			Síndrome antifosfolipídico
		Enfermedades dermatológicas
			Herpes gestacional
			Pápulas y placas urticariales del embarazo
		Neoplasias
		Bibliografía especial
	Capítulo 12 - Fundamentos en la atención al enfermo crítico
		Enfoque histórico de los cuidados intensivos y sus avances tecnológicos
		Enfermo crítico y unidad de cuidados intensivos
		Competencias del médico en la atención a un enfermo crítico
		Historia clínica en un enfermo crítico
		Síndrome de cuidados postintensivos
		Bibliografía especial
	Capítulo 13 - Atención paliativa
		Definiciones y conceptos evolutivos de la atención paliativa
		Epidemiología de las necesidades de atención paliativa
		Identificación de personas con enfermedades crónicas evolutivas y pronóstico de vida limitado en los servicios de salud y...
		Principios, instrumentos y aspectos esenciales en atención paliativa: modelos de atención, intervención y organización
		Principios del tratamiento del dolor y otros síntomas en pacientes con enfermedades avanzadas
			Uso de fármacos para el control del dolor oncológico
			Medidas intervencionistas para el control del dolor
		Atención a la situación de agonía o situación de los últimos días y sedación paliativa
		Organización de la atención paliativa: medidas generales, servicios y programas de cuidados paliativos. Importancia del t...
		Bibliografía especial
	Capítulo 14 - Información y publicación científica en medicina interna
		Necesidad de información útil y relevante
		La publicación científica
		Modelos de publicación
		El artÍculo original de investigación
		Requerimientos éticos
		Calidad de las revistas científicas
		Presente y futuro
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN I
Sección II - Enfermedades del aparato digestivo
	Parte I - Gastroenterología
		Capítulo 15 - Enfermedades de la boca
			Introducción
			Trastornos linguales y gingivales
				Glositis migratoria benigna
				Condición de Fordyce
				Lengua negra vellosa
				Glositis atrófica
				Macroglosia
				Abscesos periodontales y periodontitis
				Pérdida focal del esmalte
				Halitosis
				Xerostomía
				Lesiones blancas de la mucosa
			Manifestaciones orales de las genodermatosis
				Síndrome de neuromas mucosos múltiples
				Lentiginosis familiar
				Epidermólisis ampollosa hereditaria
			Infecciones
				Virus del herpes simple
				Virus de la varicela-zóster
				Virus de Epstein-Barr
				Virus del herpes de tipo 8
				Enfermedad pie-mano-boca
				Virus del papiloma humano
				COVID-19
				Viruela del mono
				Noma (cancrum oris)
				Sífilis
				Tuberculosis
				Actinomicosis
				Candidiasis
			Enfermedades inflamatorias
				Aftas y estomatitis aftosa recurrente
				Enfermedad de Behçet
				Liquen plano
				Mucositis oral
				Enfermedad del injerto contra el receptor
				Reacciones adversas a medicamentos
				Enfermedades ampollosas autoinmunes
				Estomatitis y queilitis de contacto
				Eritema multiforme
				Síndrome de quemazón de la boca
				Granulomatosis orofacial
				Pioestomatitis vegetante
				Lupus eritematoso
				Síndrome de Sjögren
				Eritema necrolítico migratorio
				Histiocitosis de células de Langerhans
				Linfoma/leucemia
				Toro
				Mucocele
				Lago venoso
				Angina bullosa hemorrágica
				Épulis
				Tumor de células granulares
				Lesiones pigmentadas de la mucosa oral
				Malformaciones y tumores vasculares
			Precáncer y cáncer
				Carcinoma escamoso
			Bibliografía especial
		Capítulo 16 - Enfermedades de las glándulas salivales
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
				Anomalías anatómicas
				Agentes físicos, tóxicos y ambientales
				Enfermedad obstructiva ductal
				Enfermedades infecciosas
					Sialoadenitis bacteriana
					Sialoadenitis vírica
				Enfermedades metabólicas y endocrinas
				Enfermedades autoinmunes sistémicas
					Síndrome de Sjögren
					Sarcoidosis
					Enfermedad relacionada con IgG4
					Síndrome de infiltración difusa linfocitaria
					Granulomatosis con poliangitis
					Amiloidosis
				Otras enfermedades sistémicas
				Enfermedades neurológicas y psiquiátricas
				Enfermedades tumorales
					Neoplasias benignas
					Neoplasias malignas
				Parotiditis idiopáticas
					Parotiditis recurrente de la infancia
					Sialoadenitis necrosante subaguda
					Sialodoquitis fibrinosa
			Exploraciones complementarias
				Imagen de los ductos salivales
				Ecografía de alta resolución
				Resonancia magnética
				Tomografía por emisión de positrones
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 17 - Enfermedades del esófago
			Cuadro clínico y Pruebas diagnósticas
				Síntomas esofágicos
					Pirosis
					Regurgitación
					Dolor torácico de origen esofágico
					Disfagia esofágica
					Disfagia orofaríngea o disfagia de transferencia
					Odinofagia
					Globo esofágico
				Pruebas diagnósticas
					Tratamiento empírico con inhibidores de la bomba de protones
					Endoscopia
					Radiología con contraste baritado
					Manometría esofágica
					pH-metría esofágica
					Impedanciometría esofágica
					Ultrasonografía endoscópica o ecoendoscopia
			Enfermedad por reflujo gastroesofágico
				Concepto
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Medidas higiénicas, dietéticas y posturales
					Tratamiento farmacológico
					Tratamiento quirúrgico
				Complicaciones
			Trastornos motores del esófago
				Trastornos motores del esfínter esofágico superior y de la hipofaringe
				Trastornos motores del cuerpo esofágico y de la unión esofagogástrica
					Trastornos motores del esófago de tipo primario
						Acalasia
							Concepto
							Cuadro clínico
							Diagnóstico
							Tratamiento
						Obstrucción al flujo de la unión gastroesofágica
						Espasmo esofágico distal
							Concepto
							Cuadro clínico
							Diagnóstico
							Tratamiento
						Esófago hipercontráctil
						Contractilidad ausente
						Motilidad esofágica ineficaz
					Trastornos motores del esófago de tipo secundario
						Esclerodermia
						Polimiositis y dermatomiositis
						Enfermedades endocrinas y metabólicas
						Enfermedad de Chagas
			Cáncer de esófago
				Concepto y epidemiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Tumores benignos del esófago
			Esofagitis eosinofílica y otras enfermedades esofágicas
				Esofagitis eosinofílica
				Esofagitis linfocítica
				Esofagitis infecciosas
					Candidiasis esofágica
					Esofagitis herpética
					Esofagitis por citomegalovirus
					Otras esofagitis infecciosas
				Esofagitis medicamentosa
				Divertículos esofágicos
					Divertículo de Zenker
					Otros divertículos esofágicos
				Anillos y membranas esofágicos
				Esofagitis por radioterapia
				Compresiones extrínsecas del esófago
				Lesiones traumáticas del esófago
					Síndrome de Mallory-Weiss
					Hematoma esofágico intramural
					Síndrome de Boerhaave o rotura esofágica de esfuerzo
				Necrosis esofágica aguda («esófago negro»)
				Mucosa gástrica heterotópica
			Bibliografía especial
		Capítulo 18 - Enfermedades del estómago y del duodeno
			Métodos de exploración gastroduodenal
				Exploración física
				Determinaciones analíticas
				Endoscopia
					Técnica
					Rendimiento teórico
					Riesgos y tolerancia
					Indicaciones
					Contraindicaciones
				Ecografía endoscópica
				Radiografía con contraste baritado
					Técnica
					Rendimiento teórico
					Riesgos y tolerancia
					Indicaciones
					Contraindicaciones
				Estudio de la secreción gástrica
					Quimismo gástrico
					Pepsinógeno
				Estudio de la motilidad gastrointestinal
				Estudio de la infección por Helicobacter pylori
			Dispepsia
				Concepto y clasificación
				Dispepsia funcional
					Epidemiología
					Etiopatogenia
					Diagnóstico
						Anamnesis y exploración física
						Estrategia inicial
							Endoscopia
							Tratamiento empírico con antisecretores
							Investigar la infección por Helicobacter pylori
					Pronóstico
					Tratamiento
						Medidas dietéticas
						Fármacos antisecretores
						Fármacos procinéticos
						Fármacos antidepresivos
						Tratamiento erradicador de Helicobacter pylori
			Infección por Helicobacter pylori. Gastritis y gastropatías
				Infección por Helicobacter pylori
					Epidemiología
						Prevalencia de la infección
						Mecanismo de transmisión
					Patogenia
						Factores bacterianos patogénicos y de colonización
						Respuesta inflamatoria y funcionalismo gastroduodenal
					Anatomía patológica
						Gastritis crónica activa
						Gastritis atrófica multifocal
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
						Preparación para las pruebas diagnósticas para Helicobacter pylori
						Métodos invasivos
						Métodos no invasivos
					Tratamiento de la infección por Helicobacter pylori
						Tratamiento farmacológico
							Tratamiento de primera línea
							Tratamiento de segunda línea
							Tratamiento de tercera línea
							Tratamiento de rescate
						Efectos secundarios del tratamiento erradicador
				Gastritis y gastropatías
					Gastritis y gastropatías agudas
						Infección aguda por Helicobacter pylori
						Lesiones mucosas por estrés
						Gastropatía por antiinflamatorios no esteroideos
						Otras causas de gastritis o gastropatía agudas
					Formas comunes de gastritis crónica
						Gastritis atrófica corporal difusa
					Formas infrecuentes de gastritis crónica
						Gastritis granulomatosas
						Gastritis eosinofílica
						Gastritis colágena y gastritis linfocítica
					Enfermedad de Ménétrier y otras gastritis hipertróficas
			Úlcera péptica
				Concepto
				Epidemiología
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia
					Secreción ácida y actividad péptica
					Mecanismos defensivos de la barrera mucosa
					Factores patogénicos
					Otros factores
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Diagnóstico endoscópico
					Diagnóstico radiológico
					Análisis de la secreción ácida gástrica
					Diagnóstico de la infección por Helicobacter pylori
				Diagnóstico diferencial
				Complicaciones
					Hemorragia digestiva
					Perforación
					Penetración
					Estenosis pilórica
				Tratamiento
					Cuidados generales y régimen de vida
					Tratamiento médico
						Tratamiento de la úlcera péptica positiva para Helicobacter pylori
						Tratamiento de la úlcera péptica negativa para Helicobacter pylori
							Tratamiento de cicatrización
								Antagonistas de los receptores H2 de la histamina
								Inhibidores de la bomba de protones
								Fármacos con efecto protector de la mucosa gástrica o con efecto citoprotector y antisecretor
							Tratamiento antisecretor de mantenimiento
							Tratamiento en situaciones especiales
					Tratamiento quirúrgico
						Técnicas quirúrgicas en el tratamiento de la úlcera duodenal
						Selección del procedimiento quirúrgico en la úlcera duodenal
						Técnicas quirúrgicas en el tratamiento de la úlcera gástrica
						Complicaciones crónicas de las intervenciones quirúrgicas por úlcera gastroduodenal
							Úlcera recurrente postoperatoria
							Síndrome de vaciamiento rápido (dumping)
							Síndrome del asa aferente
							Gastritis y esofagitis por reflujo alcalino
							Diarrea crónica
							Anemia y alteraciones nutricionales
							Cáncer del muñón gástrico
			Síndrome de Zollinger-Ellison
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia y anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Gastropatía por antiinflamatorios no esteroideos
				Concepto
				Patogenia
				Factores de riesgo
				Cuadro clínico
				Tratamiento y prevención
				Helicobacter pylori y antiinflamatorios no esteroideos
			Tumores gástricos y del duodeno
				Tumores malignos del estómago
					Adenocarcinoma gástrico
						Concepto y epidemiología
						Etiología
							Helicobacter pylori
							Factores dietéticos y ambientales
							Mecanismos genéticos
							Situaciones premalignas
								Gastritis crónica atrófica, metaplasia y displasia
								Enfermedad de Ménétrier
								Pólipos gástricos
								Esófago de Barrett
								Antecedentes de intervención quirúrgica del estómago
								Inmunodeficiencia común variable
						Anatomía patológica
							Estadificación histopatológica
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
							Endoscopia
							Examen radiológico
							Datos de laboratorio
							Estudio de extensión
							Ecografía abdominal
							Tomografía computarizada toracoabdominal
							Resonancia magnética
							Ecografía endoscópica
							Tomografía por emisión de positrones
							Laparoscopia
						Diagnóstico diferencial
						Pronóstico
						Tratamiento
							Cáncer gástrico precoz (Tis o T1)
							Cáncer gástrico localmente avanzado y potencialmente resecable
							Cáncer gástrico localmente avanzado y/o metastásico no resecable
						Prevención
					Linfoma gástrico
						Cuadro clínico y diagnóstico
						Tratamiento
					Tumores mesenquimales. Tumor del estroma gastrointestinal
					Tumor carcinoide
					Tumores metastásicos en el estómago
				Pólipos gástricos
				Tumores del duodeno
					Adenocarcinoma duodenal
					Pólipos duodenales
			Otras enfermedades y anomalías del estómago y del duodeno
				Vólvulo gástrico
				Dilatación aguda del estómago
				Divertículos gástricos
				Divertículos de duodeno
				Bezoar
				Cuerpos extraños gastroesofágicos
			Bibliografía especial
		Capítulo 19 - Enfermedades del intestino delgado y del colon
			Introducción
			Pruebas diagnósticas
				Pruebas morfológicas
					Diagnóstico por la imagen
						Estudio de la luz intestinal
						Estudio de la pared intestinal y tejidos circundantes
						Medicina nuclear
					Endoscopia
						Enteroscopia y cápsula endoscópica
						Colonoscopia
				Pruebas funcionales
					Motilidad intestinal
					Sensibilidad visceral
					Absorción intestinal
			Biomarcadores
			Malformaciones congénitas
				Atresia intestinal
				Duplicaciones y anomalías de la rotación intestinal
				Divertículo de Meckel
				Malformaciones anorrectales
			Bibliografía especial
		Capítulo 20 - Abdomen agudo
			Generalidades
				Etiopatogenia
					Etiología inflamatoria
					Oclusión mecánica de víscera hueca
					Isquemia intestinal
					Traumatismo
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Anamnesis
						Dolor abdominal
						Síntomas y signos acompañantes
							Náuseas y vómitos
							Alteraciones del hábito intestinal
							Fiebre
							Shock
							Síntomas ginecológicos
							Síntomas urológicos
					Exploración física
						Inspección
						Palpación
						Percusión
						Auscultación
						Tacto rectal y vaginal
				Exploraciones complementarias
					Análisis de sangre
					Análisis de orina
					Electrocardiograma
					Exámenes radiológicos
					Laparoscopia
			Apendicitis aguda
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
					Apendicitis catarral o mucosa
					Apendicitis fibrinosa
					Apendicitis purulenta
					Apendicitis gangrenosa
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Síntomas y signos
					Exploración física
					Datos de laboratorio
					Radiografía simple
					Ecografía abdominal
					Tomografía computarizada
					Puntuaciones o scores
				Cuadros clínicos especiales
					Apendicitis aguda en el anciano
					Apendicitis en el embarazo
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Situaciones especiales
						Apendicectomía de intervalo
						Mucocele apendicular
			Obstrucción intestinal
				Concepto
				Etiología
					Obstrucción mecánica
						Cuerpos extraños
						Lesiones intrínsecas de la pared intestinal
						Lesiones extrínsecas
				Fisiopatología
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Anamnesis
					Exploración física
					Exploraciones complementarias
						Radiografía simple de abdomen
						Radiografía con contraste
						Tomografía computarizada
						Resonancia magnética
						Ecografía abdominal
						Análisis de sangre
				Tratamiento
					Recuperación del estado general
					Tratamiento médico
					Tratamiento quirúrgico
				Pronóstico
			Isquemia intestinal
				Concepto
				Anatomía vascular
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
					Isquemia mesentérica aguda
						Diagnóstico
							Sospecha clínica
							Datos de laboratorio
							Radiografía simple de abdomen
							Ecografía Doppler
							Tomografía computarizada abdominal
						Tratamiento
							Isquemia mesentérica no oclusiva
							Trombosis venosa mesentérica
							Terapia antitrombótica postoperatoria
					Isquemia mesentérica crónica
						Concepto
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Colitis isquémica
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Diagnóstico diferencial
						Tratamiento
							Médico
							Quirúrgico
						Pronóstico
			Bibliografía especial
		Capítulo 21 - Trastornos de la motilidad intestinal
			Introducción
			Gastroparesia
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Seudoobstrucción intestinal crónica
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Megacolon crónico
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Trastornos motores agudos: íleo adinámico y síndrome de Ogilvie
				Concepto
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Trastornos intestinales funcionales del eje cerebro-intestino
				Concepto
				Síndrome del intestino irritable y trastornos afines
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Pronóstico
			Estreñimiento crónico
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 22 - Diarrea
			Concepto y clasificación
				Diarrea aguda
					Gastroenteritis infecciosa
				Diarrea crónica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Examen de las heces
					Análisis de sangre
					Pruebas radiológicas
					Endoscopia
					Pruebas diagnósticas específicas para malabsorción intestinal
						Diagnóstico de esteatorrea
						Evaluación de la integridad de la mucosa intestinal
						Evaluación de la malabsorción de vitamina B12
						Evaluación de la malabsorción de sales biliares
						Evaluación del sobrecrecimiento bacteriano
						Evaluación de la malabsorción de hidratos de carbono
						Evaluación de la pérdida intestinal de proteínas
						Otras pruebas diagnósticas
			Tratamiento
				Reposición de líquidos y electrólitos
				Dieta y suplementos nutricionales
				Sustancias absorbentes
				Antibióticos y probióticos
				Quelantes de sales biliares
				Derivados opiáceos
				Inhibidores de las encefalinasas
				Agentes α2-adrenérgicos
				Somatostatina
				Subsalicilato de bismuto
				Trasplante de microbiota fecal
			Bibliografía especial
		Capítulo 23 - Malabsorción intestinal
			Concepto
			Evaluación de la absorción y de la función del páncreas y del intestino delgado
				Pruebas generales de malabsorción
					Detección cuantitativa de grasa en heces
					Prueba de la d-xilosa
					Pruebas de función pancreática exocrina
					Evaluación de la malabsorción por enteropatía
				Pruebas de función ileal
				Pruebas de sobrecrecimiento bacteriano
				Pruebas de malabsorción selectiva de determinados hidratos de carbono
			Malabsorción en situaciones específicas
				Malabsorción posgastrectomía
				Reducción de la concentración luminal de sales biliares
					Enfermedades hepáticas y de vías biliares
					Interrupción de la circulación y malabsorción de sales biliares
			Síndrome de sobrecrecimiento bacteriano de intestino delgado
				Concepto
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Síndrome del intestino corto
				Concepto
				Etiología
				Fisiopatología y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Complicaciones
			Enfermedad de Whipple
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y pronóstico
			Esprúe tropical
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Enfermedad celíaca
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Manifestaciones típicas
					Manifestaciones atípicas
				Diagnóstico
					Criterios diagnósticos
					Estudio genético y serología
					Estudio de subpoblaciones linfocitarias en el duodeno y depósitos subepiteliales de transglutaminasa 2
				Tratamiento y prevención
				Seguimiento
				Pronóstico
			Abetalipoproteinemia
			Linfangiectasia intestinal
			Amiloidosis
			Alteraciones vasculares
			Enfermedades endocrinas
				Diabetes mellitus
				Hipertiroidismo
			Malabsorción de hidratos de carbono
				Concepto y etiopatogenia
					Déficit primario congénito de lactasa
					Déficit primario adquirido de lactasa
					Déficit secundario de lactasa
			Otras causas de malabsorción
				Dermatitis herpetiforme
				Acrodermatitis enteropática
				Mastocitosis
				Síndrome de inmunodeficiencia adquirida (sida)
				Gastroenteropatía proteinorreica
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 24 - Enfermedad inflamatoria del intestino
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Anatomía patológica y clasificación
				Colitis ulcerosa
				Enfermedad de Crohn
			Cuadro clínico
				Colitis ulcerosa
				Enfermedad de Crohn
			Manifestaciones extraintestinales
			Complicaciones
				Megacolon tóxico
				Cáncer colorrectal
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Datos de laboratorio
				Datos endoscópicos
				Datos radiológicos
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento de la colitis ulcerosa
					Proctitis y proctosigmoiditis
					Colitis izquierda y colitis extensa leve o moderada
					Colitis ulcerosa grave
					Colitis ulcerosa crónica activa o corticodependiente
					Tratamiento quirúrgico de la colitis ulcerosa
				Tratamiento de la enfermedad de Crohn
					Enfermedad ileal o ileocecal
					Enfermedad de Crohn del colon
					Enfermedad de Crohn del intestino delgado extensa
					Enfermedad de Crohn gastroduodenal y esofágica
					Enfermedad de Crohn fistulizante
					Enfermedad de Crohn corticodependiente/corticorresistente
					Mantenimiento de la remisión
					Tratamiento quirúrgico
			Bibliografía especial
		Capítulo 25 - Tumores del intestino
			Tumores del intestino delgado
				Tumores benignos
				Tumores malignos
					Adenocarcinoma intestinal
					Linfoma intestinal
					Sarcomas
					Tumor carcinoide
			Pólipos intestinales
				Pólipos adenomatosos
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Vigilancia pospolipectomía
				Lesiones/pólipos serrados
			Síndromes de poliposis intestinal
				Poliposis adenomatosa familiar
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Cribado familiar
				Síndrome de Turcot
				Poliposis asociada al gen MYH
				Síndrome de Peutz-Jeghers
				Poliposis juvenil
				Poliposis neurofibromatosa (enfermedad de von Recklinghausen)
				Enfermedad de Cowden
				Síndrome de Cronkhite-Canada
				Síndrome de poliposis serrada
			Cáncer colorrectal
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Grupos de riesgo
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Pronóstico
				Prevención
					Prevención primaria
					Prevención secundaria: programas de cribado
					Prevención terciaria: programas de vigilancia
			Otros tumores del colon
			Bibliografía especial
		Capítulo 26 - Otras enfermedades intestinales
			Enfermedades eosinofílicas gastrointestinales
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Alergia alimentaria
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Úlceras aisladas y difusas del intestino delgado
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Endometriosis intestinal
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Neumatosis intestinal
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Malacoplaquia
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Úlceras inespecíficas de colon y recto
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Melanosis coli
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Diverticulosis del colon
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Complicaciones
					Diverticulitis
					Hemorragia
			Enteritis y colitis por radiación
				Concepto
				Etiopatogenia
					Enteritis aguda por radiación
					Enteritis crónica por radiación
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Colitis colágena y linfocítica
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 27 - Enfermedades del recto y del ano
			Consideraciones generales
			Exploración de la región anorrectal
				Inspección anal y palpación
				Tacto rectal
				Anuscopia
				Rectosigmoidoscopia rígida
				Exploración complementaria morfológica y funcional
				Manometría anorrectal
				Pruebas electrofisiológicas
				Defecografía
				Resonancia magnética dinámica
				Ecografía intraanal e intrarrectal
			Enfermedades del ano benignas
				Enfermedad hemorroidal
					Concepto, clasificación y etiología
					Cuadro clínico y diagnóstico
					Tratamiento
				Sinus pilonidal
				Hidrosadenitis perineal
				Prurito anal
				Fisura anal
				Absceso anorrectal y fístula anal
					Absceso anorrectal
					Fístula anal
			Enfermedades de transmisión sexual
				Proctitis
				Proctocolitis
			Trastornos del suelo pélvico
				Incontinencia anal
				Prolapso rectal
			Síndromes anorrectales dolorosos
				Úlcera solitaria del recto
				Síndrome del elevador del ano
				Proctalgia fugaz
			Tumores anales
			Bibliografía especial
		Capítulo 28 - Enfermedades del páncreas
			Métodos de exploración
				Enzimas pancreáticas séricas
				Evaluación de la función pancreática exocrina
					Test directos
					Test indirectos
				Pruebas de imagen
					Ecografía abdominal
					Tomografía computarizada
					Resonancia magnética y colangiopancreatografía por resonancia magnética
					Ecografía endoscópica
					Colangiopancreatografía retrógrada endoscópica
					Otras técnicas de imagen
			Pancreatitis aguda
				Concepto
				Etiología
					Litiasis biliar
					Alcohol y tabaco
					Pancreatitis poscolangiopancreatografía retrógrada endoscópica
					Hipertrigliceridemia
					Tumores
					Fármacos
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia y fisiopatología
				Cuadro clínico
					Complicaciones locales y sistémicas, clasificación de gravedad
				Diagnóstico
					Diagnóstico de pancreatitis aguda
					Diagnóstico etiológico
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento de soporte y sintomático
					Tratamiento de las colecciones
					Tratamiento de otras complicaciones locales
				Prevención secundaria
			Pancreatitis crónica
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico y complicaciones
				Diagnóstico
					Anatomía patológica
					Alteraciones morfológicas en las técnicas de imagen
					Alteraciones funcionales
					Pancreatitis hereditaria
					Pancreatitis autoinmune
				Tratamiento
					Tratamiento etiológico
					Tratamiento del dolor (fig. 28-3)
						Tratamiento farmacológico
						Investigación y resolución de las causas específicas del dolor
						Tratamiento a largo plazo
						Tratamiento quirúrgico
						Anulación de la transmisión neural
					Tratamiento de la insuficiencia exocrina
					Tratamiento de otras complicaciones
						Diabetes mellitus
						Seudoquistes
						Compresión de colédoco
						Estenosis duodenal o colónica
						Complicaciones vasculares hemorrágicas
						Trombosis esplenomesentericoportal y hemorragia digestiva por hipertensión portal
						Ascitis pancreática
				Cribado y seguimiento del cáncer de páncreas
			Cáncer de páncreas y otras neoplasias del páncreas exocrino
				Adenocarcinoma ductal de páncreas
					Epidemiología
					Factores de riesgo
					Anatomía patológica
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
						Laboratorio
						Marcadores tumorales
						Técnicas de imagen
						Confirmación citológica
					Estadificación
					Diagnóstico diferencial
					Pronóstico
					Tratamiento
				Otros tumores del páncreas exocrino
					Neoplasia mucinosa papilar intraductal
					Neoplasia oncocítica papilar intraductal
					Neoplasia tubulopapilar intraductal
					Neoplasia quística mucinosa
					Cistoadenoma seroso
					Tumor sólido seudopapilar
					Carcinoma de células acinares
					Pancreatoblastoma
			Fibrosis quística y otras alteraciones congénitas
				Concepto
				Datos genéticos
				Cuadro clínico
					Manifestaciones respiratorias
					Manifestaciones digestivas
						Páncreas
						Tracto gastrointestinal
						Hígado y vías biliares
						Riesgo de cáncer gastrointestinal y hepatobiliar
					Aparato reproductor
					Diabetes mellitus
					Enfermedad ósea
					Afectación renal
					Trombosis venosa
					Fibrosis quística atípica y enfermedad relacionada con CFTR
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Tratamiento de la enfermedad pulmonar
					Tratamiento de las manifestaciones digestivas
					Tratamiento de la diabetes mellitus
					Aspectos nutricionales
				Otras enfermedades congénitas del páncreas
					Páncreas divisum
					Páncreas anular
					Páncreas ectópico y distrofia quística duodenal
					Agenesia pancreática
					Quistes congénitos o hereditarios
					Malformación arteriovenosa congénita
					Otras enfermedades congénitas que cursan con insuficiencia pancreática exocrina
						Síndrome de Shwachman-Diamond
						Síndrome de Johanson-Blizzard
						Síndrome de Pearson
						Déficit congénito de lipasa
			Bibliografía especial
		Capítulo 29 - Hemorragia gastrointestinal
			Concepto
			Hemorragia digestiva alta
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
					Endoscopia digestiva alta
					Otras exploraciones diagnósticas
				Pronóstico
					Factores clínicos
					Criterios endoscópicos
						Tipo, localización y tamaño de la lesión hemorrágica
						Signos endoscópicos de hemorragia reciente
					Índices pronósticos
				Tratamiento
					Medidas generales
					Tratamiento con anticoagulantes orales o antiagregantes y hemorragia digestiva
					Tratamiento específico de la lesión hemorrágica
						Varices esofagogástricas y gastropatía de la hipertensión portal
						Úlcera péptica gastroduodenal
						Síndrome de Mallory-Weiss
						Esofagitis
						Lesiones de la mucosa gástrica
						Angiodisplasia gástrica
						Lesión de Dieulafoy
						Tumores
						Fístula aortoentérica
						Hemobilia
			Hemorragia digestiva baja
				Concepto
				Etiología
					Diverticulosis colónica
					Angiodisplasia intestinal
					Colitis
					Tumores
					Divertículo de Meckel
					Otras lesiones
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
					Anuscopia-rectoscopia
					Colonoscopia
					Radioisótopos
					Tomografía computarizada
					Arteriografía
					Enteroscopia
				Diagnóstico
					Rectorragia leve y moderada
					Rectorragia o hematoquecia grave
					Índices pronósticos
				Tratamiento
			Hemorragia gastrointestinal oculta
			Bibliografía especial
		Capítulo 30 - Enfermedades del peritoneo, del mesenterio y del epiplón
			Enfermedades del peritoneo
				Peritonitis
					Peritonitis bacteriana secundaria
					Absceso intraperitoneal
					Peritonitis asociada a diálisis peritoneal
					Peritonitis bacteriana espontánea
					Peritonitis en la enfermedad inflamatoria pélvica
					Peritonitis tuberculosa
					Peritonitis en pacientes con sida y otros pacientes inmunodeprimidos
					Otras peritonitis
				Tumores peritoneales
					Mesotelioma
					Metástasis (carcinomatosis peritoneal)
					Seudomixoma peritoneal (tumores mucinosos peritoneales)
				Otras enfermedades peritoneales
			Enfermedades del mesenterio y del epiplón
				Hemorragia mesentérica
				Enfermedades inflamatorias del mesenterio
				Torsión e infarto del epiplón
				Quistes y tumores del mesenterio y del epiplón
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la sección II, parte I
	Parte II - Hepatología
		Capítulo 31 - Evaluación del paciente con enfermedades del hígado
			Generalidades
				Anatomía
					Anatomía macroscópica
					Anatomía microscópica
				Funciones metabólicas del hígado
					Metabolismo de la bilirrubina
					Metabolismo de los aminoácidos y de las proteínas
					Metabolismo de los hidratos de carbono
					Metabolismo de los lípidos
					Metabolismo de las sales biliares
					Metabolismo de los fármacos
				El hígado como órgano inmune
				Fibrosis hepática
			Evaluación clínica de las enfermedades hepáticas
				Anamnesis
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Pruebas hepáticas
						Bilirrubina
						Enzimas hepáticas
							Transaminasas
							Fosfatasa alcalina
							γ-glutamil-transpeptidasa
						Proteínas plasmáticas
						Lípidos
						Pruebas de coagulación
						Excreción de colorantes y aclaramiento
						Otras pruebas hepáticas
					Estudios morfológicos del hígado y de las vías biliares
						Ecografía
						Tomografía computarizada
						Resonancia magnética
						Medicina nuclear
						Tomografía por emisión de positrones
						Colangiopancreatografía retrógrada endoscópica
						Ecoendoscopia
						Colangioscopia
						Colangiografía transparietohepática
						Laparoscopia
						Biopsia hepática
						Angiografía hepática
				Valoración no invasiva del grado de fibrosis hepática
					Elastografía hepática
						Elastografía de transición
						Técnicas elastosonográficas: elastografía de onda de distorsión (pSWE) y elastografía bidimensional de onda de distorsión (...
						Parámetro de atenuación controlada
						Elastografía por resonancia magnética
					Marcadores serológicos de fibrosis
						Marcadores indirectos
						Biomarcadores de fibrosis
			Diagnóstico de las hepatopatías
			Bibliografía especial
		Capítulo 32 - Ictericias y enfermedades de las vías biliares
			Metabolismo de la bilirrubina
			Clasificación de las ictericias
				Alteraciones aisladas del metabolismo de la bilirrubina
					Aumento de la producción de bilirrubina
						Hemólisis
						Eritropoyesis ineficaz
					Disminución de la eliminación hepática
						Déficit en la captación y almacenamiento intrahepático de la bilirrubina
						Alteración en la conjugación de la bilirrubina
						Déficit de excreción canalicular
				Enfermedad hepatobiliar
			Alteraciones hereditarias del metabolismo y de la excreción de la bilirrubina
				Síndrome de Crigler-Najjar
					Tipo I
					Tipo II (síndrome de Arias)
				Enfermedad de Gilbert
				Síndrome de Dubin-Johnson
				Síndrome de Rotor
			Diagnóstico diferencial de las ictericias
				Anamnesis
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Estudios de laboratorio
					Ecografía abdominal
					Tomografía computarizada
					Colangiopancreatografía por resonancia magnética
					Ecoendoscopia
					Colangiopancreatografía retrógrada endoscópica
					Colangiografía transparietohepática
					Otras exploraciones
				Diagnóstico etiológico de la ictericia
			Colestasis
				Concepto
				Etiología
					Colestasis intrahepática
						No obstructiva
						Obstructiva
					Colestasis extrahepática (cuadro 32-2)
						Benigna
						Maligna
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Enfermedades de las vías biliares
				Generalidades
					Anatomía
					Fisiología
						Composición y formación de la bilis
						Metabolismo hepático del colesterol
						Metabolismo de los ácidos biliares
				Litiasis biliar
					Epidemiología
					Patogenia
					Formas de presentación clínica
						Colelitiasis asintomática
						Cólico biliar y dispepsia biliar
							Cólico biliar
							Dispepsia biliar
							Diagnóstico
							Tratamiento en la fase aguda
							Tratamiento definitivo
								Tratamiento quirúrgico
								Tratamiento no quirúrgico
						Colecistitis aguda
							Concepto
							Cuadro clínico
								Complicaciones
							Diagnóstico
							Tratamiento
						Colecistitis crónica
						Coledocolitiasis
							Concepto
							Cuadro clínico
							Diagnóstico
							Tratamiento
						Colangitis
							Concepto
							Cuadro clínico
							Tratamiento
						Cirrosis biliar secundaria
				Alteraciones congénitas de la vía biliar
					Alteraciones congénitas de la vesícula biliar
					Atresia e hipoplasia de las vías biliares
					Quistes de colédoco
					Enfermedad de Caroli
				Tumores de las vías biliares
					Colangiocarcinoma
						Concepto y etiología
						Cuadro clínico
						Exploraciones complementarias
						Estadiaje
						Tratamiento
					Carcinoma de vesícula biliar
						Concepto
						Cuadro clínico
						Exploraciones complementarias
						Estadiaje
						Tratamiento
						Prevención
				Tumores benignos y seudotumores de la vesícula biliar
					Adenomas y papilomas
					Adenomiomatosis
					Pólipos de colesterol
				Otras causas de obstrucción de la vía biliar
					Colangitis esclerosante primaria
					Hemobilia
					Pancreatitis crónica
					Parasitosis
			Bibliografía especial
		Capítulo 33 - Cirrosis hepática compensada
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Pruebas de laboratorio
				Pruebas de imagen y endoscopia digestiva
				Biopsia hepática
				Medición no invasiva de la fibrosis
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Causas específicas de cirrosis hepática
				Cirrosis hepática por el virus de la hepatitis C
				Cirrosis hepática relacionada con el alcohol
				Cirrosis hepática por el virus de la hepatitis B
				Cirrosis hepática por esteatosis hepática no alcohólica
				Cirrosis por hemocromatosis
				Cirrosis por enfermedad de Wilson
				Cirrosis biliares
				Cirrosis por hepatitis autoinmune
				Cirrosis de otras causas
			Bibliografía especial
		Capítulo 34 - Cirrosis hepática descompensada
			Fisiopatología de la cirrosis descompensada
				Hipertensión portal
				Disfunción circulatoria sistémica
				Inflamación sistémica y alteraciones de la microbiota intestinal
			Evaluación de la hipertensión portal
				Evaluación invasiva
					Punción portal directa
					Cateterismo de las venas suprahepáticas
				Evaluación no invasiva
					Ecografía Doppler
					Tomografía computarizada o resonancia magnética
					Medida de la rigidez hepática mediante elastografía de transición
					Parámetros analíticos e índices no invasivos
					Endoscopia digestiva alta
			Hemorragia digestiva por hipertensión portal
				Historia natural de las varices gastroesofágicas
				Prevención de la primera descompensación
					β-bloqueantes no cardioselectivos
					Ligadura endoscópica de varices
				Diagnóstico de la hemorragia por varices gastroesofágicas
				Tratamiento de la hemorragia por varices gastroesofágicas
					Tratamiento general
					Prevención de las complicaciones
					Tratamiento hemostático
				Prevención de la recidiva hemorrágica por varices gastroesofágicas
					TIPS como profilaxis secundaria
				Hemorragia por gastropatía de la hipertensión portal
				Hemorragia por varices ectópicas
			Ascitis
				Patogenia de la ascitis y los trastornos de la función renal en la cirrosis hepática
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Tratamiento de la ascitis no complicada
						Ascitis de grado 1
						Ascitis de grado 2
						Ascitis de grado 3
				Ascitis refractaria
			Hiponatremia dilucional
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Síndrome hepatorrenal
				Concepto
				Patogenia
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
					Diagnóstico de síndrome hepatorrenal
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Peritonitis bacteriana espontánea
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Prevención
			Encefalopatía hepática
				Concepto
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Clasificación
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Diagnóstico diferencial
				Exploraciones complementarias
				Tratamiento
					Disacáridos no absorbibles
					Antibióticos
					Probióticos
					Terapia nutricional
					Flumacenilo
					Embolización de comunicaciones portosistémicas
					Diálisis de albúmina
					Trasplante hepático
				Pronóstico
			Insuficiencia hepática aguda sobre crónica
				Concepto
				Fisiopatología
				Diagnóstico y cuadro clínico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 35 - Hipertensión portal no cirrótica
			Trombosis del eje esplenoportal
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Trombosis de la vena esplénica
			Síndrome de Budd-Chiari
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Síndrome de obstrucción sinusoidal
			Enfermedades vasculares portosinusoidales
			Hígado cardíaco o de estasis
			Hígado de shock o isquémico
			Oclusión de la arteria hepática
			Aneurisma de la arteria hepática
			Aneurisma de la vena porta
			Fístulas arteriovenosas en el territorio portal
			Bibliografía especial
		Capítulo 36 - Hepatitis vírica aguda
			Concepto
			Virus de la hepatitis
				Virus de la hepatitis A
				Virus de la hepatitis B
				Virus de la hepatitis D
				Virus de la hepatitis C
				Virus de la hepatitis E
			Respuesta serológica a la infección
				Virus de la hepatitis A
				Virus de la hepatitis B
				Virus de la hepatitis D
				Virus de la hepatitis C
				Virus de la hepatitis E
			Epidemiología
				Hepatitis A
				Hepatitis B
				Hepatitis D
				Hepatitis C
				Hepatitis E
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Otras formas clínicas de hepatitis
				Hepatitis anictérica
				Hepatitis colestásica
				Hepatitis prolongada
				Hepatitis grave
				Hepatitis fulminante
			Manifestaciones extrahepáticas
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
				Normas higiénicas y sanitarias
					Prevención de la hepatitis transmitida por contacto de persona a persona
					Prevención de la hepatitis transmitida por alimentos y aguas contaminadas
					Prevención de la hepatitis postransfusional
					Prevención de la hepatitis por inoculación
				Inmunización pasiva-activa
			Bibliografía especial
		Capítulo 37 - Hepatitis vírica crónica
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Características específicas según el tipo de hepatitis crónica
				Hepatitis C
					Historia natural y pronóstico
					Tratamiento
						Fármacos con acción antiviral directa
						Indicaciones del tratamiento
						Tratamiento en situaciones especiales
				Hepatitis B
					Historia natural y pronóstico
					Tratamiento
						Criterios de tratamiento antiviral
							Hepatitis crónica con HBeAg positivo
							Hepatitis crónica con HBeAg negativo
							Pacientes con cirrosis por el virus B
							Embarazo
							Personas con inmunodepresión
				Hepatitis crónica por el virus D
					Historia natural y pronóstico
					Tratamiento
				Hepatitis crónica por el virus E
					Historia natural y pronóstico
					Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 38 - Hepatopatías por tóxicos y medicamentos
			Concepto
			Patogenia
				Biotransformación hepática de xenobióticos y factores de susceptibilidad a la hepatotoxicidad idiosincrásica
				Mecanismos moleculares de lesión hepática predecible
				Mecanismos de hepatotoxicidad idiosincrásica
			Cuadro clínico
				Hepatotoxicidad aguda
					Toxicidad aguda hepatocelular
						Toxicidad hepatocelular aguda predecible
						Toxicidad hepatocelular aguda idiosincrática
					Toxicidad aguda colestásica
					Toxicidad aguda mixta
					Toxicidad aguda indirecta
					Hepatotoxicidad aguda vascular
						Síndrome de Budd-Chiari
						Enfermedad venooclusiva del hígado e hiperplasia nodular regenerativa
						Peliosis hepática
				Hepatotoxicidad crónica
					Hepatitis crónica
					Esteatosis hepática, esteatohepatitis no alcohólica y fosfolipidosis
					Fibrosis y cirrosis hepática
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 39 - Insuficiencia hepática aguda
			Concepto
			Definición y presentación
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
				Diagnóstico del síndrome
				Diagnóstico etiológico
				Diagnóstico de las complicaciones extrahepáticas
			Pronóstico
			Tratamiento y prevención
				Medidas generales
				Tratamiento etiológico
				Profilaxis y tratamiento de las complicaciones extrahepáticas
					Insuficiencia renal
					Alteraciones hemodinámicas
					Alteraciones hidroelectrolíticas
					Hemorragias
					Infecciones bacterianas y fúngicas (sepsis/síndrome de respuesta inflamatoria sistémica)
					Edema cerebral
				Trasplante hepático urgente
				Soporte hepático artificial
			Bibliografía especial
		Capítulo 40 - Hepatopatías autoinmunes y colestasis crónicas
			Hepatitis autoinmune
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pruebas de laboratorio
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Colangitis biliar primaria
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pruebas de laboratorio
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Colangitis esclerosante primaria
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Ductopenia idiopática del adulto
			Colestasis crónica infantil y juvenil, y alteraciones de los transportadores canaliculares
			Colestasis recurrente benigna
			Síndrome de colelitiasis asociada a baja excreción de fosfolípidos
			Displasia arteriohepática o enfermedad de Alagille
			Atresia biliar extrahepática
			Bibliografía especial
		Capítulo 41 - Enfermedad hepática asociada al alcohol
			Concepto
			Etiología e historia natural
			fisiopatología
			Hepatopatía asociada al alcohol compensada
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
			Hepatitis asociada al alcohol
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
					Abstinencia
					Medidas generales
					Tratamiento específico
			Cirrosis hepática asociada al alcohol
			Bibliografía especial
		Capítulo 42 - Enfermedad hepática por depósito de grasa
			Concepto
			Epidemiología
				Incidencia y prevalencia en la población general
				Prevalencia en diferentes grupos de riesgo
			Historia natural
				Mortalidad
			Etiopatogenia
				Mecanismos de acumulación de grasa en el hígado
				Lipotoxicidad, estrés oxidativo y disfunción mitocondrial
				Mediadores de lesión hepática de origen intestinal
				Mediadores de lesión hepática originados en el tejido adiposo
				Susceptibilidad genética a la NAFLD
			Evaluación de la enfermedad hepática
				Evaluación inicial
				Biopsia hepática
				Métodos no invasivos para evaluar la afectación hepática
					Diagnóstico no invasivo de esteatosis
					Diagnóstico no invasivo de NASH
					Diagnóstico no invasivo de la fibrosis hepática
			Evaluación de las comorbilidades asociadas
				Resistencia a la insulina y síndrome metabólico
				Riesgo cardiovascular
				Cáncer extrahepático
				Otras enfermedades asociadas
			Tratamiento de la NAFLD
				Modificación del estilo de vida
				Agentes sensibilizantes a la insulina, hipolipemiantes y antihipertensivos
				Técnicas quirúrgicas y endoscópicas para la pérdida de peso
				Agentes de acción directa hepática
				Trasplante hepático
			Bibliografía especial
		Capítulo 43 - Enfermedades genéticas del hígado
			Enfermedad de Wilson
				Concepto
				Etiopatogenia
				Fisiopatología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Manifestaciones hepáticas
					Manifestaciones neurológicas y psiquiátricas
					Manifestaciones oftalmológicas
					Anemia hemolítica
					Otras manifestaciones menos frecuentes
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Hemocromatosis
				Concepto
				Etiopatogenia
				Fisiopatología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Pronóstico
			Déficit de α1-antitripsina
				Concepto
				Etiopatogenia
				Fisiopatología
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 44 - Tumores del hígado
			Introducción
			Carcinoma hepatocelular
				Concepto
				Etiología
					Virus de la hepatitis B (VHB)
					Virus de la hepatitis C (VHC)
					Alcohol
					Aflatoxina
					Hormonas sexuales
					Síndrome metabólico
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento quirúrgico
					Tratamiento locorregional
					Tratamiento sistémico
			Colangiocarcinoma
			Cistoadenocarcinoma
			Angiosarcoma
			Hemangioendotelioma epitelioide
			Hepatoblastoma
			Metástasis hepáticas
			Hemangioma
			Adenoma
			Hiperplasia nodular focal
			Bibliografía especial
		Capítulo 45 - Trasplante hepático
			Período pretrasplante
				Selección de pacientes candidatos para trasplante hepático
					Indicaciones
					Momento de la indicación del trasplante
					Contraindicaciones
					Evaluación de los candidatos
				Priorización de pacientes en lista de espera
			Aspectos quirúrgicos más relevantes
				Donante cadáver
				Intervención quirúrgica en el receptor
					Exéresis del hígado nativo del paciente
					Fase anhepática
					Implantación del injerto
				Otras modalidades quirúrgicas de trasplante hepático
					Trasplante con injertos parciales
					Trasplante secuencial o «en dominó»
			Período postoperatorio
				Complicaciones del injerto
					Disfunción primaria
					Rechazo
					Complicaciones vasculares
					Complicaciones biliares
					Recidiva de la hepatitis C
					Recidiva de la infección por el virus de la hepatitis B
					Recidiva del carcinoma hepatocelular
					Otras complicaciones del injerto
					Retrasplante hepático
				Complicaciones extrahepáticas
					Infecciones
					Tumores de novo
					Insuficiencia renal
					Factores de riesgo cardiovascular y síndrome metabólico
					Otras complicaciones extrahepáticas
			Resultados
			Perspectivas futuras
			Bibliografía especial
		Capítulo 46 - Hígado y enfermedades sistémicas e infecciosas
			Introducción
			Enfermedades gastrointestinales y trastornos alimentarios
				Celiaquía
				Enfermedad inflamatoria intestinal
				Nutrición parenteral total
				Trastornos de la conducta alimentaria
			Enfermedades endocrinas
				Enfermedades tiroideas
				Diabetes mellitus
				Enfermedades de las glándulas suprarrenales
			Enfermedades reumatológicas y del tejido conectivo
				Lupus eritematoso sistémico
				Artritis reumatoide
				Vasculitis sistémicas
				Otras
			Enfermedades de la sangre
				Anemia de células falciformes o drepanocitosis
				Enfermedades linfoproliferativas
				Síndrome hemofagocítico
				Otras
			Enfermedades cardiovasculares
				Hepatopatía congestiva
				Hepatitis isquémica
			Otras enfermedades sistémicas
				Sarcoidosis
				Amiloidosis
			Enfermedades infecciosas
				Infecciones víricas
				Infecciones bacterianas
				Parásitos
				Hongos
			Bibliografía especial
		Capítulo 47 - Hígado y embarazo
			Introducción
			Enfermedades hepáticas propias del embarazo
				Hiperémesis gravídica
				Colestasis intrahepática del embarazo
				Preeclampsia, eclampsia y síndrome de HELLP
				Hígado graso agudo del embarazo
			Enfermedades hepáticas preexistentes al embarazo
				Hepatitis B
				Hepatitis C
				Enfermedad por hígado graso no alcohólico
				Hepatitis autoinmune
				Colangitis esclerosante primaria y colangitis biliar primaria
				Enfermedad de Wilson
				Cirrosis hepática
			Enfermedades hepáticas concomitantes con el embarazo
				Hepatitis vírica
				Litiasis biliar
				Síndrome de Budd-Chiari
			Embarazo y trasplante hepático
			Conclusiones
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección II, Parte II
Sección III - Cardiología
	Capítulo 48 - Examen clínico del sistema cardiovascular
		Anamnesis y grandes síndromes
			Disnea
				Fisiopatología
				Tipos
					Disnea de esfuerzo
					Ortopnea
					Disnea paroxística nocturna
					Disnea de reposo
			Bendopnea
			Dolor torácico
				Cardiopatía isquémica
				Pericarditis aguda
				Disección aórtica
				Embolia pulmonar
				Palpitaciones
					Palpitaciones en ausencia de enfermedad cardíaca
					Palpitaciones secundarias a arritmias
					Palpitaciones secundarias a alteraciones hemodinámicas
			Síncope
			Cianosis
				Cianosis central
				Cianosis periférica
			Edemas
				Etiología
				Fisiopatología
				Localización
			Otros síntomas
		Exploración física
			Inspección
				Inspección general
				Inspección del pulso venoso
			Palpación
				Pulso arterial
				Palpación precordial
			Auscultación cardíaca
				Ruidos cardíacos
				Primer ruido
				Segundo ruido
				Ruidos cardíacos anormales
				Soplos cardíacos
		Examen radiológico
			Estudio radiológico del tórax normal
				Silueta cardiopericárdica
					Proyección posteroanterior
					Proyección lateral
				Circulación pulmonar y pulmones
			Estudio radiológico del tórax en la enfermedad cardiovascular
				Silueta cardiopericárdica
					Aumento global de la silueta
					Crecimiento de las distintas cámaras cardíacas
						Crecimiento auricular derecho
						Crecimiento ventricular derecho
						Crecimiento auricular izquierdo
						Crecimiento ventricular izquierdo
					Enfermedades del pericardio
				Alteraciones de la circulación pulmonar
					Hipertensión venosa o congestión pulmonar
					Hipertensión arterial pulmonar
					Aumento del flujo pulmonar o plétora pulmonar
					Disminución del flujo pulmonar
				Alteraciones de los grandes vasos
				Dispositivos implantables
		Electrocardiografía
			Bases electrofisiológicas del electrocardiograma
				Excitación y activación del corazón
				Activación global del corazón
			Derivaciones y deflexiones del electrocardiograma
				Derivaciones del electrocardiograma
				Registro ECG: aspectos prácticos
				Deflexiones del electrocardiograma
					Onda P
					Intervalo PR
					Complejo QRS
					Segmento ST
					Onda T
					Intervalo QT
				Eje eléctrico
			Electrocardiograma en condiciones de anormalidad
				Dilatación auricular
				Extrasistolia, aleteo y fibrilación auricular
				Dilatación e hipertrofia ventricular
				Extrasistolia, taquicardia y fibrilación ventricular
				Trastornos de la conducción auriculoventricular
				Trastornos de la conducción intraventricular
					Bloqueo de la rama derecha del haz de His
					Bloqueo de la rama izquierda del haz de His
					Bloqueo de las subdivisiones de la rama izquierda del haz de His
				Isquemia miocárdica
					Isquemia miocárdica transmural
					Isquemia miocárdica no transmural
				Pericarditis
				Síndromes de preexcitación ventricular
				Estimulación por marcapasos
		Bibliografía especial
	Capítulo 49 - Métodos incruentos de exploración cardíaca
		Ecocardiografía Doppler
			Propiedades físicas de los ultrasonidos
			Ecocardiografía en modo M, bidimensional y Doppler
			Examen ecocardiográfico
			Aplicaciones clínicas
				Valvulopatías
					Estenosis mitral
					Estenosis aórtica
					Insuficiencia mitral
					Insuficiencia aórtica
					Valvulopatía tricuspídea
				Prótesis valvulares
				Miocardiopatías
				Cardiopatía isquémica
				Ecocardiografía de estrés
				Enfermedades del pericardio
				Masas cardíacas
				Cardiopatías congénitas
		Aplicaciones cardíacas de la resonancia magnética y la tomografía computarizada
			Cardiorresonancia magnética
				Secuencias estáticas
				Secuencias dinámicas
				Indicaciones de la cardiorresonancia magnética
					Cardiopatía isquémica
					Miocardiopatías e insuficiencia cardíaca
					Enfermedades valvulares
					Enfermedades adquiridas de la aorta
					Enfermedades del pericardio, masas y tumores cardíacos
					Cardiopatías congénitas
			Cardiotomografía computarizada
				Detección y cuantificación de calcio arterial coronario
				Angiografía coronaria no invasiva
				Indicaciones de la cardiotomografía computarizada
					Determinación de riesgo coronario en individuos asintomáticos
					Diagnóstico de enfermedad arterial coronaria
				Estudios de soporte al intervencionismo percutáneo
		Cardiología nuclear
			Perfusión miocárdica
				Tomografía con emisores de positrones
				Tomogammagrafía miocárdica
				Patrones gammagráficos
			Función ventricular
				Gated-SPECT de perfusión miocárdica
				Ventriculografía isotópica en equilibrio
				Ventriculografía isotópica de primer paso
			Lesión miocárdica activa
			Viabilidad miocárdica
			Inervación simpática
			Infección e inflamación
		Prueba de esfuerzo
			Modalidades de ejercicio en las pruebas de esfuerzo
			Pruebas de imagen funcionales
			Valoración de la capacidad funcional
			Indicaciones
			Realización de la prueba de esfuerzo
				Finalización de una prueba de esfuerzo
				Complicaciones
			Interpretación de la isquemia miocárdica
				Cambios eléctricos sugestivos de isquemia miocárdica
					Cambios en el segmento ST
					Desarrollo de arritmias
				Estratificación diagnóstica y pronóstica
		Monitorización ambulatoria y Holter
			Monitorización Holter: técnica de registro
			Nuevos sistemas para la monitorización ambulatoria del electrocardiograma más allá del Holter
				Monitorización electrocardiográfica continua prolongada
				Grabación en bucle (loop recorders)
				Dispositivos portables (wearables)
			Indicaciones
			Limitaciones de los monitores Holter y otras formas de monitorización ambulatoria
			Elección del dispositivo de monitorización
		Prueba de la tabla basculante
			Indicaciones
			Metodología
			Interpretación
		Bibliografía especial
	Capítulo 50 - Cateterismo cardíaco
		Concepto
		Técnica
		Cateterismo cardíaco diagnóstico
			Coronariografía selectiva y ventriculografía
			Cateterismo derecho e izquierdo
				Registro de las curvas de presión
					Curva de presión auricular o venosa
					Curva de presión ventricular
					Curva de presión arterial
				Gasto cardíaco
					Método directo de Fick
					Método de la termodilución
				Análisis oximétrico
				Resistencias vasculares
				Cálculo de las áreas valvulares
				Angiografía
			Otras técnicas
		Tratamiento percutáneo de revascularización coronaria
			Angioplastia con balón
			Endoprótesis (stent) coronaria
			Endoprótesis farmacoactiva
			Otras técnicas coadyuvantes de revascularización coronaria
				Tratamiento de las lesiones calcificadas
				Tratamiento de lesiones con trombo
			Indicaciones de revascularización coronaria percutánea
		Tratamiento percutáneo de las valvulopatías
			Valvuloplastia mitral
			Valvuloplastia aórtica
			Valvuloplastia pulmonar
			Recambio valvular percutáneo pulmonar y aórtico
			Tratamiento percutáneo de la insuficiencia mitral y tricuspídea
		Tratamiento percutáneo de las cardiopatías congénitas
		Otros tratamientos percutáneos cardíacos
		Bibliografía especial
	Capítulo 51 - Insuficiencia cardíaca crónica
		Concepto
		Clasificación
			Clasificación según el grado evolutivo de la insuficiencia cardíaca
			Clasificación funcional
			Clasificación según la fracción de eyección ventricular izquierda (FEVI)
				Insuficiencia cardíaca por disfunción ventricular sistólica o FEVI reducida (ICFEr)
				Insuficiencia cardíaca con función ventricular preservada (ICFEp)
				Insuficiencia cardíaca con función ventricular levemente reducida (ICFElr)
			Otras clasificaciones
		Epidemiología
		Fisiopatología
		Formas clínicas de presentación y desencadenantes
			Insuficiencia cardíaca aguda
				Insuficiencia cardíaca crónica agudizada
				Edema agudo de pulmón
				Insuficiencia cardíaca derecha aislada
				Shock cardiogénico
			Insuficiencia cardíaca crónica
			Factores desencadenantes de descompensación
				Arritmias
				Infecciones
				Hipertensión arterial
				Tromboembolia pulmonar
				Anemia
				Fármacos
				Síndromes coronarios agudos
				Estados circulatorios hipercinéticos
		Cuadro clínico
			Síntomas
				Disnea
				Ortopnea
				Disnea paroxística nocturna
				Tos
				Nicturia
				Fatiga o cansancio
				Hepatalgia
			Exploración física
				Inspección
				Auscultación pulmonar
				Signos de congestión sistémica
				Manifestaciones cardíacas
		Exploraciones complementarias
			Exámenes de laboratorio
			Electrocardiograma
			Examen radiológico
			Ecocardiografía Doppler
			Resonancia magnética
			Ventriculografía isotópica
			Cateterismo cardíaco
			Tomografía computarizada coronaria
			Registro de Holter
		Tratamiento
			Medidas generales
				Ejercicio
				Supresión del hábito tabáquico
				Dieta
			Tratamiento farmacológico
				Tratamiento farmacológico de la IC con fracción de eyección reducida
					Inhibidores del sistema renina-angiotensina
					Bloqueantes β-adrenérgicos
					Antagonistas de la aldosterona
					Inhibidores del cotransportador de sodio-glucosa tipo 2 (iSGLT2)
					Diuréticos
						Diuréticos de asa
						Tiazidas
						Antagonistas de la vasopresina
					Estimulador de la guanilato ciclasa soluble
					Activador de la miosina cardíaca
					Digitálicos
					Inhibidores de la corriente If del nodo sinusal
					Combinación de hidralazina y dinitrato de isosorbida
					Corrección de la anemia y ferropenia
				Tratamiento farmacológico de la IC con fracción de eyección preservada
			Tratamiento no farmacológico
				Terapia de resincronización cardíaca
				Desfibrilador automático implantable
		Tratamiento de la insuficiencia cardíaca aguda
			Insuficiencia cardíaca crónica agudizada
			Edema agudo de pulmón
			Insuficiencia cardíaca derecha aislada
			Shock cardiogénico
			Fármacos de uso habitual en la IC aguda
				Vasodilatadores intravenosos
				Fármacos inotrópicos y vasopresores
					Dopamina
					Dobutamina
					Noradrenalina
					Milrinona
					Levosimendán
		Insuficiencia cardíaca avanzada
			Dispositivos de asistencia ventricular
			Trasplante cardíaco
		Bibliografía especial
	Capítulo 52 - Insuficiencia cardíaca aguda y shock cardiogénico
		Concepto
		Etiología
		fisiopatología
		Cuadro clínico
			Descompensación aguda de la IC crónica
			Edema agudo DE PULMÓN
			Insuficiencia ventricular derecha aislada
			Shock cardiogénico
		Diagnóstico y exploraciones complementarias
		Pronóstico
		Tratamiento y profilaxis
			Etapas del tratamiento
			Estrategia de tratamiento en función de la forma de presentación
				Descompensación aguda de la IC crónica
				Edema agudo de pulmón
				Insuficiencia cardíaca derecha aislada
				Shock cardiogénico
		Bibliografía especial
	Capítulo 53 - Arritmias cardíacas
		Concepto
		Fisiopatología
			Automatismo anormal
			Actividades eléctricas desencadenadas
			Bloqueos de la conducción
			Arritmias por reentrada
		Diagnóstico
			Anamnesis y exploración física
			Exploraciones complementarias
		Clasificación
		Bradiarritmias
			Disfunción sinusal extrínseca
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Disfunción sinusal intrínseca
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Trastornos de la conducción auriculoventricular
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico electrofisiológico
				Tratamiento
			Hipersensibilidad del seno carotídeo
				Concepto
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Taquiarritmias supraventriculares
			Taquicardia sinusal
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Extrasistolia auricular
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Síndrome de preexcitación (Wolff-Parkinson-White)
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Taquicardia supraventricular
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Cuadro clínico
				Tipos
					Taquicardia auricular
						Taquicardia auricular por reentrada sinusal
						Taquicardia por reentrada intraauricular
						Taquicardia auricular focal
						Taquicardia auricular multifocal
					Taquicardia por reentrada nodal
						Concepto
						Diagnóstico electrocardiográfico
						Etiología
						Cuadro clínico
						Tratamiento
					Taquicardia por reentrada AV
				Tratamiento de las taquicardias supraventriculares
					Tratamiento agudo
					Tratamiento crónico
			Taquicardia automática de la unión auriculoventricular
			Flúter auricular y macrorreentrada auricular
				Flúter común o ístmico
					Concepto
					Diagnóstico electrocardiográfico
					Etiología
					Cuadro clínico
					Tratamiento
						Prevención de recurrencias
						Ablación del circuito del flúter
						Tratamiento anticoagulante
				Flúter atípico o macrorreentrada auricular
				Taquicardia auricular incisional
			Fibrilación auricular
				Concepto
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Etiología
				Clasificación
				Cuadro clínico
				Tratamiento
					Reversión a ritmo sinusal
						Antigüedad del episodio
						Control de la frecuencia cardíaca
					Prevención de las complicaciones
		Taquiarritmias ventriculares
			Extrasistolia ventricular
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Exploraciones complementarias
				Pronóstico
				Tratamiento
			Ritmo idioventricular acelerado
				Concepto
				Etiología
				Diagnóstico electrocardiográfico
			Taquicardia ventricular
				Concepto
				Clasificación
				Etiología
				Cuadro clínico
			Taquicardia ventricular monomórfica en la cardiopatía isquémica
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Diagnóstico diferencial electrocardiográfico
				Exploraciones complementarias
				Pronóstico
				Tratamiento
			Taquicardia ventricular monomórfica en la miocardiopatía dilatada
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Taquicardia ventricular monomórfica en la displasia arritmogénica del ventrículo derecho
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico electrocardiográfico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Taquicardia ventricular monomórfica idiopática del tracto de salida del ventrículo derecho
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Taquicardia ventricular monomórfica idiopática fascicular izquierda
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Otros tipos de taquicardia ventricular monomórfica
			Taquicardia ventricular polimórfica
				Torsade de pointes
				Taquicardia ventricular polimórfica en la isquemia aguda del miocardio
				Otras taquicardias ventriculares de tipo polimórfico
			Fibrilación ventricular
		Tratamiento
			Tratamiento farmacológico
				Indicaciones
			Tratamiento no farmacológico
				Marcapasos permanente
				Indicaciones de los marcapasos permanentes
				Cardioversión externa
				Indicaciones de la cardioversión eléctrica
				Estimulación eléctrica programada
			Tratamiento quirúrgico
				Ablación con radiofrecuencia
				Desfibrilador automático implantable
				Indicaciones del desfibrilador automático implantable
		Muerte súbita
			Muerte súbita en presencia de una cardiopatía estructural
			Prevención de la muerte súbita en pacientes de riesgo
			Muerte súbita en ausencia de cardiopatía estructural
		Enfermedades de los canales iónicos
			Síndrome de Brugada
				Etiología
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Pronóstico y tratamiento
			Síndrome del QT largo
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
			Otras enfermedades de los canales iónicos genéticamente determinadas
		Maniobras de reanimación cardiopulmonar
			Evaluación del paciente
			Maniobras de circulación
			Ventilación artificial
			Tratamiento avanzado
		Bibliografía especial
	Capítulo 54 - Síncope cardiovascular
		Concepto y epidemiología
		Fisiopatología
		Etiología
			Síncope cardíaco
				Síncope arrítmico
				Síncope no arrítmico
			Síncope por hipotensión ortostática
			Síncopes reflejos o neuromediados. Síncope vasovagal
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
			Evaluación inicial
			EXPLORACIONES complementarias
				Sistemas de monitorización electrocardiográfica
				Estudio electrofisiológico
				Prueba de la tabla basculante
			Estratificación de las pruebas diagnósticas
		Pronóstico
		Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 55 - Aterosclerosis coronaria
		Bases fisiopatológicas
			Lipoproteínas
			Endotelio vascular
			Acumulación de monocitos y linfocitos T
			Células musculares lisas en la lesión aterosclerótica
			Complicación trombótica
		Epidemiología
			Frecuencia de la enfermedad
				Mortalidad
				Incidencia
				Letalidad
				Morbilidad hospitalaria
			Riesgo cardiovascular
			Prevención poblacional y valoración del riesgo individual
		Factores de riesgo CARDIOVASCULAR
			Concepto
			Clasificación de riesgo vascular
			Principales factores de riesgo
				Tabaquismo y vapeo
				Modificación del estilo de vida
			Control del riesgo vascular
				Sobrepeso y obesidad
				Presión arterial
				Diabetes mellitus
				Dislipemia
		Prevención de la aterosclerosis coronaria en sujetos con riesgo vascular elevado
			Concepto
			Prevención cardiovascular
			Tratamiento farmacológico
				Fármacos antiagregantes plaquetarios y antitrombóticos
				Fármacos β-bloqueantes
				Fármacos antagonistas del calcio
				Estatinas
				Fármacos bloqueadores del sistema renina-angiotensina-aldosterona
				Tratamiento hormonal sustitutivo
				Tratamiento antiinflamatorio
				Otros fármacos
		Bibliografía especial
	Capítulo 56 - Cardiopatía isquémica
		Isquemia miocárdica
			Fisiopatología
				Aterosclerosis coronaria
				Espasmo coronario y estenosis dinámicas
				Disfunción microvascular
				Otras causas de isquemia coronaria
			Cascada isquémica
			Cuadro clínico
				Angina de pecho (angor pectoris)
					Tipos de angina
					Diagnóstico diferencial
					Equivalente anginoso
				Isquemia silente
				Miocardiopatía isquémica
		Enfermedad coronaria crónica estable (o síndrome coronario crónico)
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Analítica
				Electrocardiograma
				Ecocardiografía Doppler
				Prueba de esfuerzo electrocardiográfica
				Pruebas de estrés con imagen
				TC multicorte
				Coronariografía
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento farmacológico
				Cambios en el estilo de vida y medidas de prevención secundaria
				Revascularización miocárdica
				Intervencionismo coronario percutáneo
				Tratamiento quirúrgico
		Síndromes coronarios agudos
			Concepto
			Epidemiología
			Fisiopatología
				Factores desencadenantes de la rotura de la placa
				Concepto de sangre y pacientes vulnerables
				Definición de infarto de miocardio
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
				ECG
				Marcadores bioquímicos de necrosis miocárdica
				Orientación diagnóstica y evaluación inicial del dolor torácico agudo
				Diagnóstico diferencial
		Síndromes coronarios agudos sin elevación del segmento ST: angina inestable e infarto de miocardio sin elevación del ST
			Concepto
			Exploraciones complementarias
			Pronóstico y estratificación del riesgo
			Tratamiento
				Tratamiento farmacológico
					Antiagregantes plaquetarios
					Anticoagulantes
					Fármacos antianginosos
					Otros fármacos
				Tratamiento invasivo o intervencionista
		Infarto de miocardio sin lesiones coronarias obstructivas (MINOCA)
		Angina variante
		Síndromes coronarios agudos con elevación del segmento ST
			Concepto
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Electrocardiograma
				Análisis de sangre
				Técnicas de imagen
				Cateterismo cardíaco
			Diagnóstico diferencial
			Complicaciones
				Complicaciones isquémicas
				Complicaciones eléctricas
				Complicaciones mecánicas
				Otras complicaciones
			Pronóstico inmediato
			Tratamiento de la fase aguda
				Tratamiento prehospitalario
				Tratamiento en el servicio de urgencias o en ambulancia medicalizada
				Tratamiento de reperfusión
				Fibrinolíticos
					Complicaciones hemorrágicas
				Detección clínica de la reperfusión
				Intervencionismo coronario por vía percutánea
				Tratamiento en red
			Tratamiento durante la Fase hospitalaria
				Cuidados generales
				Antiagregantes plaquetarios
				Anticoagulantes
				Otros tratamientos
					β-bloqueantes
					Inhibidores de la vía de la renina-angiotensina-aldosterona
					Otros fármacos
			Tratamiento de las complicaciones
				Arritmias
				Complicaciones isquémicas
				Insuficiencia cardíaca
			Pronóstico a largo plazo
			Tratamiento antes del alta hospitalaria
		Bibliografía especial
	Capítulo 57 - Valvulopatías
		Introducción
		Valvulopatía mitral
			Estenosis mitral
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Examen radiográfico
					Electrocardiograma
					Ecocardiograma
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Tratamiento médico
					Valvuloplastia percutánea
					Comisurotomía quirúrgica
					Recambio valvular
			Insuficiencia mitral
				Etiología
				Etiopatogenia
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Examen radiológico
					Electrocardiograma
					Ecocardiograma
					Resonancia magnética
				Tratamiento
					Tratamiento médico
					Tratamiento quirúrgico o intervencionista
		Valvulopatía aórtica
			Estenosis aórtica
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Examen radiológico
					Electrocardiograma
					Ecocardiograma
					Tomografía computarizada
				Tratamiento
					Tratamiento médico
					Tratamiento intervencionista
						Reemplazo valvular
						Implantación de prótesis transcatéter
						Valvuloplastia aórtica
						Comisurotomía aórtica
			Insuficiencia aórtica
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploración física
				Exploraciones complementarias
					Examen radiológico
					Electrocardiograma
					Ecocardiograma
					Otras técnicas de imagen
				Tratamiento
					Tratamiento médico
					Tratamiento quirúrgico
		Otras valvulopatías
			Insuficiencia tricuspídea
				Etiología
				Etiopatogenia
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Estenosis tricuspídea
				Etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Estenosis e insuficiencia de la válvula pulmonar
		Bibliografía especial
	Capítulo 58 - Miocardiopatías
		Introducción
			Interrelación genética-ambiente
			Estudio de familiares
			Correlación genotipo-fenotipo
		Miocardiopatía hipertrófica
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				ECG
				ECG Holter
				Ergometría
				Ecocardiografía
				RM cardíaca
				Estudio genético
				Fenocopias
			Tratamiento
				Prevención de muerte súbita
				Prevención de embolias
				Tratamiento sintomático
				Otras recomendaciones
		Miocardiopatía restrictiva
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Análisis de sangre
				Estudio genético
				ECG
				ECG Holter
				Ecocardiografía
				Cateterismo derecho
				RM cardíaca
				Biopsia endomiocárdica
			Tratamiento
				Tratamientos específicos
		Miocardiopatía dilatada/miocardiopatía hipocinética no dilatada
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				ECG
				ECG Holter
				Ergometría
				Ecocardiografía
				RM cardíaca
				Estudio genético
				Tomografía por emisión de positrones
				Biopsia endomiocárdica
			Tratamiento
				Tratamiento farmacológico
				Dispositivos
				Otros tratamientos
		Miocardiopatía arritmogénica del ventrículo derecho
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				ECG
				ECG promediado de señales
				Holter
				Ecocardiografía
				RM
				Estudio genético
				Estudio electrofisiológico
			Tratamiento
				Tratamiento farmacológico
				Dispositivos
				Otras recomendaciones
		Bibliografía especial
	Capítulo 59 - Hipertensión arterial
		Definición y clasificación
		Componentes de la presión arterial
		Epidemiología
		hipertensión arterial esencial
			Factores etiológicos
				Genética
				Factores ambientales
			Fisiopatología
				Sistema nervioso simpático
				Sistema renina-angiotensina
				Disfunción y lesión endotelial
				Cambios estructurales en las arterias
		hipertensión arterial secundaria
			Hipertensión arterial de origen renal
			Hipertensión arterial vasculorrenal
			Tumores secretores de renina
			Hiperaldosteronismo primario
			Otras hiperfunciones mineralocorticoides
			Feocromocitoma
			Síndrome de apnea-hipopnea
		Cuadro clínico
			Complicaciones cardíacas
			Complicaciones del sistema nervioso central
			Complicaciones renales
			Otras complicaciones
		Evaluación del paciente hipertenso
			Estratificación y evaluación del riesgo cardiovascular
			Medida de la presión arterial
				Medida de presión arterial en el entorno clínico
				Automedida de la presión arterial
				Monitorización ambulatoria de la presión arterial
				Otras formas de medida de la presión arterial
			Historia clínica del paciente hipertenso
			Evaluación de lesión orgánica mediada por HTA
		Tratamiento de la hipertensión arterial
			Beneficio del tratamiento
			Cuándo iniciar el tratamiento con fármacos
			Objetivos de control de la presión arterial
			Tratamiento no farmacológico
			Tratamiento farmacológico
				Diuréticos
				Antagonistas del calcio
				Bloqueantes del sistema renina-angiotensina
				Bloqueantes de los receptores β-adrenérgicos
				Otros fármacos antihipertensivos de segunda línea
			Combinaciones terapéuticas
			Uso de dispositivos para el tratamiento de la hipertensión
			Tratamiento en hipertensos con otras comorbilidades
				Enfermedades cardíacas
					Cardiopatía isquémica
					Insuficiencia cardíaca
					Fibrilación auricular
				Enfermedad cerebrovascular
				Enfermedad renal crónica
				Diabetes mellitus
				Otras comorbilidades
			Tratamiento en situaciones especiales
				Edad avanzada
				HTA en pacientes de raza negra
				HTA en el embarazo
			Hipertensión arterial resistente
			Urgencias y emergencias hipertensivas
		Seguimiento DEL paciente hipertenso
		Bibliografía especial
	Capítulo 60 - Enfermedades del pericardio
		Pericarditis aguda
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Electrocardiograma
				Radiografía de tórax
				Datos de laboratorio
				Ecocardiograma Doppler
				Tomografía computarizada de tórax y resonancia magnética cardíaca
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Derrame pericárdico y taponamiento cardíaco
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Exploraciones complementarias
				Electrocardiograma
				Radiografía de tórax
				Datos de laboratorio
				Ecocardiograma Doppler
				Tomografía computarizada y resonancia magnética de tórax
				Cateterismo cardíaco
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Pericarditis constrictiva o constricción pericárdica
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Exploraciones complementarias
				Electrocardiograma
				Radiografía de tórax
				Datos de laboratorio
				Ecocardiograma Doppler
				Tomografía computarizada y resonancia magnética
				Cateterismo cardíaco
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Algunas causas específicas de enfermedad pericárdica
			Pericarditis en la insuficiencia renal
			Pericarditis tras un infarto de miocardio
			Síndrome pospericardiotomía
			Enfermedad pericárdica neoplásica
		Bibliografía especial
	Capítulo 61 - Enfermedades cardiovasculares de origen genético
		Introducción
		Enfermedades genéticas
			Anomalías cromosómicas
			Enfermedades poligénicas
				Aterosclerosis
				Hipertensión arterial
			Enfermedades monogénicas
				Alteraciones estructurales
					Comunicación interventricular
					Comunicación interauricular
					Síndrome de Holt-Oram
				Alteraciones en el tejido conectivo
					Estenosis aórtica supravalvular
					Síndrome de Marfan
					Síndrome de Ehlers-Danlos
				Alteraciones mecánicas del miocardio
					Miocardiopatía hipertrófica
					Miocardiopatía dilatada
					Miocardiopatía arritmogénica
				Alteraciones eléctricas
					Síndrome de QT largo congénito
					Síndrome de Brugada
					Fibrilación auricular familiar
					Síndrome de QT corto
					Bloqueo de rama familiar
					Taquicardia ventricular polimórfica catecolaminérgica
		Bibliografía especial
	Capítulo 62 - Cardiopatías congénitas
		Epidemiología
		Etiología
			Síndromes genéticos y herencia
			Factores maternos y ambientales
			Circulación fetal y transición a la circulación posnatal
		Anomalías del desarrollo embriológico
			Malposiciones cardíacas
			Anomalías de la torsión del tubo primitivo (inversión auriculoventricular)
			Defectos de la tabicación cardíaca: alteraciones del desarrollo de los cojinetes endocárdicos y anomalías en la partición d...
			Lesiones obstructivas y cortocircuitos
		Cardiopatías congénitas acianóticas
			Comunicación interauricular
				Concepto
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
			Comunicación interventricular
				Concepto
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Historia natural y complicaciones
				Tratamiento
			Canal auriculoventricular completo
			Ductus arterioso persistente
			Obstrucción congénita del corazón izquierdo
			Estenosis subaórtica
			Estenosis aórtica supravalvular
			Coartación de aorta
				Concepto
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Estenosis valvular pulmonar
				Concepto
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
		Cardiopatías congénitas cianóticas
			Cardiopatías congénitas cianóticas con flujo pulmonar aumentado (plétora)
				Transposición de grandes arterias
					Concepto
					Cuadro clínico y diagnóstico
					Tratamiento
					Historia posquirúrgica
			Cardiopatías congénitas cianóticas con flujo pulmonar reducido (isquemia)
				Lesiones obstructivas a la salida ventricular: tetralogía de Fallot
					Concepto
					Fisiopatología
					Cuadro clínico
					Tratamiento
					Pronóstico
				Aumento de resistencias vasculares pulmonares: síndrome de Eisenmenger
					Concepto
					Cuadro clínico
					Pronóstico y tratamiento
			Cardiopatías congénitas cianóticas con mezcla total
				Ventrículo único. Circulación de Fontan
		Bibliografía especial
	Capítulo 63 - Endocarditis infecciosa
		Concepto
		Patogenia
			Endocarditis sobre válvula nativa
			Endocarditis sobre prótesis valvulares
			Endocarditis sobre marcapasos y desfibriladores
		Anatomía patológica
		Etiología
			Endocarditis sobre válvula nativa
			Endocarditis en usuarios de drogas por vía parenteral
			Endocarditis sobre prótesis valvulares
			Endocarditis sobre marcapasos y desfibriladores
				Etiología
		Cuadro clínico
			Endocarditis sobre válvula nativa
			Síntomas generales
			Manifestaciones cardíacas
			Manifestaciones extracardíacas
			Endocarditis en usuarios de drogas por vía parenteral
			Endocarditis sobre prótesis valvulares
			Endocarditis sobre marcapasos y desfibriladores
		Exploraciones complementarias
			Hemocultivo
			Ecocardiograma
			Otras técnicas de imagen
			Análisis de laboratorio
			Electrocardiograma
			Radiografía de tórax
		Diagnóstico
		Pronóstico
		Tratamiento
			Normas generales
			Tratamiento domiciliario intravenoso u oral
			Tratamiento antibiótico
				Estreptococos del grupo viridans o Streptococcus bovis sensibles a la penicilina
				Estreptococos del grupo viridans con concentración inhibidora mínima para la penicilina de 0,25-2 mg/mL, cepas tolerantes y...
				Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes (grupo A) y estreptococos de los grupos B, C y G
				Enterococos y estreptococos del grupo viridans resistentes a la penicilina (CIM > 2 mg/L)
				Staphylococcus aureus y estafilococos coagulasa negativos
				Endocarditis por S. aureus o estafilococos coagulasa negativos sobre válvula nativa
				Endocarditis derecha por S. aureus en usuarios de drogas por vía parenteral
				Endocarditis por S. aureus o estafilococos coagulasa negativos sobre material protésico
				Cocos gramnegativos
				Bacilos gramnegativos aerobios y anaerobios
				Hongos
				Otros microorganismos
				Endocarditis con hemocultivos negativos
			Tratamiento quirúrgico
			Otras intervenciones
			Profilaxis
		Bibliografía especial
	Capítulo 64 - Tumores cardíacos
		Concepto
		Cuadro clínico
			Manifestaciones cardíacas
			Manifestaciones extracardíacas
		Tipos
			Tumores Primarios benignos
				Mixoma
				Otros tumores benignos
			Tumores Primarios malignos
				Sarcomas
				Mesoteliomas
			Tumores secundarios malignos
		Diagnóstico
		Pronóstico y tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 65 - Cardiopatía y embarazo
		Introducción
		Riesgo materno y fetal
		Evaluación inicial y EXPLORACIONES COMPLEMENTARIAS
		Arritmias
		Valvulopatías
			Prótesis valvulares
		Aortopatías
		Cardiopatías congénitas
		Enfermedad tromboembólica venosa
		Hipertensión pulmonar
		Miocardiopatías e insuficiencia cardíaca
		Enfermedad coronaria
		Hipertensión arterial
		Momento y forma de parto
		Fármacos cardiovasculares y embarazo
		Conclusión
		Bibliografía especial
	Capítulo 66 - Valoración del riesgo quirúrgico del paciente con cardiopatía
		Valoración del riesgo quirúrgico cardiovascular
			Estado previo del paciente
			Comorbilidades
			Magnitud, tipo y duración de la intervención quirúrgica
			Condiciones en las que se realiza la intervención quirúrgica
		Determinación de la capacidad funcional
		Estimación del riesgo cardiovascular
		Biomarcadores cardíacos, pruebas no invasivas y cinecoronariografía preoperatoria
		Estrategias para reducir el riesgo cardiovascular perioperatorio
		Enfermedades específicas
		Anestesia y controles perioperatorios
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN III
Sección IV - Angiología
	Capítulo 67 - Introducción
		Bibliografía especial
	Capítulo 68 - Exploración del paciente con una enfermedad vascular
		Anamnesis
		Exploración física
		Exploración hemodinámica. Laboratorio de diagnóstico vascular
		Angiotomografía axial computarizada (angio-TC)
		Angiorresonancia magnética nuclear (angio-RM)
		Angiografía
		Otras exploraciones
			Ecocardiografía transesofágica
			Ecografía intravascular
			PET-TC
		Bibliografía especial
	Capítulo 69 - Enfermedades arteriales de las extremidades
		Isquemia crónica
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
				Claudicación intermitente
				Isquemia crítica
			Diagnóstico
				Diagnóstico clínico
				Métodos hemodinámicos
				Métodos de imagen
					Arteriografía
					Ecografía y ecografía Doppler
					Angiorresonancia magnética
					Angiotomografía computarizada
				Diagnóstico topográfico
				Diagnóstico diferencial
					Diagnóstico diferencial de la claudicación intermitente
						Claudicación venosa
						Compresión nerviosa
						Artrosis de cadera y rodilla
						Otras causas
					Diagnóstico diferencial del dolor en reposo de tipo isquémico
					Diagnóstico diferencial de las lesiones tróficas
						Úlceras venosas
						Úlceras neuropáticas del diabético (pie diabético)
						Otras
			Pronóstico
				Pronóstico del paciente
					Enfermedad arterial asintomática y claudicación intermitente
					Isquemia crítica
				Pronóstico de la extremidad
					Claudicación intermitente
					Isquemia crítica
			Tratamiento
			Prevención secundaria
		Isquemia aguda
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
				Complicaciones. Síndrome de reperfusión
		Bibliografía especial
	Capítulo 70 - Aneurismas periféricos
		Concepto
		Etiología
		Aneurismas poplíteos
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Aneurismas femorales
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Aneurismas de las arterias ilíacas
			Clasificación
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Aneurismas de los troncos supraaórticos
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 71 - Enfermedades de la aorta
		Introducción
		Aterosclerosis de la aorta
		Aneurisma de aorta torácica
			Etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Aneurisma de aorta abdominal
		Aneurismas toracoabdominales
		Aneurismas de las ramas viscerales de la aorta
		Disección aórtica
			Concepto
			Etiopatogenia
			Clasificación
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Exploraciones complementarias
				Radiografía de tórax
				Electrocardiograma
				Técnicas de imagen
					Aortografía de contraste
					Tomografía computarizada con contraste
					Resonancia magnética
					Ecocardiografía
			Tratamiento
				Tratamiento médico
				Tratamiento quirúrgico
		Hematoma aórtico intramural y úlcera penetrante
		Bibliografía especial
	Capítulo 72 - Arteriopatías funcionales
		Fenómeno de Raynaud
			Concepto
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
				Fenómeno de Raynaud primario o vasoespástico
				Fenómeno de Raynaud secundario u orgánico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Acrocianosis
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Eritema pernio
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Livedo reticularis y livedo racemosa
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Eritermalgia o eritromelalgia
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Síndrome del desfiladero torácico
		Bibliografía especial
	Capítulo 73 - Enfermedades de los troncos supraaórticos
		Concepto
		Etiopatogenia
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
		Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 74 - Insuficiencia venosa crónica
		Concepto
		Etiopatogenia
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
			Exploración física
			Pruebas no invasivas
				Imagen venosa por ecografía Doppler: dúplex
				Tomografía computarizada y flebografía por resonancia magnética
			Pruebas invasivas
				Flebografía
				Ecografía intravascular (IVUS)
		Tratamiento
			Fisioterapia y terapia de compresión
			Tratamiento médico
			Terapia intervencionista
				Escleroterapia
				Terapia de ablación endovenosa
				Terapia endovascular del sistema venoso profundo
				Tratamiento quirúrgico
				Reconstrucción valvular
		Bibliografía especial
	Capítulo 75 - Trombosis venosa
		Concepto
		Etiología
		Anatomía patológica
		fisiopatología
			Estasis
			Lesión endotelial
			Hipercoagulabilidad
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
			Escala de Wells
			Determinación de dímero D
			Exploración eco-Doppler
			Flebografía con contraste
			Tomografía computarizada
			Resonancia magnética
			Algoritmo diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
		Pronóstico
		Tratamiento
		Profilaxis
		Bibliografía especial
	Capítulo 76 - Enfermedades de las grandes venas
		INTRODUCCIÓN
		Síndrome de la vena cava superior
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Síndrome de la vena cava inferior
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 77 - Linfedema
		Concepto
		Etiología
			Linfedema posmastectomía
			Linfedema posradioterapia
			Linfedema filariásico
		Cuadro clínico
			Evolución
				Fibredema
				Elefantiasis
			Complicaciones
		Diagnóstico
			Linfografía directa
			Linfografía indirecta
				Azul patente (patent blue)
				Linfangiografía de fluorescencia
				Linfoescintigrafía
			Ecografía Doppler
			Tomografía computarizada y resonancia magnética
			Espectrografía por bioimpedancia
			Laboratorio
			Estudio histológico
			Estudio genético
			Diagnóstico diferencial
		Tratamiento
			Tratamiento conservador
				Masaje linfático
				Presoterapia
				Medidas compresivas
				Fármacos
				Tratamiento postural
				Ejercicios gimnásticos
				Medidas higiénico-dietéticas
			Tratamiento quirúrgico
		Prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 78 - Malformaciones vasculares y tumores vasculares
		Malformaciones vasculares
			Concepto
			Etiología y patogenia
			Fisiopatología
			Clasificación
			Cuadro clínico
				Malformaciones vasculares simples
					Malformaciones capilares
					Malformaciones venosas
					Malformaciones linfáticas
					Malformaciones arteriovenosas
					Fístulas arteriovenosas
				Malformaciones vasculares combinadas
				Malformaciones vasculares asociadas a otras anomalías
					Síndrome de Klippel-Trénaunay
					Síndrome Parkes-Weber
					Síndrome de Sturge-Weber
					Síndrome de Maffucci
			Diagnóstico
				Diagnóstico clínico
					Pruebas de imagen no invasivas o mínimamente invasivas
						Eco-Doppler
						Resonancia magnética
						Linfogammagrafía
					Pruebas de imagen invasivas
						Arteriografía, flebografía y linfografía
						Inmunohistoquímica, histología y genética
				Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
				Tratamiento conservador y médico
				Laserterapia
				Tratamiento percutáneo o endovascular de las malformaciones vasculares de bajo flujo
				Tratamiento percutáneo o endovascular de las malformaciones vasculares de alto flujo
				Tratamiento quirúrgico
		Tumores vasculares
			Concepto
			Clasificación
			Tumores vasculares benignos
				Hemangioma infantil
					Etiología y patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Complicaciones
					Tratamiento
				Hemangioma congénito
				Hemangioma capilar lobulado (granuloma piógeno)
				Angioma en penacho
				Hemangioendotelioma kaposiforme
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN IV
Sección V - Neumología
	Capítulo 79 - Manifestaciones clínicas de las enfermedades respiratorias
		Síntomas
			Tos
			Expectoración
			Hemoptisis
			Disnea
			Dolor torácico
			Otros síntomas de posible causa respiratoria
		Signos
			Alteraciones ventilatorias
			Utilización de la musculatura respiratoria accesoria
			Incoordinación respiratoria toracoabdominal
			Cianosis
			Acropaquia
			Insuficiencia cardíaca derecha
			Adenopatías y visceromegalias
		Anamnesis
			Hábitos tóxicos
			Antecedentes personales y laborales
			Somnolencia diurna
			Viajes recientes
			Antecedentes familiares
		Exploración física
			Exploración general
			Exploración del aparato respiratorio
				Inspección
				Palpación
				Percusión
				Auscultación
					Ruidos originados en la vía aérea central, superior o alta
					Ruidos originados en las vías aéreas periféricas, inferiores o bajas
					Ruidos originados en el parénquima pulmonar
					Alteraciones en la auscultación de la voz
					Ruidos originados en la pleura
		Bibliografía especial
	Capítulo 80 - Métodos diagnósticos
		Diagnóstico por imagen
			Radiografía de tórax y otros estudios radiológicos
			Tomografía computarizada
			Ecografía
			Resonancia magnética
			Angiografía pulmonar
			Gammagrafía pulmonar
			Tomografía por emisión de positrones
		Exploración de la función respiratoria
			Espirometría forzada con prueba broncodilatadora
			Asas de flujo-volumen
			Volúmenes pulmonares estáticos
			Propiedades mecánicas del pulmón y de la caja torácica
			Intercambio pulmonar de gases
				Transferencia de monóxido de carbono
				Gasometría arterial
				Análisis de los gases respiratorios mediante técnicas no invasivas
			Estudio hemodinámico pulmonar
			Análisis del gas exhalado
			Pruebas de ejercicio cardiorrespiratorio
			Análisis de los resultados de la función pulmonar
				Patrones de alteración de la función pulmonar
					Alteración ventilatoria de tipo obstructivo
						Alteración ventilatoria obstructiva por lesión localizada en las vías aéreas centrales
						Alteración ventilatoria obstructiva por enfermedad pulmonar difusa
					Alteración ventilatoria de tipo restrictivo
					Alteración ventilatoria de tipo mixto
				Alteraciones aisladas de la DLCO
		Otras exploraciones complementarias
			Broncoscopia
				Biopsia bronquial
				Broncoaspirado
				Cepillado bronquial
				Catéter telescopado de doble luz y oclusión distal
				Biopsia transbronquial
				Criobiopsia
				Punción aspirativa transbronquial
				Lavado broncoalveolar
			Ecografía endobronquial
			Broncoscopia virtual
			Navegación electromagnética endobronquial
			Ecografía torácica
			Toracocentesis y biopsia pleural
			Punción pulmonar transparietal
			Análisis de esputo
			Otras técnicas diagnósticas no quirúrgicas
			Procedimientos quirúrgicos
				Pleuroscopia (toracoscopia) y videotoracoscopia
				Mediastinoscopia
				Biopsia pulmonar quirúrgica
		Bibliografía especial
	Capítulo 81 - Enfermo respiratorio crítico
		Insuficiencia respiratoria
			Concepto
			Epidemiología
			Fisiopatología
				Hipoventilación alveolar
				Cortocircuito intrapulmonar de derecha a izquierda (shunt)
				Desequilibrios en las relaciones ventilación-perfusión
				Trastornos de la difusión alveolocapilar de oxígeno
			Mecanismos de hipercapnia
			Hipoxia y otras situaciones clínicas
			Clasificación de la insuficiencia respiratoria
			Cuadro clínico
			Tratamiento
				Insuficiencia respiratoria aguda
					Oxigenoterapia
					Ventilación mecánica
				Insuficiencia respiratoria crónica
		Síndrome de distrés respiratorio agudo
			Concepto
			Epidemiología y etiología
			Fisiopatología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Ventilación mecánica
			Ventilación mecánica no invasiva
				Concepto
				Modalidades
					Respiración espontánea con presión positiva continua en la vía aérea
					Terapia con cánulas nasales de alto flujo
				Indicaciones clínicas
					Insuficiencia respiratoria aguda
					Enfermedad pulmonar obstructiva crónica agudizada
					Otros trastornos respiratorios crónicos agudizados
					Edema agudo de pulmón cardiogénico grave
					Insuficiencia respiratoria hipoxémica grave
					Retirada difícil de la ventilación mecánica invasiva
				Ventilación no invasiva domiciliaria
			Ventilación mecánica invasiva
				Concepto
				Indicaciones
				Modalidades
				Presión positiva teleespiratoria
				Retirada de la ventilación mecánica invasiva
				Complicaciones
		Bibliografía especial
	Capítulo 82 - Enfermedades de las vías aéreas
		Rinitis y poliposis nasal
			Rinitis alérgica
				Concepto y clasificación
				Epidemiología
				Patogenia y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Rinosinusitis crónica y poliposis nasal
				Concepto y clasificación
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
		Asma
			Concepto y epidemiología
			Etiología
			Anatomía patológica
			Patogenia y fisiopatología
				Inflamación bronquial
				Hiperrespuesta bronquial
				Remodelación
			Cuadro clínico
				Síntomas y exploración física
				Clasificaciones de la gravedad y del control del asma
				Fenotipos de asma
				Agravantes y comorbilidades
			Exploraciones complementarias
				Función pulmonar
				Medición no invasiva de la inflamación
				Técnicas de imagen
				Pruebas de alergia
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Fármacos
					Controladores
						Glucocorticoides
						Agonistas β2-adrenérgicos de acción larga (LABA)
						Antimuscarínicos de acción larga (LAMA)
						Antagonistas de los receptores de los leucotrienos (ARLT)
						Anticuerpos monoclonales
						Otros
					De alivio o rescate
					Otros tratamientos
				Escalones del tratamiento de mantenimiento
				Programa de educación de asma
			Formas especiales de asma
				Exacerbación asmática
					Concepto, clasificación y factores de riesgo
					Evaluación y clasificación de la gravedad
					Tratamiento
				Asma grave no controlada
				Asma ocupacional
				Asma y embarazo
		Enfermedad pulmonar obstructiva crónica
			Introducción
			Concepto
			Epidemiología
			Factores de riesgo y taxonomía
			Mecanismos biopatológicos
			Anatomía patológica
			Fisiopatología
			Manifestaciones clínicas
				Síntomas
				Exploración física
				Multimorbilidad
			Diagnóstico
			Exploraciones complementarias
				Exploración funcional respiratoria
				Técnicas de imagen
				Otras exploraciones complementarias
			Diagnóstico diferencial
			Prevención
			Tratamiento de la EPOC estable
				Medidas generales
				Tratamiento farmacológico
					Fármacos broncodilatadores
					Fármacos antiinflamatorios
					Otros fármacos
				Recomendaciones para el tratamiento farmacológico inicial y durante el seguimiento del paciente
				Tratamiento no farmacológico
					Rehabilitación
					Oxigenoterapia domiciliaria
					Ventilación mecánica no invasiva domiciliaria
				Tratamiento de reducción de volumen quirúrgico o endoscópico
			Exacerbaciones
			Pronóstico
		Bronquiectasias
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Anatomía patológica
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Radiología
				Función pulmonar
				Análisis bioquímicos
				Broncoscopia
				Microbiología
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento de la enfermedad de base
				Drenaje de las secreciones
				Tratamiento de la obstrucción al flujo aéreo
				Tratamiento de la inflamación bronquial
				Tratamiento de la infección bronquial
				Tratamiento de la insuficiencia respiratoria
				Tratamiento de las agudizaciones
				Otros tratamientos
			Prevención
		Bronquiolitis
			Concepto y clasificación
			Etiología
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bronquiolitis obliterante
			Concepto
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Enfermedades obstructivas de las vías aéreas superiores, hiperclaridad pulmonar unilateral y enfisema bulloso
			Concepto
			Etiología
				Obstrucción aguda
				Obstrucción crónica
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hiperclaridad pulmonar unilateral
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Enfisema bulloso
			Concepto y etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 83 - Malformaciones broncopulmonares
		Introducción
		Malformaciones del árbol traqueobronquial
			Complejo agenesia-hipoplasia
			Obstrucción o compresión
			Malformaciones broncopulmonares comunicantes del intestino anterior
			Segmentaciones ectópicas o supernumerarias del árbol traqueobronquial
		Malformaciones pulmonares
			Malformación adenomatoide quística
			Enfisema lobar congénito
		Malformaciones vasculares
			Malformaciones arteriales
				Agenesia de la arteria pulmonar principal
				Origen anómalo de la arteria pulmonar izquierda desde la derecha
			Malformaciones venosas
				Drenaje venoso pulmonar anómalo parcial
				Drenaje venoso pulmonar anómalo total
			Malformaciones mixtas
				Malformaciones arteriovenosas pulmonares
		Malformaciones combinadas
			Síndrome del pulmón hipogenético (síndrome de la cimitarra)
			Secuestro pulmonar
		Bibliografía especial
	Capítulo 84 - Enfermedades difusas del pulmón
		Enfermedades intersticiales difusas del pulmón
			Generalidades
				Concepto
				Etiología
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
					Análisis de sangre
					Exploración radiológica
					Exploración de la función respiratoria
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Fibrosis pulmonar idiopática
			Neumonía intersticial no específica
			Neumonía intersticial aguda
			Bronquiolitis respiratoria asociada a enfermedad pulmonar intersticial
			Neumonía intersticial descamativa
			Neumonía intersticial linfocítica
			Histiocitosis de células de Langerhans
			Linfangioleiomiomatosis
			Microlitiasis alveolar
			Proteinosis alveolar
			Enfermedades pulmonares intersticiales ocasionadas por fármacos
			Enfermedad pulmonar intersticial por radioterapia
			Fibroelastosis pleuroparenquimatosa
			Fibrosis pulmonar progresiva
		Neumonitis por hipersensibilidad y neumonía organizativa
			Neumonitis por hipersensibilidad
				Concepto
				Etiología
				Patogenia y fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
					Pruebas funcionales respiratorias
					Radiología
					Citología-lavado broncoalveolar
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
				Pronóstico
			Neumonía organizativa
				Concepto
				Etiología
				Patogenia y fisiopatología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento y pronóstico
		Eosinofilias pulmonares
			Concepto
			Eosinofilias pulmonares idiopáticas
				Neumonía eosinófila crónica
				Neumonía eosinófila aguda
			Neumonías eosinofílicas asociadas a enfermedades autoinmunes sistémicas
				Granulomatosis eosinofílica con poliangitis
				Síndrome hipereosinófilo primario
				Bronquiolitis obliterante hipereosinófila
			Eosinofilias pulmonares de etiología conocida
				Eosinofilia pulmonar por parásitos y otros agentes infecciosos
				Aspergilosis broncopulmonar alérgica
				Granulomatosis broncocéntrica
				Eosinofilia pulmonar secundaria a fármacos y agentes tóxicos
			Otras enfermedades asociadas con eosinofilia pulmonar
				Síndrome de Heiner
				Trasplante de pulmón
			Neumonía eosinofílica aguda asociada a cigarros electrónicos y vapeadores
			Infección por el SARS-CoV-2
			Neumonía eosinofílica aguda tras vacuna mRNA de COVID-19
		Enfermedades pulmonares de origen ocupacional
			Introducción
			Neumoconiosis
			Silicosis
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia y fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Neumoconiosis del carbón
			Enfermedades pleuropulmonares producidas por asbesto
			Fibrosis pleural
			Derrame pleural por asbesto
			Atelectasia redonda
			Asbestosis
				Concepto
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento y prevención
			Fibras minerales artificiales y otras silicatosis
			Neumoconiosis granulomatosas. Beriliosis
			Neumoconiosis producidas por otros metales
			Otras entidades y exposiciones
				Nanomateriales
				Petróleo y derivados
				Trabajadores de rescate en catástrofes
				Nailon
				Enfermedad por colorantes en el sector textil
				Inhalaciones agudas
		Bibliografía especial
	Capítulo 85 - Infecciones respiratorias
		Bronquitis aguda
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Neumonía extrahospitalaria
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Estudios analíticos
				Estudio radiológico
			Diagnóstico
				Tinción de Gram y cultivo de esputo
				Hemocultivo
				Detección de antígenos
				Estudios serológicos
				Técnicas de biología molecular
				Técnicas invasivas
			Pronóstico
			Tratamiento
				Lugar del tratamiento
				Elección del agente antimicrobiano
					Tratamiento en domicilio
					Tratamiento en el hospital
				Vía de administración y duración del tratamiento
				Respuesta al tratamiento
			Prevención
				Vacunas antineumocócicas
				Vacuna antigripal
				Quimioprofilaxis antiviral
		Neumonía intrahospitalaria
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Absceso de pulmón y neumonía necrosante
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
			Pronóstico
			Prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 86 - Enfermedades vasculares del pulmón
		Hipertensión pulmonar
			Concepto
			Nomenclatura y clasificación
			Hipertensión arterial pulmonar
				Hipertensión arterial pulmonar idiopática
					Concepto
					Etiopatogenia
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
						Anamnesis
						Exploración física
						Exploraciones complementarias
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
						Medidas generales
						Tratamiento farmacológico
						Medidas de soporte
						Procedimientos invasivos
						Algoritmo de tratamiento
				Hipertensión arterial pulmonar asociada a otros procesos
					Enfermedades autoinmunes sistémicas
					Hipertensión portal
					Infección por el virus de la inmunodeficiencia humana
				Enfermedad venooclusiva pulmonar y hemangiomatosis capilar pulmonar
			Hipertensión pulmonar tromboembólica crónica
			Hipertensión pulmonar en la cardiopatía izquierda y en la enfermedad respiratoria
		Síndrome hepatopulmonar
		Tromboembolia pulmonar
			Concepto
			Etiopatogenia
			Epidemiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Medidas generales
				Tratamiento anticoagulante
				Duración del tratamiento anticoagulante
				Tratamiento fibrinolítico
				Embolectomía pulmonar
				Filtros de la vena cava
			Hipertensión pulmonar por tromboembolia crónica
		Vasculitis pulmonares
		Hemorragias pulmonares difusas
			Concepto
			Clasificación
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 87 - Tumores broncopulmonares
		Cáncer de pulmón
			Epidemiología y factores de riesgo
				Hábito tabáquico
				Tabaquismo pasivo
				Sexo
				Etnia
				Distribución geográfica
				Dieta
				Polución atmosférica
				Edad
				Enfermedades respiratorias e infecciones crónicas
				Predisposición hereditaria
				Factores ocupacionales
			Cáncer de pulmón en no fumadores
				Etiología y patogenia
				Oncogenes
				Factores de crecimiento
			Anatomía patológica
				Adenocarcinoma
				Carcinoma escamoso
				Carcinoma de células grandes
				Tumores neuroendocrinos. Carcinoma de células pequeñas
			Cuadro clínico
				Manifestaciones clínicas debidas al propio tumor
				Manifestaciones clínicas debidas a la extensión intratorácica
				Manifestaciones clínicas debidas a la extensión extratorácica
				Síndromes paraneoplásicos
			Exploraciones complementarias
				Radiografía de tórax
				Tomografía computarizada de tórax
				Análisis citológico del esputo
				Fibrobroncoscopia
				Punción pulmonar transparietal
				Otras técnicas
			Diagnóstico
				Evaluación de la extensión tumoral en el carcinoma que no es de células pequeñas
					Evaluación de la extensión tumoral intratorácica
					Clasificación TNM
					Evaluación preoperatoria de la capacidad funcional respiratoria
				Evaluación de la extensión tumoral en el carcinoma de células pequeñas
			Tratamiento
				Tratamiento médico
				Tratamiento quirúrgico
					Resección pulmonar y disección ganglionar sistemática
					Resecciones pulmonares menores
					Vías de abordaje y complicaciones
					Tratamiento quirúrgico del carcinoma pulmonar que no es de células pequeñas según el estadio clínico (tabla 87-2)
						Estadios IA (T1a T1b N0 M0) y IB (T2a N0 M0)
						Estadios IIA (T2b N0 M0 y T1a T1b T2a N1 M0) y IIB (T2b N1 M0 y T3 N0 M0)
						Estadio IIIA (T1 T2 N2 M0, T3 N1 N2 M0 y T4 N0 N1 M0)
						Estadio IIIB (T4 N2 M0 y T1-4 N3 M0)
						Estadio IV (cualquier T, cualquier N, M1a y M1b)
		Otros tumores broncopulmonares malignos
			Tumores traqueales
			Tumor carcinoide
			Linfoma primario de pulmón
			Carcinoma mucoepidermoide
			Sarcoma primario de pulmón
			Blastoma pulmonar
		Tumores broncopulmonares benignos
		Metástasis pulmonares
		Linfangitis carcinomatosa
		Nódulo pulmonar solitario
		Bibliografía especial
	Capítulo 88 - Enfermedades de la pleura
		Concepto
		Derrame pleural
			Etiopatogenia
			Síntomas y exploración física
			Exploraciones complementarias
				Técnicas de imagen
				Toracocentesis
				Biopsia pleural
				Toracoscopia
				Toracotomía
		Derrames pleurales de tipo trasudado
			Insuficiencia cardíaca
			Hidrotórax hepático
			Pulmón atrapado
			Síndrome nefrótico
			Diálisis peritoneal
			Urinotórax
		Otros derrames pleurales benignos
			Derrame pleural asociado a enfermedades cardiovasculares
				Derrame pleural tras cirugía cardíaca
				Síndrome de Dressler (síndrome posdaño cardíaco)
				Enfermedad pericárdica
			Derrame pleural posquirúrgico
			Tromboembolia pulmonar
			Derrame pleural secundario a enfermedades digestivas
			Derrame pleural secundario a fármacos
			Derrame pleural asociado a enfermedades ginecológicas
			Derrame pleural asociado a enfermedades autoinmunes sistémicas
				Artritis reumatoide
				Lupus eritematoso sistémico
		Derrames pleurales de causa infecciosa
			Derrame pleural tuberculoso
				Etiopatogenia
				Diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
			Derrame pleural paraneumónico
				Etiopatogenia
				Diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
		Derrames pleurales de causa tumoral
			Etiopatogenia
			Tumores metastásicos en la pleura
				Diagnóstico
					Manifestaciones clínicas
					Radiología
					Análisis de líquido pleural
					Biopsia pleural a ciegas
					Biopsia pleural ecoguiada
					Biopsia pleural por toracoscopia
				Tratamiento
					Pleurodesis
					Catéter pleural tunelizado
					Tratamiento sistémico
					Toracocentesis evacuadoras
			Tumores primarios de la pleura
				Manifestaciones clínicas
				Diagnóstico
				Diagnóstico anatomopatológico
				Tratamiento
		Derrames pleurales con características especiales
			Hemotórax
				Etiopatogenia
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Quilotórax
				Etiopatogenia
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Seudoquilotórax
		Neumotórax
			Concepto
			Clasificación
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
				Tratamiento del neumotórax espontáneo primario: en pacientes con primer episodio
					Neumotórax parcial y paciente estable
					Neumotórax no parcial o inestable
				Tratamiento del neumotórax espontáneo secundario
				Tratamiento quirúrgico del neumotórax
			Neumotórax catamenial
		Bibliografía especial
	Capítulo 89 - Enfermedades del mediastino
		Concepto
		Etiología
		Cuadro clínico
			Lesiones ocupantes de espacio
			Origen infeccioso (mediastinitis infecciosa)
		Diagnóstico
			Pruebas de imagen
			Marcadores en sangre periférica
			Pruebas invasivas
		Diagnóstico diferencial
			Tumores sólidos del mediastino
				Tumores del mediastino anterior
					Tumores que se originan en la glándula tímica
						Timoma
						Carcinoma tímico
						Tumores tímicos de origen neuroendocrino
					Teratomas
					Tumores germinales
					Tumores de origen en la glándula tiroidea y paratiroidea
				Tumores del mediastino medio
				Tumores del mediastino posterior
				Quistes del mediastino
			Infecciones del mediastino
				Mediastinitis aguda
				Mediastinitis crónica
			Neumomediastino
		Bibliografía especial
	Capítulo 90 - Trastornos ventilatorios
		Síndrome de apneas durante el sueño
			Introducción
			Concepto
			Apnea obstructiva del sueño
				Concepto y epidemiología
				Fisiopatología de la vía aérea superior
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
					Enfermedades asociadas
						Hipertensión arterial
						Enfermedad cardiovascular y cerebrovascular
				Diagnóstico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Opciones de tratamiento
						Medidas generales
						Presión positiva continua en la vía aérea
					Recomendaciones de tratamiento actuales
						Medidas higiénico-dietéticas
						Tratamiento con presión positiva continua en la vía aérea
					Seguimiento
			Apnea central del sueño
		Afección respiratoria en la obesidad e hipoventilación alveolar
			Concepto
			Clasificación
			Cuadro clínico
			Tratamiento
		Enfermedades del diafragma y de los músculos respiratorios
			Concepto
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Espirometría simple
				Otras exploraciones funcionales
				Valoración del intercambio pulmonar de gases
					Gasometría arterial
					Pulsioximetría y capnografía transcutánea nocturna
				Exploraciones radiológicas
					Radiología simple
					Ecografía diafragmática
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 91 - Trasplante de pulmón
		Selección del receptor
		Tipos de procedimientos
		Complicaciones postoperatorias más relevantes
			Rechazo agudo celular (RCA) y rechazo mediado por anticuerpos (RMA)
			Infecciones
			Disfunción crónica del injerto (DCI)
			Complicaciones de la anastomosis bronquial
		Resultados
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN V
Sección VI - Nefrología
	Capítulo 92 - Exploración y síndromes del riñón y las vías urinarias
		Introducción
		Análisis de orina
			Proteinuria
			Albuminuria
			Sedimento urinario
			Urinocultivo
			Otros análisis de orina
		Análisis de sangre
		Pruebas de funcionalismo renal
			Medida del filtrado glomerular
				Aclaramiento de inulina
				Aclaramiento de creatinina
				Fórmula de Cockcroft-Gault
				Ecuación MDRD
				Ecuación CKD-Epi
				Filtrado glomerular isotópico
			Medida del flujo plasmático renal
			Pruebas de concentración y dilución urinarias
			Pruebas de acidificación
		Técnicas de imagen
			Radiografía de abdomen
			Urografía intravenosa
			Ecografía
			Tomografía computarizada
			Resonancia magnética
			Angiografía renal
		Exploraciones isotópicas
			Renograma isotópico
			Gammagrafía renal
			Angiogammagrafía renal
		Biopsia renal
		Principales síndromes del aparato excretor
		Bibliografía especial
	Capítulo 93 - Alteraciones del metabolismo hidrosalino
		Introducción
		Compartimentos corporales
			Agua corporal
			Composición química
			Desplazamiento del agua entre los espacios intra- y extracelular
			Regulación del volumen intravascular e intersticial
		Balance hidrosalino y regulación renal
			Regulación del balance hídrico
			Regulación renal de la natremia
		Alteraciones del metabolismo del agua (variaciones en el volumen)
			Reducción del volumen extracelular. Deshidratación
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Aumento del volumen extracelular. Edemas
				Concepto
				Clasificación
					Edemas localizados
					Edemas generalizados
				Patogenia
					Desequilibrio entre la presión hidrostática y la oncótica de los espacios vascular e intersticial
					Trastornos de la permeabilidad vascular
						Edemas por fármacos
						Edema idiopático
						Síndrome del «escape» capilar
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Alteraciones del metabolismo del sodio (variaciones en la osmolalidad)
			Hiponatremia (hiposmolalidad)
				Concepto
				Etiopatogenia
					Hiponatremia verdadera o síndrome hiposmolal
					Hiponatremia con volumen extracelular y sodio corporal disminuidos
						Reducción de volumen de causa extrarrenal
						Reducción de volumen de causa renal
					Hiponatremia con volumen extracelular «mínimamente aumentado», sin edemas y con sodio corporal normal
						Síndrome de secreción inapropiada de ADH o síndrome de Schwartz-Bartter
					Hiponatremia con volumen extracelular y sodio corporal aumentados (edemas)
					Otras hiponatremias
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Hipernatremia (hiperosmolalidad)
				Concepto
				Etiopatogenia
					Hipernatremia por pérdidas de agua superiores a las de sodio
					Hipernatremia por pérdida «exclusiva» de agua
						Diabetes insípida central (valores bajos de ADH circulante)
						Diabetes insípida nefrogénica
					Hipernatremia por balance positivo de sodio
				Cuadro clínico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 94 - Alteraciones del metabolismo del potasio
		Consideraciones fisiológicas
			Regulación rápida
			Regulación lenta
			Potasio y excitabilidad neuromuscular
		Hipopotasemia
			Concepto
			Etiología
				Hipopotasemia asociada a hipertensión arterial
					Aldosteronismo primario
					Hipertensión vasculorrenal, hipertensión maligna y tumores secretores de renina
					Déficit de 11-β-hidroxiesteroide deshidrogenasa
					Síndrome de Cushing
					Hiperplasia suprarrenal congénita
					Síndrome de Liddle
				Parálisis periódica hipopotasémica familiar
				Hipopotasemia con presión arterial normal
					Acidosis tubular renal de tipos I (distal) y II (proximal)
					Síndrome de Bartter
					Hipopotasemia inducida por fármacos
			Cuadro clínico
			Tratamiento
		Hiperpotasemia
			Concepto
			Etiología
				Defecto de eliminación renal
				Alteraciones en la distribución del potasio
					Liberación de potasio por destrucción celular
			Cuadro clínico
			Tratamiento
				Estabilización miocárdica
				Transferencia del potasio del espacio extracelular al intracelular
				Eliminación de potasio del organismo
		Bibliografía especial
	Capítulo 95 - Alteraciones del metabolismo del calcio, del fósforo y del magnesio
		Regulación hormonal del balance calcio-fósforo
		Hipercalcemia
			Concepto
			Etiología
				Hipercalcemia por aumento de la resorción ósea
					Hiperparatiroidismo primario
					Hiperparatiroidismo secundario o terciario
					Hipercalcemia asociada a neoplasias
					Otras causas
						Hipertiroidismo
						Pacientes inmovilizados
				Hipercalcemia por aumento de la absorción intestinal de calcio
					Asociada a menor excreción renal de calcio
					Asociada a aumento de vitamina D
						Hipervitaminosis D
						Sarcoidosis y otras granulomatosis
					Miscelánea
						Litio
						Tiazidas
						Insuficiencia renal aguda
						Insuficiencia suprarrenal
						Feocromocitoma
						Mutaciones del receptor de calcio
			Diagnóstico
			Cuadro clínico
			Tratamiento
				Aumento de la excreción renal de calcio
				Disminución de la resorción ósea
				Disminución de la absorción intestinal de calcio
		Hipocalcemia
			Concepto
			Etiología
				Formación de complejos intravasculares
				Salida de calcio del compartimento sanguíneo
					Hiperfosforemia grave
					Pancreatitis
					Metástasis osteoblásticas
				Disminución de la resorción ósea
					Disminución primaria de la secreción de PTH (hipoparatiroidismo)
					Resistencia a la acción de la PTH (seudohipoparatiroidismo)
					Fármacos
				Disminución de absorción intestinal (hipovitaminosis D)
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hiperfosforemia
			Concepto
			Etiología
				Disminución de la excreción renal de fósforo
				Sobrecarga aguda exógena de fósforo
				Movimiento transcelular de fósforo
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Hipofosforemia
			Concepto
			Etiología
				Redistribución del fósforo extracelular
				Depleción por disminución de la absorción intestinal
				Depleción por pérdida renal
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Hipermagnesemia
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Hipomagnesemia
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 96 - Alteraciones del equilibrio acidobásico
		Consideraciones fisiológicas
			Ácidos fijos
			Ácidos volátiles
			Sistema tampón: ecuación de Henderson-Hasselbach
			Tampones intracelulares
			Tampones transcelulares: el hueso
		Elementos del equilibrio acidobásico
			Riñón
			Dieta
				Metabolismo
			Tubo digestivo
			Volemia
		Trastornos acidobásicos primarios
			Equilibrio de los sistemas tampón
			Compensaciones
			interpretación de los trastornos acidobásicos
		Acidosis metabólica
			Concepto y fisiopatología
			Etiopatogenia
			Hiato aniónico
			Acidosis metabólica con «hiato aniónico» aumentado
				Acidosis endógenas (v. cuadro 96-2)
					l-lactacidosis
						Acidosis láctica secundaria a la metformina
						Acidosis láctica en el paciente oncológico
					d-lactacidosis
					Cetoacidosis
				Acidosis exógenas (v. cuadro 96-2)
					Con aumento del hiato osmolar
						Metanol
						Etilenglicol
					Sin aumento del hiato osmolar (salicilatos)
			Acidosis metabólica con «hiato aniónico» normal
				Pérdidas gastrointestinales
				Pérdidas renales
			Infusión de sustancias ricas en cloro
			Cuadro clínico
				Potasio
				Calcio, magnesio y fósforo
				Función respiratoria
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Alcalosis metabólica
			Concepto y fisiopatología
				Causas generadoras de alcalosis metabólica (cuadro 96-3)
					Pérdida neta de Cl– y un catión (pérdidas isoeléctricas e isohídricas de cloro)
					Aumento en la producción de bicarbonato o reducción en sus pérdidas
					Aumento en el aporte de HCO3– exógeno
				Causas de mantenimiento de la alcalosis metabólica (cuadro 96-4)
					Reducción de volumen intravascular
					Hipermineralocorticismo
					Déficit de potasio
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Acidosis respiratoria
			Concepto y fisiopatología
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Alcalosis respiratoria
			Concepto y fisiopatología
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Dedicatoria
		Bibliografía especial
	Capítulo 97 - Síndrome nefrótico
		Concepto
		Etiología
		Fisiopatología y cuadro clínico
			Proteinuria
			Hipoproteinemia
			Edema
			Manisfestaciones extrarrenales
				Hiperlipemia
				Trombosis
				Infecciones
				Hipovolemia e insuficiencia renal aguda
				Otras complicaciones
		Diagnóstico
		Tratamiento
			Tratamiento del edema
				Dieta
				Medidas posturales
				Diuréticos
			Tratamiento de la hipoproteinemia
			Tratamiento de la hiperlipemia
			Tratamiento de las complicaciones infecciosas
			Tratamiento de las complicaciones trombóticas
		Bibliografía especial
	Capítulo 98 - Insuficiencia renal aguda
		Concepto
		Etiología
			Insuficiencia renal aguda prerrenal
			Insuficiencia renal aguda intrínseca
			Insuficiencia renal aguda posrenal
		Fisiopatología
		Cuadro clínico
		Exploraciones complementarias
			Pruebas de laboratorio
			Análisis bioquímico de la orina en el diagnóstico diferencial
			Biomarcadores de lesión renal
			Pruebas de imagen
			Biopsia renal
		Complicaciones
		Tratamiento
			Tratamiento etiológico
			Tratamiento específico
			Tratamiento de las complicaciones
			Tratamiento sustitutivo renal
				Modalidades de tratamiento sustitutivo renal en la insuficiencia renal aguda
		Prevención
		Pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 99 - Enfermedad renal crónica
		Concepto
		Frecuencia y etiología
		Fisiopatología
			Alteraciones del equilibrio hidroelectrolítico y acidobásico
				Excreción de sodio y agua
				Excreción de potasio
				Excreción de hidrogeniones
				Excreción de ácido úrico y magnesio
				Metabolismo del calcio y del fosfato
			Acumulación de solutos orgánicos
			Alteraciones de la producción y del metabolismo hormonales
		Cuadro clínico
			Manifestaciones cutáneas
			Manifestaciones cardiovasculares
			Manifestaciones pulmonares
			Manifestaciones neurológicas
			Manifestaciones digestivas
			Manifestaciones hematoinmunológicas
			Manifestaciones óseas
			Manifestaciones endocrinológicas y metabólicas
		Diagnóstico
		Tratamiento
			Aspectos generales
			Intervenciones que retrasan la progresión de la enfermedad renal crónica
			Prevención y tratamiento de las complicaciones
			Prevención y tratamiento de las enfermedades concomitantes
			Preparación para la terapia renal sustitutiva o el tratamiento conservador (sin diálisis)
		Bibliografía especial
	Capítulo 100 - Hemodiálisis y diálisis peritoneal
		Introducción
			Indicaciones de la diálisis
			Contraindicaciones de la diálisis
		Hemodiálisis
			Principios físicos de la diálisis
				Eliminación de fluidos: ultrafiltración
				Eliminación de solutos: difusión y convección
			Técnica de hemodiálisis
				Acceso vascular
				Modalidades de hemodiálisis
			Diálisis adecuada
			Complicaciones
				Complicaciones agudas
				Complicaciones crónicas o a largo plazo
		Diálisis peritoneal
			Características técnicas
			Uso clínico
			Complicaciones
		Bibliografía especial
	Capítulo 101 - Trasplante renal
		Introducción
			Grupo sanguíneo en el trasplante renal
			Histocompatibilidad
			Reconocimiento de antígenos y respuesta efectora del sistema inmunitario
		Donante y receptor
		Tratamiento inmunodepresor
			Anticalcineurínicos
			Glucocorticoides
			Antimetabolitos
			Inhibidores de mTOR
			Belatacept
			Anticuerpos policlonales y monoclonales
			Imlifidasa
			Pautas inmunodepresoras
		Cuadro clínico del trasplante renal
			Función renal
			Rechazo del injerto
			Infecciones
			Neoplasias
			Otras complicaciones
		Pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 102 - Nefropatías glomerulares primarias
		Concepto
		Cuadro clínico
		Diagnóstico, clasificación y tratamiento general
		Enfermedades glomerulares que cursan con síndrome nefrótico
			Síndrome nefrótico por lesiones mínimas
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
			Glomerulosclerosis segmentaria y focal
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
			Nefropatía membranosa
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
		Glomerulonefritis primarias con presentación clínica variable
			Nefropatía IgA
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
			Glomerulonefritis membranoproliferativa
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
		Glomerulonefritis primarias que se presentan con síndrome nefrítico o deterioro de la función renal
			Glomerulonefritis aguda postinfecciosa
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Pronóstico y tratamiento
			Glomerulonefritis rápidamente progresiva
				Glomerulonefritis rápidamente progresiva de tipo I (por anticuerpos anti-MBG)
				Glomerulonefritis rápidamente progresiva de tipo II (por inmunocomplejos)
				Glomerulonefritis rápidamente progresiva de tipo III (inmunonegativa)
		Otras glomerulonefritis
			Glomerulonefritis mesangial no IgA, nefropatía IgM y nefropatía C1q
			Glomerulonefritis fibrilares e inmunotactoides
		Bibliografía especial
	Capítulo 103 - Nefropatías glomerulares secundarias
		Concepto
		Enfermedades autoinmunes
			Lupus eritematoso sistémico
			Vasculitis sistémicas
				Vasculitis asociadas a anticuerpos anticitoplasma de los neutrófilos
					Poliangitis microscópica
					Granulomatosis con poliangitis
					Granulomatosis eosinofílica con poliangitis
				Tratamiento de vasculitis asociadas a anticuerpos anticitoplasma de los neutrófilos
			Síndrome de Goodpasture
			Síndrome de Schönlein-Henoch
			Vasculitis crioglobulinémica
		Enfermedades asociadas a depósito glomerular de inmunoglobulinas monoclonales
			Amiloidosis renal
			Nefropatía por depósito de cadenas ligeras o pesadas
			Macroglobulinemia de Waldenström
			Crioglobulinemia mixta esencial
			Glomerulonefritis fibrilar y glomerulopatía inmunotactoide
			Enfermedad glomerular asociada a neoplasias
		Glomerulonefritis asociadas a infecciones
			Infecciones bacterianas
				Endocarditis infecciosa y abscesos viscerales
				Glomerulonefritis por shunt
			Infecciones víricas
				Virus de las hepatitis B y C
				Virus de la inmunodeficiencia humana
				Otros virus
			Infecciones por parásitos
			Enfermedad glomerular inducida por fármacos y tóxicos
		Enfermedades hereditarias
			Síndrome de Alport
			Enfermedad de membranas finas
			Síndrome nefrótico congénito
			Enfermedad de Fabry
			Síndrome de Bardet-Biedl
			Síndrome uña-rótula
			Drepanocitosis
		Bibliografía especial
	Capítulo 104 - Nefropatía diabética
		Concepto y epidemiología
		Fisiopatología y anatomía patológica
		Cuadro clínico
		Pronóstico
		Tratamiento y prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 105 - Nefropatías de origen vascular
		Concepto
		Trastornos de los vasos renales principales
			Tromboembolia de las arterias renales
				Concepto y etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Nefropatía isquémica
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Trombosis de las venas renales
		Enfermedades vasculares de la microcirculación renal
			Nefroangiosclerosis benigna
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Nefroangiosclerosis maligna
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Microangiopatía trombótica
				Concepto
				Etiología
				Fisiopatología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Nefropatía ateroembólica
				Concepto y etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Nefropatía de la esclerosis sistémica
			Nefropatía de la drepanocitosis
			Necrosis cortical
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Tratamiento
		Riñón y embarazo
			Modificaciones anatómicas y funcionales durante la gestación
			Hipertensión arterial en el embarazo
			Preeclampsia-eclampsia
				Concepto
				Fisiopatología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
			Hipertensión arterial crónica
			Hipertensión crónica con preeclampsia añadida
			Hipertensión arterial gestacional
		Bibliografía especial
	Capítulo 106 - Infecciones de las vías urinarias
		Introducción
		Cistitis y pielonefritis
			Concepto y patogenia
			Etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
				Cistitis
				Bacteriuria asintomática
				Pielonefritis
			Pronóstico y profilaxis
		Infección urinaria en situaciones especiales
			Infección urinaria en el paciente con sonda vesical permanente
			Infección urinaria en la poliquistosis renal
			Cistitis y pielonefritis enfisematosas
			Pielonefritis xantogranulomatosa
			Absceso intrarrenal y perinefrítico
		Prostatitis
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 107 - Nefropatía obstructiva y nefropatía asociada a reflujo vesicoureteral
		Nefropatía obstructiva
			Concepto y etiopatogenia
			Etiología
			Patogenia
				Factores patogénicos durante la obstrucción urinaria
				Obstrucción urinaria aguda
				Obstrucción urinaria crónica
					Fase de compensación
					Fase de descompensación: evolución a la atrofia hidronefrótica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Nefropatía asociada a reflujo vesicoureteral
			Concepto
			Clasificación y diagnóstico
			Etiología
			Relación entre RVU y pielonefritis aguda
			Relación entre RVU e infección urinaria
			Factores genéticos del RVU
			Cicatrices renales (nefropatía cicatricial)
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Displasia e hipodisplasia renal
				Exploraciones complementarias
					Pruebas básicas de función renal
				Cistografía
				Pronóstico
				Tratamiento
					Profilaxis antibiótica
					Tratamiento médico de la nefropatía cicatricial
					Tratamiento quirúrgico
		Dedicatoria
		Bibliografía especial
	Capítulo 108 - Nefropatías intersticiales
		Concepto
		Nefropatías intersticiales agudas
			Fármacos
			Infecciones
			Neoplasias
			Alteraciones metabólicas
			Enfermedades autoinmunes sistémicas y procesos de base inmunológica
		Nefropatías intersticiales crónicas
			Nefropatía por analgésicos
			Nefropatía intersticial por metales pesados
			Nefropatía por ácido aristolóquico
			Otros fármacos y tóxicos
			Infecciones
			Nefropatía del mieloma
			Nefropatía intersticial secundaria a alteraciones metabólicas
			Nefropatías intersticiales crónicas de base inmunológica
			Nefropatía intersticial por radiación
			Nefropatías intersticiales crónicas de causa genética
			Nefropatía mesoamericana o enfermedad renal crónica de causa desconocida
			Nefropatía secundaria a otra enfermedad nefrourológica
				Uropatía obstructiva
				Nefropatía por reflujo
			Nefropatía intersticial crónica secundaria a nefropatía glomerular
		Bibliografía especial
	Capítulo 109 - Nefropatías tóxicas
		Concepto
		Etiopatogenia
			Factores asociados al fármaco
			Factores asociados al paciente
		Cuadro clínico
			Insuficiencia renal aguda
				Insuficiencia renal prerrenal o funcional
				Insuficiencia renal aguda orgánica (necrosis tubular aguda)
				Insuficiencia renal posrenal
			Enfermedad renal crónica
		Nefrotoxicidad por fármacos
			Agentes antiinfecciosos
				Aminoglucósidos
				β-lactámicos
				Sulfamidas
				Vancomicina
				Anfotericina B
				Polimixina
				Pentamidina
				Antivirales
					Aciclovir
					Foscarnet
					Antirretrovirales
			Analgésicos y antiinflamatorios
				Fenacetina-salicilatos
				Antiinflamatorios no esteroideos
			Agentes antineoplásicos
				Ciclofosfamida
				Cisplatino
				Metotrexato
				Mitomicina C
				Nitrosoureas
				Síndrome de lisis tumoral
				Agentes antiangiogénesis
				Interleucina 2
				Inhibidores de puntos de control inmunitario (checkpoint)
				Terapia CAR-T
			Inmunodepresores
				Anticalcineurínicos
				Inhibidores de la diana de la rapamicina (mTOR)
			Otros fármacos
				Inhibidores de la enzima convertidora de la angiotensina y antagonistas del receptor de la angiotensina II
				Interferón
				Metoxiflurano
				Penicilamina
				Inhibidores de la bomba de protones
				Inhibidores de la HMG-CoA reductasa
				Bisfosfonatos
			Metales y metaloides
				Plomo
				Cadmio
				Mercurio
				Sales de oro
				Litio
			Radiocontrastes
			Disolventes orgánicos
				Etilenglicol
				Tetracloruro de carbono
			Otros
		Bibliografía especial
	Capítulo 110 - Enfermedades del túbulo renal
		Concepto
		Glucosuria renal
		Hiperfosfaturias
			Raquitismo hipofosfatémico familiar ligado al sexo
				Concepto y etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Hiperfosfaturia de origen tumoral
			Hiperfosfaturia asociada a otras tubulopatías
		Hipouricemia de origen renal
		Hiperaminoacidurias
			Cistinuria
				Concepto y etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Síndrome de Fanconi
				Concepto
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Síndrome de Fanconi idiopático
		Enfermedad de Dent
		Cistinosis
		Síndrome oculocerebrorrenal o síndrome de Lowe
		Acidosis tubular renal
			Acidosis tubular renal proximal
				Concepto y etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Acidosis tubular renal distal
				Concepto y etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Acidosis tubular renal hiperpotasémica o de tipo IV
				Concepto y etiología
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Síndrome de Bartter
			Concepto
			Fisiopatología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Enfermedad de Gitelman
		Enfermedad de Liddle
		Hipomagnesemia familiar con hipercalciuria y nefrocalcinosis
		Diabetes insípida nefrogénica
			Concepto
			Fisiopatología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 111 - Malformaciones congénitas y enfermedades quísticas del riñón
		Malformaciones congénitas del riñón
			Anomalías del parénquima renal
				Agenesia renal
				Hipoplasia renal
				Displasia renal
			Anomalías de posición y forma
				Ectopia y fusión renales
				Duplicidad pieloureteral
				Riñón supernumerario
			Anomalías del desarrollo de la vía urinaria: hidronefrosis congénita
		Enfermedades quísticas del riñón
			Nefronoptisis
			Nefropatía tubulointersticial autosómica dominante
			Quistes renales simples
			Riñón en esponja
			Poliquistosis renal de tipo autosómico recesivo
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Poliquistosis renal de tipo autosómico dominante
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Síndrome orofaciodigital tipo 1
			Esclerosis tuberosa
			Enfermedad de von Hippel-Lindau
			Enfermedad renal quística adquirida
			Síndrome de Bardet-Biedl
		Bibliografía especial
	Capítulo 112 - Litiasis renal
		Concepto
		Epidemiología
		Etiología
		Patogenia
			Saturación
			Nucleación
			Inhibición de la cristalización
			Alteración del pH urinario
			Disminución del volumen urinario
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
		Exploraciones complementarias
			Pruebas de imagen
			Estudio bioquímico y metabólico de la litiasis
		Tipos de litiasis
			Litiasis cálcica
				Hipercalciuria
				Hipocitraturia
				Hiperoxaluria
			Litiasis úrica (hiperuricosuria)
			Litiasis cistínica
			Litiasis por estruvita (infecciosa)
			Otras formas de litiasis
				Síndrome de Lesch-Nyhan
				Xantinuria
				Litiasis farmacológica
		Tratamiento
			Tratamiento del cólico nefrítico
			Abordaje urológico de la litiasis
			Tratamiento médico general
			Tratamiento médico específico y prevención de recidivas
				Hipercalciuria y litiasis cálcicas
				Hipocitraturia
				Hiperuricosuria y litiasis de ácido úrico
				Hiperoxaluria
				Cistinuria
				Litiasis por cálculos de estruvita
		Bibliografía especial
	Capítulo 113 - Tumores del riñón y del urotelio
		Concepto
		Tumores benignos del riñón
			Oncocitoma
			Angiomiolipoma
			Otros tumores benignos
		Tumores malignos del riñón
			Carcinoma de células renales
				Concepto
				Anatomía patológica
				Estadificación tumoral
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Nefroblastoma (tumor de Wilms)
				Concepto
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Sarcoma renal
		Tumores uroteliales de pelvis y uréter (carcinomas uroteliales)
		Bibliografía especial
	Capítulo 114 - Enfermedades de las vías urinarias de interés en medicina interna
		Fibrosis retroperitoneal
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Obstrucción urinaria
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hiperplasia benigna de próstata
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Enuresis nocturna
		Vejiga neurógena
		Incontinencia urinaria
		Bibliografía especial
	Capítulo 115 - Uso de fármacos en la insuficiencia renal
		Introducción
		Alteración de los procesos farmacocinéticos en pacientes con insuficiencia renal
			Absorción
			Distribución
			Eliminación
			Metabolismo
			Excreción
		Estimación del grado de funcionalidad renal
			Estimación del filtrado glomerular a partir de la creatinina sérica
			Estimación del filtrado glomerular a partir de la cistatina C
		Dosificación de fármacos en la insuficiencia renal
			Dosis de choque
			Dosis de mantenimiento
				Antibióticos
					Aminoglucósidos
					β-lactámicos
					Otros grupos de antibióticos
				Antifúngicos
				Antivíricos
					Antivíricos no antirretrovirales
					Antirretrovirales
				Otros grupos terapéuticos
					Analgésicos
					Antiácidos y antisecretores
					Antiepilépticos
					Hipolipemiantes e hipocolesterolemiantes
		Dosificación de fármacos en pacientes sometidos a técnicas de reemplazo renal
			Hemodiálisis
			Técnicas continuas de depuración extrarrenal
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección VI
Sección VII - Reumatología y enfermedades sistémicas
	Parte I - Reumatología
		Capítulo 116 - Introducción
			Aproximación al diagnóstico del paciente con enfermedad reumática
			Principios generales del tratamiento del paciente con enfermedad reumática
			Bibliografía especial
		Capítulo 117 - Exploración y diagnóstico del paciente con enfermedad reumática
			Anamnesis
				Antecedentes personales y familiares
				Síntomas
					Dolor articular
					Rigidez
					Debilidad
					Discapacidad
			Exploración física del aparato locomotor
				Fases de la exploración
					En bipedestación
					En posición de sentado
					En decúbito
				Técnica de exploración
				Signos
					Tumefacción
					Eritema periarticular
					Aumento local del calor
					Alteración de la movilidad
					Deformación
			Exploraciones complementarias
				Estudio del líquido sinovial
				Análisis de sangre
					Pruebas inespecíficas
					Pruebas específicas
						Factores reumatoides
						Anticuerpos antipéptidos citrulinados
						Anticuerpos antinucleares
						HLA-B27
				Pruebas de imagen
					Estudio radiográfico
					Ecografía
					Tomografía computarizada
					Resonancia magnética
					Electromiografía y electroneurografía
					Otras pruebas de imagen
				Artroscopia
				Biopsia sinovial
			Diagnóstico del paciente con enfermedad reumática
				Aproximación inicial
				Diagnóstico diferencial del paciente con artritis
					Valor de los datos proporcionados por la anamnesis
					Valor de los datos proporcionados por la exploración física
						Manifestaciones articulares
							Patrón de afección articular
							Eritema periarticular
						Manifestaciones extraarticulares
							Manifestaciones generales
							Manifestaciones cutáneo-mucosas
							Manifestaciones oculares
							Otras manifestaciones extraarticulares
					Valor de los datos proporcionados por las exploraciones complementarias
						Estudios analíticos
						Pruebas de imagen
			Bibliografía especial
		Capítulo 118 - Artritis crónicas
			Artritis reumatoide
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
					Factores genéticos
					Factores ambientales
					Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Manifestaciones articulares
						Artritis reumatoide de inicio
						Artritis reumatoide establecida
					Manifestaciones extraarticulares
						Nódulos reumatoides
						Manifestaciones pulmonares
						Manifestaciones oculares
						Vasculitis
						Manifestaciones cardíacas
						Manifestaciones neurológicas
						Amiloidosis
						Manifestaciones hematológicas
				Comorbilidades y complicaciones
				Exploraciones complementarias
					Exámenes de laboratorio
						Alteraciones inespecíficas de inflamación
						Autoanticuerpos
					Pruebas de imagen
				Diagnóstico
				Valoración clínica del paciente
				Pronóstico
				Tratamiento
					Fármacos
						Analgésicos y antiinflamatorios no esteroideos
						Glucocorticoides
						Fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad (FAME)
							Fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad sintéticos convencionales (FAMEsc)
								Metotrexato
								Leflunomida
								Salazopirina (sulfasalazina)
								Antimaláricos
								Otros fármacos
							Fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad biológicos (FAMEb)
								Antagonistas del factor de necrosis tumoral o inhibidores del TNF (TNFi)
								Antagonistas o inhibidores de la IL-6
								Abatacept
								Rituximab
								Efectos secundarios de los fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad biológicos
								Contraindicaciones de los fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad biológicos
							Fármacos antirreumáticos modificadores de la enfermedad sintéticos dirigidos (FAMEsd)
					Estrategias de tratamiento de la artritis reumatoide
						Tratamiento de la artritis reumatoide de inicio reciente
						Tratamiento de la artritis reumatoide después de no respuesta a una primera estrategia con fármacos modificadores de la enf...
						Tratamiento de la artritis reumatoide después del fracaso con un fármaco modificador de la enfermedad biológico
						Tratamiento de la artritis reumatoide en pacientes en quienes se ha cumplido el objetivo terapéutico
					Otras posibilidades terapéuticas
			Artritis idiopática juvenil
				Concepto
				Clasificación
					Artritis idiopática juvenil de inicio sistémico
					Artritis idiopática juvenil oligoarticular
					Artritis idiopática juvenil poliarticular con FR (–)
					Artritis idiopática juvenil poliarticular con FR (+)
					Artritis psoriásica
					Artritis relacionada con entesitis
					Artritis indiferenciada
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico y exploraciones complementarias
					Artritis idiopática juvenil oligoarticular
					Artritis idiopática juvenil poliarticular con FR (–)
					Artritis idiopática juvenil poliarticular con FR (+)
					Artritis relacionada con entesitis
					Artritis psoriásica
					Artritis idiopática juvenil de inicio sistémico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Enfermedad de Still del adulto
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 119 - Espondiloartritis
			Concepto y clasificación
			Espondiloartritis axial
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Manifestaciones esqueléticas
					Manifestaciones extraesqueléticas
				Exploraciones complementarias
					Pruebas de laboratorio
					Pruebas de imagen
				Diagnóstico
					Valoración de la enfermedad
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Artritis psoriásica
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Artritis reactiva
				Concepto
				Epidemiología
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Manifestaciones musculoesqueléticas
					Manifestaciones extraarticulares
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Artritis asociada a la enfermedad inflamatoria del intestino
			Espondiloartritis indiferenciada
			Síndrome SAPHO
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 120 - Artrosis
			Artrosis de los miembros
				Concepto
				Epidemiología
					Prevalencia e incidencia
					Factores de riesgo
						Obesidad
						Género
						Edad
						Susceptibilidad genética
						Ocupación y actividad laboral
						Ejercicio físico
						Densidad mineral ósea
						Otros factores
				Etiopatogenia
					Mecanismos de degradación del cartílago
						Factores mecánicos
						Mecanismos enzimáticos
						Citocinas, óxido nítrico y prostaglandinas
					Mecanismos de reparación del cartílago
					Tejido sinovial
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Mano y carpo
					Codo
					Hombro
					Cadera
					Rodilla
					Tobillo y pie
				Diagnóstico
				Clasificación
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento no farmacológico
					Tratamiento farmacológico
						Fármacos modificadores de los síntomas
							Analgésicos
							Antiinflamatorios no esteroideos
							Fármacos modificadores de los síntomas de acción lenta
							Antidepresivos
							Glucocorticoides
							Factores de crecimiento. Plasma rico en plaquetas, células madre
						Fármacos modificadores de la estructura
					Tratamiento quirúrgico
					Terapias futuras
					Valoración de la respuesta terapéutica
			Artrosis vertebral
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
					Dolor espinal
					Otras manifestaciones clínicas
				Exploración física
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 121 - Infección osteoarticular
			Artritis infecciosa
				Concepto
				Etiología
					Artritis producida por microorganismos piógenos
					Artritis producida por microorganismos no piógenos
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Artritis producida por microorganismos piógenos
					Artritis producida por microorganismos no piógenos
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
					Análisis del líquido sinovial
					Diagnóstico microbiológico
					Diagnóstico por imagen
						Exploración radiológica
						Estudios isotópicos
						Ecografía
						Tomografía computarizada y resonancia magnética
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Espondilodiscitis infecciosas
				Concepto
				Etiología
					Espondilodiscitis producida por microorganismos piógenos
					Espondilodiscitis producidas por microorganismos no piógenos
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
					Diagnóstico por imagen
						Exploración radiológica
						Estudios isotópicos
						Tomografía computarizada
						Resonancia magnética
						Tomografía por emisión de positrones acoplada a tomografía computarizada (18F-FDG PET-TC)
					Diagnóstico etiológico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 122 - Artropatías microcristalinas
			Gota
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
					Formación y depósito de cristales
					Mecanismos de producción de hiperuricemia
						Hiperuricemia por defecto de excreción renal de ácido úrico
						Hiperuricemia por defecto de excreción intestinal de ácido úrico
						Hiperuricemia por aumento de síntesis de ácido úrico
							Defectos enzimáticos
							Aumento del catabolismo de las purinas
				Cuadro clínico
					Artritis gotosa
					Gota en mujeres
					Gota tofácea
					Gota y riesgo cardiovascular
					Nefropatía úrica
						Función renal
						Litiasis renal
						Nefropatía úrica aguda
					Asociaciones clínicas
				Diagnóstico
					Identificación de cristales
					Papel de la imagen en el diagnóstico
					Valoración de las manifestaciones clínicas
					Interpretación de la concentración sérica de ácido úrico
					Otras alteraciones analíticas concomitantes
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Objetivos
					Eliminación de los cristales de urato monosódico
						Disminución de la síntesis de ácido úrico (inhibidores de la xantina oxidasa)
							Alopurinol
							Febuxostat
						Aumento del aclaramiento renal de ácido úrico (uricosúricos)
							Benzbromarona y otros uricosúricos
							Transformación del ácido úrico en alantoína
					Tratamiento de la inflamación articular
						Antiinflamatorios no esteroideos
						Glucocorticoides
						Colchicina
						Anakinra y canakinumab
					Prevención de los ataques de gota (profilaxis)
					Dieta y modificación del estilo de vida
			Enfermedad por depósito de cristales de pirofosfato cálcico
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Clasificación
					Enfermedad esporádica o idiopática
					Enfermedad asociada a enfermedades metabólicas
					Enfermedad familiar
				Cuadro clínico
					Condrocalcinosis asintomática
					Artritis aguda
					Artritis crónica
					Otras formas de artritis
					Artrosis
				Diagnóstico
					Identificación de cristales
					Pruebas de imagen
						Exploraciones radiológicas
						Ecografía
					Pruebas de laboratorio
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Artritis aguda
					Artritis crónica
					Artrosis
			Enfermedad por depósito de cristales de hidroxiapatita
				Concepto y patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Periartritis calcificante
					Artritis
					Artrosis
					Artropatía destructiva («hombro de Milwaukee»)
				Tratamiento
			Enfermedad por depósito de cristales de oxalato cálcico
			Bibliografía especial
		Capítulo 123 - Enfermedades hereditarias del tejido conectivo
			Osteogénesis imperfecta
			Síndrome de Marfan
			Síndromes de Ehlers-Danlos
			Bibliografía especial
		Capítulo 124 - Formas misceláneas de artritis
			Artropatía neuropática
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Tratamiento y pronóstico
			Osteoartropatía hipertrofiante
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Poliartritis paraneoplásica
			Síndrome de fascitis palmar y poliartritis
			Reticulohistiocitosis multicéntrica
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Reumatismo palindrómico y otros reumatismos intermitentes
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Sinovitis vellosonodular pigmentada
				Concepto
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Tratamiento
			Síndrome de Tietze
			Bibliografía especial
		Capítulo 125 - Fibromialgia y síndrome de fatiga crónica
			Fibromialgia
				Concepto
				Epidemiología
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Síndrome de fatiga crónica/encefalomielitis miálgica
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 126 - Afecciones reumatológicas de partes blandas
			Concepto
			Hombro
				Anatomía y biomecánica del hombro
				Etiopatogenia
					Causas intrínsecas
						Afección de partes blandas
						Afección osteoarticular
					Causas extrínsecas
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Tratamiento
			Codo
				Epicondilitis
				Epitrocleítis
				Bursitis olecraniana
			Mano y muñeca
				Ganglión
				Enfermedad de Dupuytren
				Dedo en resorte
				Tendinitis cálcica
				Tendosinovitis de De Quervain
			Cadera
				Bursitis trocantérea
				Bursitis del psoas o iliopectínea
				Bursitis isquiática o isquioglútea
				Cadera en resorte
			Rodilla
				Bursitis prerrotuliana
				Tendinitis de la pata de ganso
				Enfermedad de Pellegrini-Stieda
			Pie
				Tendinitis aquílea
				Fascitis plantar
			Bibliografía especial
		Capítulo 127 - Dolor raquídeo
			Concepto
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 128 - Hiperostosis anquilosante vertebral
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Exploraciones complementarias: estudio radiológico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 129 - Enfermedades óseas
			Generalidades
				Tejido óseo
				Remodelación y modelación óseas
					Remodelación
						Recambio y balance óseos. Espacio en remodelación
						Regulación de la remodelación y el recambio óseos
							Factores locales
							Factores generales
					Modelación
				Osteopatías metabólicas
					Concepto
					Cuadro clínico
					Exploraciones complementarias
						Análisis de sangre
						Análisis de orina
						Técnicas de imagen
						Biopsia ósea
			Osteoporosis
				Concepto
				Epidemiología
					Osteoporosis densitométrica
					Fracturas por fragilidad
				Etiología
				Patogenia
					Evolución de la masa ósea a lo largo de la vida
					Mecanismos determinantes de la pérdida de masa ósea
					Patogenia de las fracturas
				Cuadro clínico
					Síndrome de aplastamiento vertebral
					Fracturas de extremidades
					Osteoporosis sin fractura
				Exploraciones complementarias
					Pruebas de laboratorio
					Exploración radiológica
					Densitometría
					Biopsia ósea
				Diagnóstico
					Diagnóstico positivo
					Diagnóstico diferencial
					Diagnóstico etiológico
					Sospecha diagnóstica. Indicaciones para la realización de densitometría
					Estudio aconsejable en el paciente con osteoporosis
				Pronóstico y factores de riesgo
				Tratamiento
					Tratamiento de la osteoporosis
						Fármacos
							Bisfosfonatos
							Denosumab
							Estrógenos y moduladores selectivos de los receptores estrogénicos (SERM)
							Análogos de la PTH
							Romosozumab
						Tratamiento combinado y tratamiento secuencial
							Tratamiento combinado
							Tratamiento secuencial
						Indicaciones específicas de los fármacos utilizados en el tratamiento de la osteoporosis
							Indicación de tratamiento
							Elección de fármaco
							Vacaciones terapéuticas
							Control de la respuesta terapéutica
						Aspectos generales del tratamiento
					Tratamiento de los episodios de dolor
				Formas especiales de osteoporosis
					Osteoporosis premenopáusica y del varón menor de 50 años
					Osteoporosis del varón mayor de 50 años
					Osteoporosis por hipercortisolismo
					Osteoporosis del embarazo
					Osteoporosis juvenil idiopática
					Osteoporosis regional
			Osteomalacia
				Concepto
				Etiología
					Alteraciones del metabolismo de la vitamina D
					Osteomalacia hipofosfatémica
					Otras causas
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Enfermedad de Paget
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
					Examen radiológico convencional
					Gammagrafía ósea
					Pruebas de laboratorio
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Displasia fibrosa
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Osteosclerosis
				Osteopetrosis
				Déficit de anhidrasa carbónica II
				Picnodisostosis
				Osteopoiquilia
				Osteopatía estriada
				Osteomalacia axial
				Fibrogénesis ósea imperfecta
				Fenotipo de alta masa ósea
				Otras formas de osteosclerosis
				Enfermedades esclerosantes con hiperostosis
			Osteonecrosis
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Distrofia simpática refleja
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y pronóstico
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección VII, Parte I
	Parte II - Enfermedades sistémicas
		Capítulo 130 - Introducción
			Bibliografía especial
		Capítulo 131 - Lupus eritematoso sistémico
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Manifestaciones generales
				Manifestaciones musculoesqueléticas
				Manifestaciones mucocutáneas
					Lupus cutáneo agudo
					Lupus cutáneo subagudo
					Lupus cutáneo crónico
					Otras manifestaciones cutáneas
				Manifestaciones pleuropulmonares
				Manifestaciones cardiovasculares
				Manifestaciones neuropsiquiátricas
				Manifestaciones renales
				Manifestaciones hematológicas
				Manifestaciones digestivas y hepatobiliares
				Manifestaciones oftalmológicas
			Situaciones clínicas especiales
				Lupus farmacológico
				Lupus y gestación
				Lupus neonatal, infantil y del ADULTO MAYOR
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico y clasificación
			Pronóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 132 - Esclerodermia
			Esclerosis sistémica (esclerodermia)
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y formas clínicas
				Pronóstico
				Tratamiento
			Fascitis eosinofílica
			Cuadros clínicos esclerodérmicos inducidos por sustancias químicas
			Síndromes seudoesclerodermiformes
			Bibliografía especial
		Capítulo 133 - Síndrome de Sjögren
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 134 - Enfermedad mixta del tejido conectivo, síndrome antisintetasa y síndromes de solapamiento
			Enfermedad mixta del tejido conectivo
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Síndrome similar al lupus (lupus-like) o lupus probable
			Síndrome antisintetasa
			Síndromes de solapamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 135 - Síndrome antifosfolipídico
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico Y CLASIFICACIÓN
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 136 - Vasculitis
			Generalidades
				Concepto
				Epidemiología
				Nomenclatura, definición y categorización
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
			Vasculitis de vaso grande
				Arteritis de Takayasu
					Epidemiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Exploraciones complementarias
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
				Arteritis de células gigantes
					Epidemiología
					Anatomía patológica
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
						Manifestaciones craneales
						Afección de otros territorios vasculares
						Polimialgia reumática
						Manifestaciones sistémicas
					Exploraciones complementarias
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
			Vasculitis de vaso mediano
				Poliarteritis nudosa
					Concepto
					Epidemiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Exploraciones complementarias
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
				enfermedad de Kawasaki
			Vasculitis de vaso pequeño
				Vasculitis asociada a anticuerpos anticitoplasma de los neutrófilos (ANCA)
					Granulomatosis con poliangitis
						Concepto
						Etiopatogenia
						Anatomía patológica
						Cuadro clínico
						Exploraciones complementarias
						Diagnóstico
						Pronóstico y tratamiento
					Poliangitis microscópica
					Granulomatosis eosinofílica con poliangitis (GEPA)
						Concepto
						Etiopatogenia y epidemiología
						Anatomía patológica
						Cuadro clínico
						Exploraciones complementarias
						Diagnóstico
						Pronóstico
						Tratamiento
				Vasculitis mediadas por inmunocomplejos
					Concepto
					Etiopatogenia
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
						Vasculitis por IgA
						Vasculitis crioglobulinémica
						Enfermedad por anticuerpos antimembrana basal glomerular (MBG)
						Vasculitis hipocomplementémica
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
			Vasculitis de vaso variable
				Enfermedad de Behçet
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Exploraciones complementarias
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
			Tromboangitis obliterante
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Vasculitis de órgano aislado
				Vasculitis cutánea aislada
				Vasculitis primaria del sistema nervioso central
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Diagnóstico diferencial
					Tratamiento y pronóstico
			Otras vasculitis
				Síndrome de Cogan
				Enfermedad de Eales
				Síndrome de Susac
			Bibliografía especial
		Capítulo 137 - Policondritis recidivante
			Concepto
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 138 - Fiebre mediterránea familiar y otras enfermedades autoinflamatorias monogénicas
			Enfermedades autoinflamatorias
			Fiebre mediterránea familiar
				Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico y tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 139 - Enfermedad relacionada con IgG4 y otras fibrosis sistémicas
			Concepto
			Etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Otras fibrosis sistémicas
			Bibliografía especial
		Capítulo 140 - Sarcoidosis
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Formas de presentación
				Sarcoidosis pulmonar
				Sarcoidosis cutánea
				Afección ocular
				Sistema linfático y médula ósea
				Sarcoidosis hepática
				Neurosarcoidosis
				Afección musculoesquelética
				Sarcoidosis cardíaca
				Otras manifestaciones
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico y tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 141 - Amiloidosis
			Concepto
			Clasificación
			Formas sistémicas
				Amiloidosis AL
				Amiloidosis AA
				Amiloidosis AF
				Amiloidosis AH
				Amiloidosis ALECT2
			Formas localizadas
				Amiloidosis endocrina
				Amiloidosis senil
				Amiloidosis cerebral
				Amiloidosis cutánea
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 142 - Inhibidores de puntos de control y enfermedades sistémicas
			Concepto
			Etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
			Bibliografía general DE LA SECCIÓN VII, PARTE II
Sección VIII - Oncología médica
	Capítulo 143 - Introducción a la oncología médica
		Bibliografía especial
	Capítulo 144 - Epidemiología y prevención del cáncer
		Epidemiología
		Cáncer de pulmón
		Cáncer de mama
		Cáncer de próstata
		Cáncer colorrectal
		Cáncer de estómago
		Cáncer de cérvix uterino
		Cáncer de hígado
		Bibliografía especial
	Capítulo 145 - Tratamientos médicos en oncología
		Tratamiento hormonal
			Cáncer de mama
				Tratamiento ablativo
					Castración quirúrgica o análogos de la hormona LHRH (aLHRH)
					Inhibidores de la aromatasa (IA)
				Bloqueo del receptor de estrógeno
					Moduladores del RE
					Down-reguladores del RE (SERD)
				Resistencia al tratamiento hormonal
			Cáncer de próstata
				Opciones terapéuticas antiandrogénicas
					Terapia de privación androgénica (DA)
					Inhibidores de la síntesis de andrógenos
					Antiandrógenos (AA)
		Tratamiento citotóxico
			Mecanismos de acción
			Tipos de quimioterapia
				Según la intención del tratamiento
					Quimioterapia neoadyuvante o de inducción
					Quimioterapia adyuvante
					Quimioterapia para enfermedad avanzada
				Según la forma de administración
					Quimioterapia concomitante con radioterapia
					Quimioterapia de mantenimiento
			Fármacos antineoplásicos
				Agentes alquilantes, derivados del platino e inhibidores de la topoisomerasa
				Antimetabolitos
				Agentes antimicrotúbulo
		Tratamiento antidiana
			Grupos de terapias antidiana
				Terapia dirigida molecularmente con biomarcador predictivo
				Terapia dirigida molecularmente sin biomarcador predictivo
				Anticuerpos monoclonales reguladores de tumor no conjugados
				Anticuerpos monoclonales reguladores de tumor conjugados
		Tratamientos inmunológicos
			Citocinas
			Anticuerpos monoclonales inmunomoduladores
			Vacunas
			Transferencia adoptiva de linfocitos
			Virus oncolíticos
		Ensayos clínicos e investigación traslacional
			Tipos de estudios epidemiológicos
			Ensayos clínicos
			Beneficio clínico
			Investigación traslacional
		Bibliografía especial
	Capítulo 146 - Diagnóstico y tratamiento de los principales tumores
		Cáncer de mama
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica y biología tumoral
			Subtipos intrínsecos
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y Exploraciones complementarias
			Pronóstico
			Tratamiento
				Locorregional
					Sistémico
						Tratamiento de pacientes en estadio inicial de CM
							Tumores luminales/HER2-negativos
							Tumores TN
							Tumores HER2+
						Pacientes con enfermedad metastásica
							Tumores luminales/HER2-negativos
							Tumores triple-negativos
							Tumores HER2+
							Otras situaciones en pacientes con metástasis
								Bisfosfonatos y denosumab (anti-RANK-L) en metástasis óseas
								Intervención quirúrgica
								Radioterapia paliativa
						Situaciones terapéuticas especiales: cáncer de mama durante el embarazo
		Cáncer de cabeza y cuello
			Incidencia y epidemiología
			Diagnóstico, anatomía patológica y biología molecular
			Valoración preterapéutica
			Tratamiento
				Enfermedad inicial
				Enfermedad localmente avanzada
				Enfermedad recurrente y/o metastásica
				Glándulas salivales
		Cáncer de pulmón
			Introducción
			Tratamiento del cáncer de pulmón de célula no pequeña
				Estadios I y II
				Estadio IIIA
				Estadio IIIB-IIIC
				Estadio IV
					CPCNP en estadio IV sin driver oncogénico
					CPCNP en estadio IV con driver oncogénico
						EGFR
						ALK
						ROS1
						BRAF
						MET
						ERBB2
						KRAS
						RET, NTRK1/3
			Tratamiento del cáncer de pulmón de célula pequeña
				Estadio intratorácico
				Estadio extendido
		Cáncer digestivo
			Cáncer de colon y recto
				Epidemiología
				Bases moleculares
				Presentación clínica, diagnóstico y estadificación
				Tratamiento
					Tratamiento de la enfermedad localizada
						Tratamiento del cáncer de recto localizado
						Seguimiento
					Tratamiento de la enfermedad avanzada (estadio IV)
			Cáncer esofagogástrico
				Epidemiología, factores de riesgo y estadificación
				Biología y patogenia
				Tratamiento
					Enfermedad localizada
						Estadios precoces (T1)
						Carcinoma de esófago y de la unión gastroesofágica
						Adenocarcinoma gástrico
						Enfermedad avanzada
			Cáncer de páncreas
				Epidemiología, factores de riesgo y estadificación
				Bases biológicas
				Tratamiento
		Cáncer genitourinario
			Cáncer de próstata
				Epidemiología y factores de riesgo
				Etiología y anatomía patológica
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
					Cáncer de próstata localizado
					Recidiva bioquímica
					Cáncer de próstata avanzado
			Cáncer de vejiga
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica, cuadro clínico y diagnóstico
				Factores pronósticos
				Tratamiento
					Tratamiento del cáncer de vejiga superficial
					Tratamiento del carcinoma de vejiga infiltrante
					Tratamiento del carcinoma de vejiga metastásico
			Cáncer renal
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Factores pronósticos
				Tratamiento
					Tratamiento del cáncer renal localizado
					Tratamiento del carcinoma renal metastásico
			Tumores germinales de testículo
				Epidemiología y factores de riesgo
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
					Estadio I (localizado en el testículo)
						Seminoma
						No seminoma
					Estadio II (afectación ganglionar retroperitoneal) y III (afectación ganglionar supradiafragmática y/o visceral)
					Abordaje del tumor residual tras quimioterapia
						Seminoma
						No seminoma
					Tratamiento de rescate
		Melanoma
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			Caracterización genética
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento quirúrgico
				Tratamiento sistémico
					Tratamiento sistémico del melanoma metastásico
						Inmunoterapia
						Terapia dirigida
					Tratamiento sistémico adyuvante
					Tratamiento sistémico neoadyuvante
			Prevención y diagnóstico precoz
		Cáncer ginecológico
			Cáncer de ovario
				Concepto y etiología
				Anatomía patológica
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
				Pronóstico
				Tratamiento
			Cáncer de endometrio
			Cáncer de cérvix
		Carcinoma de origen desconocido
			Concepto
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 147 - Tratamientos de soporte y paliativo en el paciente oncológico
		Tratamiento de soporte
			Complicaciones cardiovasculares
			Complicaciones respiratorias
			Complicaciones digestivas
			Complicaciones metabólicas
			Complicaciones neurológicas
		Tratamiento paliativo
			Dolor en el cáncer
			Control paliativo farmacológico de otros síntomas físicos
		Atención integral y calidad de vida en el enfermo con cáncer
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN VIII
Sección IX - Genética médica
	Capítulo 148 - Bases moleculares de la herencia
		Introducción a la genética
		Material genético
			Ácidos nucleicos: ácido desoxirribonucleico y ácido ribonucleico
				Ácido desoxirribonucleico y replicación
				Ácido ribonucleico
				Transcripción
			Código genético y traducción
				Código genético
				Traducción
		Ciclo celular
			Cromosomas
			Mitosis
			Reproducción sexual: meiosis
		Modelos de herencia y enfermedad
			Herencia monogénica
				Herencia autosómica dominante
				Herencia autosómica recesiva
				Herencia autosómica codominante
				Herencia ligada al cromosoma X
				Herencia ligada al cromosoma Y
			Herencia multifactorial
			Herencia mitocondrial
			Anomalías cromosómicas
		Bibliografía especial
	Capítulo 149 - Genoma humano: métodos de análisis
		Principios del análisis genético
			Extracción de ácidos nucleicos
			Herramientas y técnicas moleculares para el estudio del DNA. Clonación, corte, ligación, separación e hibridación de molécu...
		Métodos de análisis genómico
			Genotipado del DNA
			Secuenciación del DNA
			Análisis de la expresión génica
			Análisis del número de copias
		Complejidad del genoma humano
			Mapas del genoma humano
				Mapas físicos del genoma
				Mapas genéticos y ligamiento genético
				Principios del ligamiento genético
				Variabilidad nucleotídica y estudios de asociación
				Desequilibrio de ligamiento
				Mapa de enfermedades
				Mapa de variantes estructurales del genoma
		Bibliografía especial
	Capítulo 150 - Bioinformática médica
		Principios de bioinformática
			Introducción
			Antecedentes históricos
			Microarrays de expresión y de genotipado
			Otras «ómicas»
			Bioinformática estructural
			Bioinformática en la era de la secuenciación masiva
		Herramientas bioinformáticas
			Bases de datos
				Bases de datos de secuencias genómicas
				Bases de datos de expresión génica
				Bases de datos de variantes genómicas
				Bases de datos de interacciones de proteínas
				Bases de datos de vías metabólicas y de señalización
				Bases de datos de variación patológica
				Bases de datos en la era del big data
			Herramientas bioinformáticas de análisis de datos genómicos
				Programas de análisis de datos transcriptómicos
				Programas de análisis de datos de genotipado
				Programas de interpretación de datos
				Priorización de genes de enfermedad
				Entornos de programación avanzada
		Aplicaciones clínicas
			Bioinformática, medicina personalizada y medicina de precisión
			Medicina de precisión y futuro de la práctica clínica
			Perfil y formación del profesional de la bioinformática en el sistema sanitario
			Nuevos retos
		Bibliografía especial
	Capítulo 151 - Genética clínica y dismorfología
		Conceptos en genética clínica
			Conceptos clave en el diagnóstico clínico
				Fenotipo
				Genotipo
				Epigenotipo
				Correlación fenotipo-genotipo
				Penetrancia
				Expresión o expresividad
				Anticipación
				Teratógeno
				Consejo o asesoramiento genético
				Terapia génica
			Clasificación patogénica de los defectos congénitos
				Defectos del desarrollo simples y aislados
					Malformación
					Deformación
					Disrupción
					Displasia
				Patrones de defectos múltiples
					Secuencia
					Síndrome polimalformativo
					Asociaciones y anomalías politópicas de campos de desarrollo
		Anamnesis personal y familiar
		Exploración dismorfológica
			Datos antropométricos, hábito y proporciones corporales
			Piel y anejos
			Rasgos craneofaciales
			Exploración toracoabdominal
			Esqueleto y extremidades
			Exploraciones adicionales
			Rendimiento diagnóstico de la exploración física
		Nuevo paradigma de la genética. Genotipo frente a fenotipo
		Herramientas de apoyo al diagnóstico de enfermedades raras
		Bibliografía especial
	Capítulo 152 - Anomalías cromosómicas
		Mecanismos de las anomalías cromosómicas
		Anomalías cromosómicas numéricas
			Anomalías numéricas de los autosomas
				Trisomía 21: síndrome de Down
				Trisomía 18: síndrome de Edwards
				Trisomía 13: síndrome de Patau
			Anomalías de los gonosomas
				Síndrome de Turner
				Síndrome de Klinefelter
				Síndrome del triple X
				Síndrome del doble Y
				Varones XX
			Cribado neonatal
		Anomalías cromosómicas estructurales
			Micromatriz cromosómico o cariotipo molecular
			Anomalías estructurales del cromosoma Y
			Traslocaciones
			Impronta genética y disomías uniparentales
			Mosaicismo
		Bibliografía especial
	Capítulo 153 - Epigenética y enfermedad
		Regulación epigenética del genoma
			Metilación del DNA
			Modificaciones de las histonas
			RNA no codificante
			Epitranscriptoma
		Impronta genómica
			Características de la impronta genómica
			Impronta en enfermedades genéticas
				Síndromes de Prader-Willi (PWS, OMIM 176270) y de Angelman (AS, OMIM 105830)
				Síndrome de Beckwith-Wiedemann (BWS, OMIM 130650)
		Epigenética del cáncer
			Hipometilación del DNA en tumorogénesis
			Inactivación de genes supresores de tumores por hipermetilación del DNA
			Cambios en las modificaciones de las histonas en el cáncer humano
			Disrupción de micro-RNA
			Alteraciones de los genes epigenéticos en el cáncer
			Epigenética clínica en oncología
				Biomarcadores epigenéticos en la asistencia al paciente oncológico
				Terapia epigenética del cáncer
		Otras enfermedades con componente epigenético
			Epigenética en inmunología, cardiología, neurología y enfermedades metabólicas
			Síndromes genéticos que afectan a genes epigenéticos
				Remodelación de cromatina
					Síndrome de α-talasemia y discapacidad intelectual ligado al cromosoma X (ATR-X, OMIM 301040)
					Síndrome de CHARGE (OMIM 214800)
					Síndrome de Cockayne B (CSB, OMIM 133540)
					Síndrome de Schimke o displasia inmunoósea (SIOD, OMIM 242900)
				Establecimiento y reconocimiento de la metilación del DNA
					Síndrome de inmunodeficiencia, inestabilidad centromérica y anomalías faciales (ICF, OMIM 242860)
					Síndrome de Rett (RTT, OMIM 312750)
				Modificación de las histonas
					Síndrome de Coffin-Lowry (CLS, OMIM 303600)
					Síndrome de Rubinstein-Taybi (RSTS, OMIM 180849)
					Síndrome de Sotos (OMIM 117550)
		Bibliografía especial
	Capítulo 154 - Enfermedades monogénicas raras
		Enfermedades raras
			Concepto
			Elementos para un marco conceptual de las enfermedades raras
				Componente de salud pública
				Historia natural: diversidad y heterogeneidad
				Atención integral y multidisciplinar
				Componente sociosanitario
				Herencia genética
				Riesgo de recurrencia de una enfermedad genética en las familias
				Dispersión geográfica
				Oportunidades de tratamiento y desarrollo de terapias
				El problema del diagnóstico: enfermedades no diagnosticadas
			Enfermedades monogénicas: entre la herencia y la complejidad
		Enfermedades autosómicas recesivas
			Hemoglobinopatías: modelo de trastorno molecular
			Enfermedades metabólicas hereditarias: defectos enzimáticos y terapias
			Fibrosis quística: expresividad clínica y genes modificadores
		Enfermedades autosómicas dominantes
			Hipercolesterolemia familiar: diversidad de los mecanismos patogénicos de las mutaciones
			Trastornos del desarrollo óseo relacionados con receptores de los factores de crecimiento de los fibroblastos: heterogeneid...
			Neuropatías periféricas hereditarias: la complejidad mendeliana
				Fenotipo y fisiopatología
				Herencia mendeliana
				Mecanismos patogénicos
		Enfermedades ligadas al cromosoma X
			Distrofinopatías: heterogeneidad alélica y diversidad fenotípica
			Hemofilia A: un modelo para el consejo genético
		Anticipación genética: del córtex cerebral al músculo
			Síndrome del cromosoma X frágil
			Enfermedad de Huntington
			Ataxia de Friedreich
			Distrofia miotónica de tipo 1
		Herencia mitocondrial
		Bibliografía especial
	Capítulo 155 - Genética de las enfermedades complejas
		Herencia multifactorial
			Análisis de heredabilidad
			Variabilidad en los fenotipos complejos
				Estudios en gemelos
				Estudios en hijos adoptados
				Predisposición genética
				Análisis de ligamiento genético
				Análisis de asociación
			Estudios globales del genoma y enfermedades complejas
			Puntuación de riesgo poligénico en las enfermedades complejas
			Secuenciación del genoma y enfermedades complejas
			Complejo mayor de histocompatibilidad y enfermedad
		Enfermedades mediadas por mecanismos inmunológicos
			Enfermedad inflamatoria del intestino
			Lupus eritematoso sistémico
			Artritis reumatoide
		Enfermedades cardiovasculares
			Miocardiopatía hipertrófica familiar
			Arritmias primarias familiares
			Formas comunes de enfermedad cardiovascular
			Hipercolesterolemia familiar
		Enfermedades mentales
			Trastorno obsesivo-compulsivo
			Esquizofrenia
			Trastorno bipolar
			Depresión mayor
			Trastorno por déficit de atención e hiperactividad
			Autismo
		Bibliografía especial
	Capítulo 156 - Genes, herencia y cáncer
		Mutaciones genéticas y cáncer
			Relación entre mutaciones y cáncer
			Alteraciones genéticas subyacentes al cáncer
			Mutágenos y carcinógenos
				Mutágenos
				Carcinógenos
				Evaluación de la actividad mutagénica y carcinogénica de un agente
					Mutagénesis
					Carcinogénesis
			Dinámicas mutacionales en el cáncer
			Neoantígenos: una estrategia terapéutica derivada de las dinámicas mutacionales
		Genes y vías de señalización implicadas en tumores sólidos esporádicos
			Receptores tirosín-cinasa
			Vía de RAS-MAPK
			Vía de PI3K/mTOR
			Otras vías de señalización
				WNT
				Notch
				Factor transformador de crecimiento β
				Vía de Hedgehog
		Control de la proliferación celular
			Proteínas de la familia RB
			Ciclinas y CDK
			Reguladores negativos de las familias INK y CIP/KIP
		Regulación del proceso de apoptosis
		Otros aspectos relevantes de la patogenia y progresión del cáncer
		Herencia y cáncer
			Síndromes de predisposición al cáncer
				Cáncer de mama y/u ovario hereditario
				Síndromes de predisposición al cáncer de colon
					Síndromes polipósicos
					Síndromes no polipósicos
				Otras neoplasias digestivas hereditarias
				Síndrome de Li-Fraumeni y otros síndromes que predisponen a múltiples tumores
				Síndromes de predisposición a tumores endocrinos o neuroendocrinos
				Síndromes de predisposición a tumores renales
				Síndromes neurocutáneos
				Melanoma hereditario y otros síndromes cutáneos o de afectación ocular
				Síndromes recesivos de inestabilidad cromosómica o genética
				Otros síndromes de predisposición al cáncer
			Diagnóstico genético en el cáncer hereditario
		Bibliografía especial
	Capítulo 157 - Diagnóstico y asesoramiento genético
		Consejo o asesoramiento genético
			Riesgo de ocurrencia y recurrencia. Riesgo condicional
			Genética de poblaciones y equilibrio de Hardy-Weinberg
		Diagnóstico genético, genómico y medicina de precisión
			Diagnóstico directo
			Diagnóstico indirecto
		Detección de portadores
		Diagnóstico presintomático
		Cribado y diagnóstico genético preimplantacional
			Diagnóstico genético preimplantacional de aneuploidías (PGT-A)
			Diagnóstico genético preimplantacional de enfermedades moleculares (PGT-M) y de reordenamientos cromosómicos estructurales ...
		Diagnóstico genético prenatal
			Técnicas de diagnóstico y cribado genético prenatal no invasivo
			Diagnóstico genético prenatal invasivo
		Cribado genético neonatal
		Análisis genéticos directos al consumidor
		Bibliografía especial
	Capítulo 158 - Farmacogenética
		Farmacogenética y farmacogenómica: introducción y concepto
			Importancia de la farmacogenética
		Farmacología y variabilidad en la respuesta a fármacos
		Nomenclatura en farmacogenética
		Polimorfismos en proteínas transportadoras y enzimas metabolizadoras
			CYP2D6 y CYP2C19
			CYP2C9
			CYP3A4 y CYP3A5
			CYP1A2
		Papel de las agencias reguladoras
		Aplicaciones de la farmacogenética
			Farmacogenética en psiquiatría
			Farmacogenética y cáncer
			Farmacogenética y neurología
			Otros ejemplos de aplicación práctica de la farmacogenética
				Antiagregantes
					CYP2C19 (clopidogrel)
					CYP3A4/CYP2B6 (prasugrel-ácido acetilsalicílico)
				Hipolipemiantes: SLCO1B1 (simvastatina)
				Antirretrovirales: HLA-B*5701 (abacavir)
		Técnicas de análisis
		Futuro de la farmacogenética
		Bibliografía especial
	Capítulo 159 - Tratamiento de enfermedades genéticas y modelos de enfermedad
		Medicamentos huérfanos
		Terapia génica
			Métodos para la transferencia de genes
				Métodos víricos
				Métodos no víricos
		Estudios clínicos de terapia génica con medicamentos huérfanos
			Enfermedades oftalmológicas
			Enfermedades hematológicas
		Terapia génica germinal y somática
		Modelos animales de enfermedades humanas
			Animales transgénicos
			Animales knock-out y knock-in
			Generación de ratones modificados genéticamente mediante la tecnología CRISPR/Cas de edición del genoma
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN IX
Sección X - Geriatría
	Capítulo 160 - Introducción
		Conceptos
		Aspectos demográficos
		Asistencia geriátrica
			Asistencia geriátrica en atención primaria
			Asistencia geriátrica en el hospital
			Asistencia geriátrica posthospitalaria
		Envejecimiento
			Tipos de cambios con el envejecimiento
			Teorías del envejecimiento
				Teoría de los radicales libres o de la peroxidación
				Teoría de los enlaces cruzados
				Teoría del error catastrófico
				Teoría inmunológica
				Teoría neuroendocrina
				Teoría de la acumulación de productos de desecho
				Teoría del acortamiento del telómero
				Teorías basadas en mecanismos genéticos
		Bibliografía especial
	Capítulo 161 - Fragilidad y valoración geriátrica integral
		Concepto de fragilidad
		Diagnóstico y evaluación global de la fragilidad
		Consecuencias de la fragilidad
		Prevención y reversibilidad de la fragilidad
		Aspectos diagnósticos y terapéuticos en la atención a pacientes ancianos
		Necesidad de atención a aspectos del estado general del anciano
		Valoración geriátrica integral
			Valoración médica: enfermedad principal y comorbilidad
			Valoración de la función física (capacidad funcional)
			Valoración de la función mental (cognitiva y emocional)
			Valoración de la función nutricional
			Valoración de la función social
			Valoración geriátrica y trabajo en equipo
			Ventajas y eficacia de la valoración geriátrica
		Geriatría, cronicidad y complejidad clínica
		Bibliografía especial
	Capítulo 162 - Cronicidad y complejidad clínica
		INTRODUCCIÓN
		Ortogeriatría
		Oncogeriatría
		Cardiogeriatría
		Bibliografía especial
	Capítulo 163 - Problemas clínicos más relevantes en el paciente geriátrico
		Introducción
		Síndromes geriátricos
			Delirio
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Depresión
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Pronóstico
			Demencia
				Concepto
				Cuadro clínico
					Enfermedades intercurrentes
				Tratamiento
					Tratamiento de los trastornos conductuales
						Farmacoterapia
						Psicoterapia
						Manipulaciones ambientales
					Recursos comunitarios
						Cuidados en el hogar
						Cuidados de día
						Cuidados en el ámbito residencial
		Alteración de la movilidad
			Causas
			CONSECUENCIAS
			Tratamiento
		Caídas
			Causas
				Caídas accidentales
				Caídas sin síncope
				Caídas con síncope
			Consecuencias
				Traumatismos
				Miedo a una nueva caída (síndrome poscaída)
				Repercusiones en el ámbito social
			Evaluación
			Tratamiento
		Úlceras por presión
			Factores de riesgo
			Clasificación
			Tratamiento
				Medidas generales
				Medidas antipresión
				Medidas sistémicas
				Medidas locales
					Desbridamiento
					Curas oclusivas
					Tratamiento quirúrgico
					Apósitos húmedos
		Incontinencia urinaria
			Concepto
			Cuadro clínico
				Incontinencia aguda o transitoria
				Incontinencia crónica o establecida
				Incontinencia de urgencia
				Incontinencia por rebosamiento
				Incontinencia de esfuerzo
				Incontinencia funcional
			Diagnóstico
			Tratamiento
				Incontinencia de urgencia
				Incontinencia por rebosamiento
				Incontinencia de esfuerzo
		Disfagia orofaríngea
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
		Bibliografía general DE LA SECCIÓN X
Sección XI - Dermatología en medicina interna
	Capítulo 164 - Procesos dermatológicos frecuentes y reacciones cutáneas graves por medicamentos
		Dermatosis papuloescamosas
			Psoriasis
				Concepto
				Epidemiología
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento tópico
					Fototerapia
					Tratamiento sistémico
			Liquen plano
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Lesiones cutáneas
					Lesiones mucosas
					Lesiones en anejos cutáneos
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Pitiriasis rosada
				Concepto, epidemiología y etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico y tratamiento
		Eccemas
			Dermatitis atópica
			Dermatitis seborreica
			Eccema de contacto
				Eccema de contacto alérgico
				Eccema de contacto irritativo
			Otros eccemas
				Eccema palmoplantar
				Eccema numular
				Liquen simple crónico y prurigo nodular
				Eccema asteatósico o eccema craquelé
				Eccema por autosensibilización (reacciones «ide»)
		Dermatosis reactivas MACULOPAPULARES
			Urticaria y angioedema
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Toxicodermia maculopapular
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Eritema multiforme
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Reacciones cutáneas graves por medicamentos
			Síndrome de Stevens-Johnson y necrólisis epidérmica tóxica
				Concepto
				Epidemiología
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Síndrome de hipersensibilidad a medicamentos con eosinofilia y síntomas sistémicos
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Pustulosis exantemática generalizada aguda
		Bibliografía especial
	Capítulo 165 - Enfermedades ampollares de etiología autoinmune
		Introducción
		Pénfigos (enfermedades ampollares intraepidérmicas)
			Pénfigo vulgar
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Pénfigo foliáceo
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Tratamiento
			Pénfigo paraneoplásico
		Penfigoides (enfermedades ampollares subepidérmicas)
			Penfigoide ampollar
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Penfigoide gestacional
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
			Epidermólisis ampollar adquirida
			Penfigoide de mucosas o cicatricial
			Dermatosis ampollosa IgA lineal
			Dermatitis herpetiforme
				Concepto
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 166 - Manifestaciones dermatológicas de las enfermedades sistémicas
		Introducción
		Púrpura, petequias, equimosis
			Lesiones purpúricas sin inflamación
				Amiloidosis sistémica
				Púrpura traumática
				Púrpura trombocitopénica
				Escorbuto
			Lesiones purpúricas con inflamación
				Vasculitis leucocitoclástica de la piel aislada
				Vasculitis leucocitoclástica de la piel asociada
				Sepsis
		Livedo reticularis, púrpura retiforme, dedos azules, necrosis/gangrena
			Enfermedad por émbolos de colesterol
			Crioglobulinemia tipo I
			Síndrome de trombocitopenia inducida por heparina
			Trombofilia
			Vasculopatía livedoide
			Síndrome antifosfolipídico
			Fármacos y drogas
			Crecimiento de microorganismos en los vasos
			Calcifilaxis
		Telangiectasias
			Enfermedad de Rendu-Osler
			ESCLEROSIS sistémica
			Síndrome TEMPI
			Papulosis atrófica maligna (enfermedad de Degos)
		Angioqueratomas
		Flushing (sofocaciones)
		Erupciones eritematosas
			Erupciones eritematosas figuradas
				Eritema anular centrífugo
				Eritema crónico migrans
				Dermatitis granulomatosa intersticial
			Erupciones eritematosas difusas
				Infecciones víricas
				Reacciones cutáneas a fármacos (toxicodermias)
				Secundarismo luético
				Fiebre botonosa
				Primoinfección por el HIV
			Eritemas acrales y periorificiales
				Hipocinquemia
				Pelagra
				Síndrome de Gianotti-Crosti
				Síndrome Baboon
		Vesículas y ampollas
			Coma
			Diabetes mellitus (bullosis diabeticorum)
			Porfiria cutánea tarda
			Síndrome de Stevens-Johnson y necrólisis epidérmica tóxica
			Síndrome de la piel escaldada estafilocócica
			Pustulosis exantemática generalizada aguda
		Úlceras
			Aftas
				Aftosis oral recidivante
				Síndrome de Behçet
			Ulceraciones necrosantes
				Ectima gangrenoso
				Úlceras neuropáticas
		Esclerosis de la piel
			Fármacos y tóxicos
			Enfermedad del injerto contra el receptor
			Mucinosis esclerodermiformes
				Escleredema
				Escleromixedema
				Fibrosis sistémica nefrogénica
		Hiperpigmentación
			Hiperpigmentación difusa
				Enfermedad de Addison
				Colangitis biliar primaria
			Hiperpigmentación localizada
				Lentigos
				Manchas café con leche
				Hiperpigmentación lineal y reticulada
					Incontinentia pigmenti
					Disqueratosis congénita
		Hipopigmentación
			Hipopigmentación difusa
			Hipopigmentación localizada
				Vitíligo
				Esclerosis tuberosa
		Nódulos
			Nódulos inflamatorios
			Nódulos no inflamatorios
		Lesiones psoriasiformes e hiperqueratosis
			Lesiones psoriasiformes
			Acantosis nigricans
			Acroqueratosis paraneoplásica o síndrome de Bazex
		Prurito
		Bibliografía especial
	Capítulo 167 - Dermatosis paraneoplásicas
		Introducción
		Dermatosis asociadas con una alta incidencia de neoplasias internas
			Eritema necrolítico migratorio
			Acroqueratosis paraneoplásica (síndrome de Bazex)
			Acantosis nigricans
			Pénfigo paraneoplásico
			Dermatomiositis
			Hipertricosis lanuginosa
			Fascitis palmar asociada a poliartritis
			Eritema gyratum repens
		Dermatosis asociadas con una incidencia baja de neoplasias internas
			Síndrome de Sweet
			Tromboflebitis superficial
			Paniculitis pancreática
			Xantoma plano difuso normolipémico
			Penfigoide ampollar
			Tilosis (queratodermia palmoplantar)
			Queratosis seborreicas eruptivas
			Pioderma gangrenoso
		Otras dermatosis sugestivas de neoplasias internas
			Eritrodermia exfoliativa
			Ictiosis adquirida
			Xantogranuloma necrobiótico
			Escleromixedema
			Vasculitis cutánea de pequeño vaso
		Bibliografía especial
	Capítulo 168 - Paniculitis y otros trastornos de la grasa subcutánea
		Paniculitis
			Eritema nudoso
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Anatomía patológica
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Lipodermatosclerosis
			Paniculitis lúpica
			Paniculitis pancreática
			Eritema indurado de Bazin/vasculitis nodular
		Lipodistrofias
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XI
Sección XII - Neurología
	Capítulo 169 - Anamnesis y exploración del paciente con sintomatología del sistema nervioso
		Introducción al estudio clínico del paciente con sintomatología neurológica
		Anamnesis
			Comienzo y progresión de los síntomas
			Antecedentes familiares
			Antecedentes personales
			Antecedentes patológicos
		Exploración neurológica
			Funciones superiores
				Orientación y atención
				Memoria
				Lenguaje y habla
				Praxias
				Gnosias
				Otras funciones cognitivas
		Síndrome confusional agudo
			Pares craneales, visión, motilidad ocular y pupilas
				I par craneal o tracto olfatorio
				II par craneal o tracto óptico y vía visual
				Pares craneales oculomotores (III, IV y VI pares) y motilidad ocular
					III par craneal o nervio oculomotor común
					IV par craneal o nervio troclear
					VI par craneal o nervio oculomotor externo
					Alteraciones de la mirada conjugada
					Movimientos oculares anormales
					Pupilas
				V par craneal o nervio trigémino
				VII par craneal o nervio facial
				VIII par craneal o nervio vestibulococlear
				Pares craneales bajos: IX, X, XI y XII pares
					IX par craneal o nervio glosofaríngeo y X par craneal o nervio vago
					XI par craneal o nervio espinal
					XII par craneal o nervio hipogloso
			Sistema motor
				Inspección muscular
				Tono muscular
				Valoración de la fuerza muscular
				Examen de los reflejos
				Movimientos involuntarios anormales
			Sensibilidad
			Coordinación
			Marcha y equilibrio
			Signos meníngeos
		Exploración sistémica
		Trastornos de la conciencia
			Obnubilación, estupor y coma
			Estado vegetativo
			Muerte encefálica
		Bibliografía especial
	Capítulo 170 - Exploraciones complementarias en neurología
		Electrodiagnóstico del sistema nervioso
			Electroencefalografía
			Potenciales evocados
				Potenciales evocados de tipo visual
				Potenciales evocados auditivos del tronco cerebral
				Potenciales evocados de tipo somatosensitivo
				Otros potenciales evocados
			Electromiografía
				Neurografía motora y sensitiva
				Electromiografía de inserción
				Estudio de reflejos de las extremidades y respuestas tardías
				Reflejos del tronco cerebral
				Estudio del sistema nervioso autónomo
				Estudio de la vía motora central
		Neuroimagen del sistema nervioso central
			Tomografía computarizada
				TC avanzada
					Angiografía por TC
					Perfusión por TC
			Resonancia magnética
				Fundamentos básicos de la RM
				Técnicas convencionales e indicaciones generales
				Medios de contraste
				Técnicas avanzadas
					Difusión por RM (dRM)
					Perfusión por RM (pRM)
					Espectroscopia por RM
					RM funcional (RMf)
					Angiografía por RM (angio-RM)
					RM de «alto campo»
				Riesgos y limitaciones
			Angiografía por sustracción digital (ASD)
			Tomografía por emisión de positrones y de fotones
		Bibliografía especial
	Capítulo 171 - Trastornos del sistema nervioso autónomo
		Introducción
		Clasificación y etiología
		Exploración del sistema nervioso autónomo
		Cuadro clínico
			Trastornos cardiovasculares
				Intolerancia ortostática
				Hipertensión arterial
				Infarto de miocardio
			Trastornos de la termorregulación
			Trastornos pupilares
			Trastornos gastrointestinales
			Trastornos urinarios
			Trastornos sexuales
			Trastornos de la respuesta inmune
		Bibliografía especial
	Capítulo 172 - Trastornos del sueño
		Sueño normal
			Estadios del sueño
			Ritmos circadianos
		Trastornos del sueño
			Somnolencia diurna excesiva
				Narcolepsia
				Síndrome de apneas/hipopneas del sueño
				Hipersomnia idiopática
				Hipersomnias secundarias
			Insomnio
				Insomnio asociado a trastornos psiquiátricos
				Insomnio psicofisiológico
				Insomnio asociado a enfermedades médicas no psiquiátricas
				Insomnio como factor de riesgo de enfermedades neurológicas y psiquiátricas
				Síndrome de las piernas inquietas y movimientos periódicos de las piernas durante el sueño
				Tratamiento del insomnio
					Medidas terapéuticas generales y tratamiento conductual
					Fármacos hipnóticos
			Parasomnias
				Parasomnias del sueño no REM: sonambulismo, terrores nocturnos y despertares confusos
				Parasomnias del sueño REM: pesadillas persistentes y trastorno de conducta
				Enfermedad anti-IgLON5
				Crisis epilépticas durante el sueño
			Trastornos del ciclo sueño-vigilia
				Síndrome de fase de sueño atrasada
				Síndrome de fase de sueño adelantada
				Síndrome de ciclo de sueño-vigilia diferente de 24 h
		Bibliografía especial
	Capítulo 173 - Cefaleas y algias faciales
		Concepto
		Patogenia
		Diagnóstico
		Cefaleas primarias
			Cefalea tensional
			Migraña
				Concepto y epidemiología
				Etiología y patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
			Cefalea en racimos y otras cefaleas trigémino-autonómicas
		Cefaleas secundarias
			Cefaleas por trastornos de la presión intracraneal
			Cefaleas provocadas por esfuerzo
			Cefaleas referidas
			Cefaleas en relación con enfermedades sistémicas
		Algias faciales
		Bibliografía especial
	Capítulo 174 - Epilepsias
		Introducción
		Concepto y definiciones
			Crisis epiléptica
			Crisis provocada, crisis precipitada y crisis refleja
				Crisis provocada
				Crisis precipitada
				Crisis refleja
			Epilepsia
				Epilepsia activa
				Epilepsia de difícil control, refractaria o farmacorresistente
				Crisis continuas o estado convulsivo
			Síndrome epiléptico
			Encefalopatía epiléptica
		Epidemiología
		Etiología
			Genética
		Patogenia
		Anatomía patológica
		Cuadro clínico
			Crisis epilépticas
				Síntomas prodrómicos
				Crisis focales
				Crisis generalizadas
					Crisis motoras generalizadas
					Crisis atónicas
					Crisis de ausencias
					Crisis gelásticas
				Estado epiléptico
					Epilepsia parcial continua o estado epiléptico focal motor
					Estado convulsivo tónico-clónico
					Estado epiléptico de ausencias
					Estado epiléptico focal con alteración del nivel de conciencia
					Estado epiléptico de etiología desconocida
			Síndromes epilépticos
				Síndromes epilépticos de inicio en neonatos y lactantes
					Encefalopatías epilépticas
					Epilepsia neonatal (familiar) autolimitada
					Epilepsia neonatal infantil familiar y no familiar autolimitada
					Epilepsia genética con convulsiones febriles plus
					Epilepsia mioclónica de la infancia
					Encefalopatía epiléptica infantil temprana
					Epilepsia del lactante con crisis focales migratorias
					Síndrome de espasmos epilépticos de la infancia o síndrome de West
					Síndrome de Dravet
					Encefalopatías epilépticas con etiología específica
				Síndromes epilépticos de inicio en la niñez
					Epilepsia infantil con paroxismos centrotemporales («epilepsia rolándica»)
					Epilepsia occipital visual de la infancia (síndrome de Panayiotopoulos)
					Epilepsia del lóbulo occipital fotosensible (tipo Gastaut)
					Epilepsia con ausencias mioclónicas
					Epilepsia con mioclonías palpebrales
					Epilepsia con crisis mioclónico-atónicas
					Síndrome de Lennox-Gastaut
					Síndrome epiléptico relacionado con infección febril (FIRES)
					Epilepsia de hemiconvulsión-hemiplejía
					Encefalopatía epiléptica con activación de punta-onda en el sueño
				Epilepsias generalizadas idiopáticas
					Epilepsia de ausencias infantiles
					Epilepsia de ausencias juveniles
					Epilepsia de crisis generalizadas tónico-clónicas
					Epilepsia mioclónica juvenil
				Síndromes epilépticos de inicio a una edad variable
					Epilepsia con características auditivas
					Epilepsia familiar del lóbulo temporal
					Epilepsia familiar hipermotora (hipercinética) del sueño
					Epilepsia focal familiar con focos variables
					Epilepsia con crisis inducidas
					Epilepsias mioclónicas progresivas
					Síndrome de Rasmussen
			Epilepsias según su etiología
				Epilepsia de etiología estructural
					Epilepsia temporal
					Epilepsia del lóbulo frontal
				Epilepsia de etiología genética
				Epilepsia de etiología metabólica
				Epilepsia de etiología inmune
					Epilepsia asociada a autoinmunidad
					Crisis agudas sintomáticas secundarias a encefalitis autoinmune
				Epilepsia de etiología infecciosa
				Epilepsia de etiología desconocida
			Crisis que no conllevan necesariamente el diagnóstico de epilepsia
				Crisis febriles
		Diagnóstico
			Anamnesis y exploración física
			EEG
			Evaluación radiológica del paciente epiléptico: TC y RM
		Diagnóstico diferencial
		Pronóstico
		Tratamiento
			Tratamiento antiepiléptico
				Inicio del tratamiento
				Tratamiento tras la primera crisis
				Cumplimiento del tratamiento
				Elección del fármaco
				Monoterapia y politerapia
				Cambio del tratamiento
				Supresión del tratamiento
				Resistencia al tratamiento farmacológico
				Concentraciones plasmáticas de los FAC y controles analíticos
				Interacciones de los FAC
				Efectos secundarios de los FAC
			Consejos generales y estilo de vida
			Tratamiento en el anciano
			Tratamiento en la mujer
				Control de la natalidad
				Ciclo menstrual y crisis
				Disfunciones reproductoras
				Embarazo
				Lactancia
			Tratamiento del estado convulsivo
			Tratamiento quirúrgico
		Otros trastornos asociados
			Trastornos psicológicos y psiquiátricos
			Trastornos cognitivos
			Problemas sociales y legales
		Bibliografía especial
	Capítulo 175 - Infecciones del sistema nervioso central
		Infecciones no víricas del SNC
			Meningitis aguda bacteriana adquirida en la comunidad
				Concepto
				Etiología y factores predisponentes
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Medidas generales
					Antibioterapia
					Glucocorticoides
				Complicaciones y factores pronósticos
			Meningitis nosocomiales
			Meningitis tuberculosa
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Meningitis brucelar
			Meningitis por espiroquetas
				Meningitis sifilítica
				Enfermedad de Lyme
				Meningitis por Leptospira
			Infecciones piógenas localizadas del sistema nervioso central
				Absceso cerebral piógeno
					Etiopatogenia
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Empiema subdural
				Absceso epidural
				Tromboflebitis intracraneal
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
			Infecciones del sistema nervioso central por hongos
			Infecciones del sistema nervioso central POR PARÁSITOS
				Infecciones por protozoos
					Toxoplasmosis cerebral
					Infección por amebas
				Infecciones por helmintos
					Cisticercosis cerebral
			Causas no infecciosas de meningitis y meningitis recurrente
		Infecciones víricas del SNC
			Meningitis víricas
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Encefalitis víricas
				Encefalitis esporádicas
					Encefalitis herpética
						Etiopatogenia
						Cuadro clínico y diagnóstico
						Tratamiento
					Encefalitis esporádicas por otros virus
				Encefalitis endémicas o epidémicas (encefalitis por arbovirus)
					Virus de la Toscana
					Encefalitis transmitida por garrapatas
					Virus del Nilo occidental (West Nile virus)
				Enfermedades neurológicas causadas por «virus lentos»
					Panencefalitis esclerosante subaguda (enfermedad de van Bogaert)
						Concepto y etiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Leucoencefalopatía multifocal progresiva
						Concepto y etiología
						Patogenia
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Mielopatía progresiva tropical
		Bibliografía especial
	Capítulo 176 - Accidentes vasculares cerebrales
		Concepto y clasificación
			Recuerdo anatómico
				Circulación anterior o carotídea
				Circulación posterior o vertebrobasilar
		AVC de tipo isquémico
			Concepto
			Etiología
				AVC arteriosclerótico de gran vaso
				AVC cardioembólico
				AVC arteriosclerótico de pequeño vaso (infarto lacunar)
				AVC secundario a otras causas
				AVC de etiología incierta
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Accidente isquémico transitorio
					AIT carotídeo
					AIT vertebrobasilar
				AVC establecido
					AVC carotídeo
						Síndrome retiniano
						Síndrome de la arteria coroidea anterior
						Síndrome de la arteria cerebral anterior
						Síndrome de la arteria cerebral media
					ACV vertebrobasilar
						Síndrome del robo de la arteria subclavia
						Síndrome de la arteria vertebral
						Síndrome de la arteria basilar
						Síndromes talámicos
						Síndrome de la arteria cerebral posterior
					Infartos lacunares
						Síndromes lacunares clásicos
						Otros síndromes asociados a los infartos lacunares
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Medidas generales en la fase aguda
				Medidas específicas en la fase aguda
					Trombólisis
					Fármacos neuroprotectores
					Fármacos antitrombóticos
					Tratamiento quirúrgico o intervencionista
			Prevención
				Prevención primaria
				Prevención secundaria
			Factores de riesgo
		Trombosis de los senos venosos
			CONCEPTO Y Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Hemorragia intracerebral
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento médico
				Tratamiento quirúrgico
		Hemorragia subaracnoidea
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 177 - Tumores intracraneales y complicaciones neurológicas del cáncer
		Tumores intracraneales
			Concepto y clasificación
			Cuadro clínico
				Tumores que producen alteraciones de conducta, síntomas focales o convulsiones
					Glioblastoma
					Astrocitoma
					Oligodendroglioma
					Meningioma
					Linfoma cerebral primario
				Tumores que se manifiestan inicialmente por signos de hipertensión intracraneal
					Meduloblastoma
					Ependimoma
					Otros tumores menos frecuentes
				Tumores que producen un síndrome intracraneal característico
					Neurinoma del acústico
					Otros tumores menos frecuentes
			Diagnóstico
		Complicaciones neurológicas del cáncer
			Metástasis cerebrales
			Metástasis epidurales
			Meningitis neoplásica
			Complicaciones no metastásicas
				Complicaciones cerebrovasculares
				Complicaciones del tratamiento del cáncer
				Síndromes paraneoplásicos
		Bibliografía especial
	Capítulo 178 - Enfermedades desmielinizantes del sistema nervioso central
		Concepto y clasificación
		Esclerosis múltiple
			Concepto
			Anatomía patológica
			Epidemiología, etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
				Síntomas y signos de comienzo
				Síntomas y signos en el curso de la enfermedad
				Historia natural y formas evolutivas
				Factores asociados con el comienzo de la enfermedad o de los brotes
				Escalas de disfunción neurológica
			Exploraciones complementarias
				Análisis del LCR
				Potenciales evocados
				Resonancia magnética
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
				Formas malignas y benignas
			Tratamiento
				Tratamiento del brote agudo
					Glucocorticoides
					Recambio plasmático
				Tratamiento para modificar el curso de la enfermedad
					Interferón β
					Acetato de glatirámero
					Teriflunomida
					Dimetilfumarato
					Fumarato de diroximel
					Moduladores de los receptores de la esfingosina 1 fosfato
						Fingolimod
						Siponimod
						Ozanimod
						Ponesimod
					Anticuerpos monoclonales
						Natalizumab
						Alemtuzumab
						Ocrelizumab
						Ofatumumab
					Cladribina
					Otros tratamientos
				Tratamiento sintomático
		Encefalomielitis aguda diseminada
			Concepto
			Epidemiología y etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Tratamiento
		Trastorno del espectro de neuromielitis óptica
			Concepto
			Epidemiología y etiopatogenia
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
				Tratamiento del brote agudo
				Tratamiento preventivo
		Enfermedad asociada a los anticuerpos contra la glucoproteína de la mielina del oligodendrocito
			Concepto
			Epidemiología y etiopatogenia
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 179 - Encefalitis autoinmunes
		Concepto
		Patogenia
		Cuadro clínico y diagnóstico
			Encefalitis con anticuerpos antirreceptor NMDA
			Encefalitis límbica
			Ataxia cerebelosa autoinmune
			Encefalitis del tronco cerebral
			Encefalomielitis por inmunidad frente a sinapsis inhibitorias
			Encefalomielitis por anticuerpos contra antígenos gliales
			Enfermedad por anticuerpos anti-IgLON5
		Bibliografía especial
	Capítulo 180 - Enfermedad de Parkinson y otros trastornos del movimiento
		Enfermedad de Parkinson
			Concepto
			Epidemiología y etiología
			Anatomía patológica
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
			Pronóstico
			Tratamiento
				Fármacos para síntomas motores
					Anticolinérgicos semisintéticos
					Amantadina
					Levodopa
					Agonistas dopaminérgicos
					Inhibidores de la MAO-B
					Tratamiento de síntomas no motores
				Intervenciones no farmacológicas
				Tratamiento quirúrgico
		Parkinsonismos secundarios o sintomáticos
		Parkinsonismos atípicos
			Atrofia multisistémica
			Parálisis supranuclear progresiva
			Degeneración corticobasal
		Enfermedad de Huntington
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Síndromes distónicos
			Concepto
			Clasificación
			Epidemiología
			Cuadro clínico
				Distonía aislada
					Distonía aislada de comienzo precoz
					Distonía aislada de comienzo en el adulto
						Blefaroespasmo y distonía oromandibular (síndrome de Meige)
						Distonía cervical (tortícolis espasmódica)
						Distonía laríngea (disfonía espasmódica)
						Calambre del escribiente
				Distonías combinadas (asociadas a otros trastornos del movimiento)
			Etiología
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Síndrome de Gilles de la Tourette
			Concepto
			Etiología
			Patogenia y anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Temblor esencial
		Síndromes asociados a neurodegeneración con acumulación cerebral de hierro
			Neurodegeneración asociada a deficiencia de pantotenato-cinasa
			Neurodegeneración asociada a mutaciones del gen PLA2G6
		Bibliografía especial
	Capítulo 181 - Ataxias y paraparesias espásticas. Enfermedades de la neurona motora
		Ataxias y paraparesias espásticas
			Síndromes atáxicos
				Concepto
				Etiología
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Ataxias hereditarias
					Ataxias autosómicas dominantes
						Concepto y clasificación
						Etiopatogenia
						Diagnóstico diferencial
						Pronóstico
						Ataxias episódicas
					Ataxias autosómicas recesivas
						Ataxia de Friedreich
						Otras ataxias autosómicas recesivas
					Ataxias ligadas al cromosoma X
					Ataxias mitocondriales
				Ataxias neurodegenerativas esporádicas
			Paraparesias espásticas
				Paraparesias espásticas hereditarias
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Anatomía patológica
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
		Enfermedades de la neurona motora
			Síndromes de la neurona motora superior
			Síndromes de la neurona motora inferior
				Atrofias musculares espinales
					Atrofia muscular espinal
						AME tipo I (infantil aguda grave; enfermedad de Werdnig-Hoffmann)
						AME tipo II (infantil tardía; intermedia) y AME tipo III (juvenil; enfermedad de Kugelberg-Welander)
						AME tipo IV (del adulto)
					Atrofia muscular bulboespinal (enfermedad de Kennedy)
				Parálisis bulbares
				Atrofia muscular espinal distal
			Esclerosis lateral amiotrófica o enfermedad de la neurona motora del adulto
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Atrofia muscular progresiva
					Esclerosis lateral primaria
					Parálisis bulbar progresiva
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 182 - Enfermedad de Alzheimer y otras demencias degenerativas
		Enfermedad de Alzheimer
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
				Factores genéticos
				Factores de riesgo ambientales
			Anatomía patológica
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Otras demencias neurodegenerativas
			Degeneración lobular frontotemporal y demencia frontotemporal
				Concepto
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia y fisiopatología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Demencia con cuerpos de Lewy
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
		Enfermedades por priones
			Concepto
			Anatomía patológica
			Etiología
			Cuadro clínico, diagnóstico y pronóstico
			Tratamiento y profilaxis
		Bibliografía especial
	Capítulo 183 - Enfermedades no degenerativas de la médula espinal
		Introducción
			Anatomía
			Semiología según la topografía de la lesión
		Síndromes medulares
			Síndrome de la sección medular completa o mielopatía transversa
			Síndrome de hemisección medular o de Brown-Séquard
			Síndrome cordonal posterior
			Síndrome centromedular, siringomiélico o de disociación sensitiva segmentaria
			Síndrome de la arteria espinal anterior
			Síndromes del epicono, el cono medular y la cauda equina
		Mielopatía posrádica
			Forma transitoria
			Forma tardía
		Mielitis
			Mielitis víricas
			Mielitis secundarias a otros agentes infecciosos
			Mielitis de tipo inflamatorio no infeccioso
		Mielopatía de causa vascular
			Infarto medular arterial
			Hematomielia
			Embolia de núcleo pulposo o fibrocartilaginosa
			Embolia gaseosa
			Malformaciones vasculares
		Mielopatías compresivas
			Espondilosis cervical
			Hernia discal
			Estenosis del canal lumbar
			Espondilitis anquilosante
			Malformaciones de la charnela
			Tumores espinales
		Siringomielia
		Mielopatías tóxicas y metabólicas
			Degeneración combinada subaguda de la médula espinal
			Otras causas metabólicas
			Mielopatía por metotrexato intratecal
		Bibliografía especial
	Capítulo 184 - Traumatismo craneoencefálico y raquimedular
		Traumatismo craneoencefálico
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
				Lesiones focales
				Lesiones difusas
			Pronóstico
			Tratamiento
		Traumatismo raquimedular
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 185 - Anomalías del desarrollo del sistema nervioso central y enfermedades neurocutáneas
		Anomalías del desarrollo del sistema nervioso central
			Alteraciones de la neurulación o defectos del cierre del tubo neural (espina bífida)
				Concepto y clasificación
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Malformaciones del desarrollo cerebral
				Concepto
				Etiopatogenia y clasificación
					Malformaciones del desarrollo cortical
						Secundarias a proliferación anormal
							Microcefalias congénitas
							Megalencefalias
							Disgenesias corticales focales con proliferación celular anormal
						Malformaciones debidas a migración anormal
							Alteraciones neuroependimarias: heterotopia periventricular
							Alteraciones de migración transmanto generalizada
								Agiria-paquigiria
								Doble córtex
							Alteración de la migración terminal y defectos en la lámina pial limitante: paquigiria «en empedrado» (cobblestone)
						Malformaciones debidas a un trastorno del desarrollo posmigracional
							Polimicrogiria
							Esquisencefalia
							Disgenesia cortical secundaria a errores innatos del metabolismo
							Disgenesias corticales focales sin neuronas dismórficas
					Displasia septoóptica
					Holoprosencefalia
					Malformaciones del cuerpo calloso
					Malformaciones del hipocampo
					Malformaciones de derivados de la cresta neural (leptomeninges y vasos de la circulación anterior)
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Malformaciones de la fosa posterior
				Concepto
				Clasificación
					Malformaciones del cerebelo
						Malformación de Dandy-Walker
						Hipoplasia cerebelosa
						Hiperplasia cerebelosa (macrocerebelo)
						Displasia cerebelosa
						Rombencefalosinapsis
					Malformaciones del tronco cerebral
						Trastornos de disinervación congénita de pares craneales
					Malformaciones del tronco y el cerebelo
						Malformaciones asociadas a agiria-paquigiria
						Hipoplasia pontocerebelosa
						Displasia pontina tegmental en gorra
						Síndrome de Joubert/malformación «en diente molar»
					Alteraciones de la fosa posterior ósea
						Malformación de Chiari tipo 1
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Hidrocefalia
		Enfermedades neurocutáneas
			Neurofibromatosis tipo 1
				Concepto y etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Complejo de esclerosis tuberosa
				Concepto y etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Otras enfermedades neurocutáneas
		Bibliografía especial
	Capítulo 186 - Enfermedades metabólicas y carenciales del sistema nervioso
		Introducción
		Encefalopatía isquémica y anóxica
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Pronóstico
			Tratamiento
		Encefalopatía secundaria a septicemia
		Encefalopatía hepática
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Encefalopatía urémica y complicaciones neurológicas de la diálisis
			Concepto y etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Encefalopatías endocrinas y metabólicas
			Glándula hipofisaria
			Glándula tiroidea
			Glándulas paratiroides
			Glándulas suprarrenales
			Páncreas y metabolismo de la glucosa
				Encefalopatía hipoglucémica
				Encefalopatía hiperglucémica
			Trastornos hidroelectrolíticos
				Sodio
				Magnesio
				Fosfatos
		Encefalopatías carenciales
			Déficit de vitamina B12
			Déficit de ácido fólico
			Déficit de vitamina B6
			Déficit de ácido nicotínico
			Déficit de vitamina B1
		Alcohol y sistema nervioso
			Efecto del etanol en el sistema nervioso
			Intoxicación etílica aguda
			Síndrome de privación etílica
			Encefalopatía alcohólica crónica
		Bibliografía especial
	Capítulo 187 - Aproximación clínica al paciente con sintomatología del sistema nervioso periférico y muscular
		Introducción
		Anamnesis y exploración física
		Exploraciones complementarias
		Bibliografía especial
	Capítulo 188 - Neuropatías
		Concepto y clasificación
		Mononeuropatías más frecuentes
			Neuropatías craneales
				I y II pares craneales: tractos olfatorio y óptico
				III, IV y VI pares craneales: nervios oculomotores
				V par craneal: nervio trigémino
				VII par craneal: nervio facial
				VIII par craneal: nervio vestibulococlear
				IX, X y XI pares craneales: nervios glosofaríngeo, vago y espinal
				XII par craneal: nervio hipogloso
			Mononeuropatías del miembro superior
				Radiculopatías cervicales
				Plexopatías cervicobraquiales
				Lesiones de nervios del miembro superior
			Mononeuropatías del miembro inferior
				Radiculopatías lumbosacras
				Plexopatías lumbosacras
				Lesiones de nervios del miembro inferior
		Neuropatías adquiridas
			Polineuritis idiopáticas con alteración de la inmunidad
				Forma aguda
					Síndrome de Guillain-Barré (SGB)
				Forma crónica
					Polineuropatía desmielinizante inflamatoria crónica (PDIC)
					Neuropatía motora multifocal
			Neuropatías metabólicas
				Diabetes mellitus
				Enfermedad renal crónica
				Neuropatías alcohólicas y carenciales
			Neuropatías asociadas a neoplasias
			Neuropatías asociadas a gammapatías monoclonales
				Mieloma
				Amiloidosis por depósito de cadenas ligeras (amiloidosis AL)
				Gammapatía monoclonal de significado incierto (GMSI)
				Otras formas
			Neuropatías infecciosas
				Difteria
				Lepra
				Neuritis por herpes zóster
				Enfermedad de Lyme
				Virus de la inmunodeficiencia humana
				Otros virus
			Neuropatías tóxicas
			Neuropatías asociadas a enfermedades sistémicas
			Otras neuropatías adquiridas
		Neuropatías hereditarias
			Neuropatías hereditarias con predominio de semiología polineurítica
				Neuropatías sensitivo-motoras hereditarias (enfermedad de Charcot-Marie-Tooth)
					CMT desmielinizante con herencia autosómica dominante
						Concepto y etiopatogenia
						Anatomía patológica
						Cuadro clínico
						Diagnóstico y diagnóstico diferencial
						Pronóstico
						Tratamiento
					CMT ligada al cromosoma X
					CMT desmielinizante autosómica recesiva
					CMT axonal autosómica dominante
					CMT axonal autosómica recesiva
					Enfermedad de Dejerine-Sottas y neuropatía hipomielinizante congénita
					CMT intermedia autosómica dominante
					Neuropatía hereditaria por vulnerabilidad excesiva a la presión (tomacular)
				Polineuropatía amiloidótica familiar (PAF)
				Neuropatías sensitivas y disautonómicas hereditarias
					Neuropatía sensitiva y disautonómica hereditaria de tipo I (de tipo Denny-Brown, enfermedad de Thévenard)
					Neuropatía sensitiva y disautonómica hereditaria de tipo II (enfermedad de Morvan o siringomielia infantil)
					Neuropatía sensitiva y disautonómica hereditaria de tipo III (disautonomía familiar, síndrome de Riley-Day)
					Neuropatía sensitiva y disautonómica hereditaria de tipo IV (neuropatía sensitiva congénita con anhidrosis)
				Neuronopatía motora distal hereditaria
			Neuropatías hereditarias con semiología por afección de otros sistemas
				Trastornos del metabolismo lipídico
					Leucodistrofia metacromática
					Abetalipoproteinemia o enfermedad de Bassen-Kornzweig
					Déficit de lipoproteínas de alta densidad o enfermedad de Tangier
					Enfermedad de Refsum (heredopathia atactica polyneuritiformis)
					Enfermedad de Fabry
					Porfirias
					Trastornos de la reparación del ácido desoxirribonucleico
					Neuropatía asociada a citopatías mitocondriales
					Neuropatía asociada a las ataxias hereditarias
					Amiloidosis por mutaciones en el gen de la transtiretina (TTR)
					Otras polineuropatías amiloidóticas familiares (FAP)
		Bibliografía especial
	Capítulo 189 - Enfermedades musculares y de la unión neuromuscular
		Enfermedades musculares
			Miopatías inflamatorias idiopáticas: dermatomiositis, polimiositis, miositis con cuerpos de inclusión y miopatía necrosante...
				Concepto y clasificación
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Otras formas de miopatía inflamatoria idiopática
				Miositis granulomatosa
				Polimiositis eosinófila
				Miositis localizada nodular
				Miositis orbitaria
				Miofascitis macrofágica
				Miositis asociadas al empleo de inhibidores de puntos de control (checkpoint inhibitors)
				Miopatías inflamatorias idiopáticas asociadas a enfermedades
			Miopatías de causa infecciosa
				Miositis víricas
				Miositis bacterianas
				Miositis fúngicas
				Miositis parasitarias
			Distrofias musculares
				Concepto
				Clasificación y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Distrofia miotónica
				Concepto y clasificación
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Miotonía condrodistrófica
			Miotonías no distróficas
				Defectos del canal del cloro
				Defectos del canal del sodio
			Miopatías congénitas
			Miopatías tóxicas
				Miopatía por estatinas
				Miopatía por glucocorticoides
				Síndrome de hipertermia maligna
				Síndrome neuroléptico maligno
				Miopatía del enfermo crítico
			Miopatías metabólicas
				Miopatía con parálisis periódicas
				Glucogenosis musculares
				Miopatías lipídicas
			Miopatías endocrinas
				Miopatía tiroidea
				Síndrome de Cushing
			Síndrome de rabdomiólisis con mioglobinuria
			Miopatías mitocondriales
				Concepto y clasificación
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Enfermedades de la unión neuromuscular
			Unión neuromuscular
			Miastenia gravis
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Determinación de anticuerpos
					Estudio electrofisiológico
					Test farmacológicos
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Tratamiento médico
						Inhibidores de la acetilcolinesterasa
						Tratamiento inmunodepresor
						Tratamiento inmunomodulador
					Tratamiento quirúrgico
				Crisis miasténica y crisis colinérgica
			Formas especiales de miastenia
				Miastenia neonatal
				Miastenia asociada a otras enfermedades
			Síndrome de Eaton-Lambert
			Síndromes miasténicos congénitos
			Síndrome miasténico por botulismo
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XII
Sección XIII - Psiquiatría
	Capítulo 190 - Fundamentos del diagnóstico y el tratamiento en psiquiatría
		Psiquiatría y medicina
		Etiología de las enfermedades mentales
		Anamnesis y exploración del estado mental
		Exploraciones complementarias
		Diagnóstico
		Tratamiento y prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 191 - Trastornos del desarrollo neurológico y de la conducta
		Trastorno del espectro autista
			Concepto
			Etiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico y diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Trastorno por déficit de atención e hiperactividad
			Concepto
			Etiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico y diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Discapacidad intelectual
		Trastorno específico del aprendizaje
		Trastornos de la comunicación
		Bibliografía especial
	Capítulo 192 - Esquizofrenia y trastornos relacionados
		Concepto
		Etiopatogenia y fisiopatología
			Genética
			Factores ambientales
			Fisiopatología
		Anatomía patológica
		Cuadro clínico
		Exploraciones complementarias
		Diagnóstico
		Diagnóstico diferencial
		Pronóstico
		Tratamiento
			Tratamiento farmacológico
		Prevención
		Otros trastornos psicóticos relacionados con la esquizofrenia
		Bibliografía especial
	Capítulo 193 - Trastornos depresivos y bipolares
		Introducción
		Trastornos depresivos
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Trastornos bipolares
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento de la manía
				Tratamiento de la fase depresiva
				Tratamiento a largo plazo
		Bibliografía especial
	Capítulo 194 - Trastornos de ansiedad y trastornos relacionados con traumas y estrés
		Introducción
		Trastornos de ansiedad
			Fobia específica
			Trastorno de ansiedad social
			Trastorno de ansiedad generalizada
			Trastorno de pánico/agorafobia
			Otros trastornos de ansiedad
		Trastornos relacionados con traumas y estrés
			Trastorno por estrés agudo y trastorno por estrés postraumático
			Trastorno de adaptación (o trastorno adaptativo)
			Otros trastornos relacionados con traumas y estrés
		Bibliografía especial
	Capítulo 195 - Trastornos obsesivo-compulsivos
		Concepto
		Etiología
		fisiopatología
		Cuadro clínico y diagnóstico
		Diagnóstico diferencial
		Tratamiento y pronóstico
			Tratamiento farmacológico
			Psicoterapia
			Tratamiento del TOC grave resistente
		Bibliografía ESPECIAL
	Capítulo 196 - Psiquiatría de enlace y trastornos neurocognitivos
		Introducción
		Delirium
			Concepto
			Etiología y patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Trastorno depresivo en enfermedades médicas
			Etiología y patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Trastorno de síntomas somáticos y relacionados
			Trastorno de síntomas somáticos
			Trastorno de ansiedad por enfermedad
			Trastorno de conversión o trastorno de síntomas neurológicos funcionales
			Trastorno facticio
		Trastornos disociativos
		Trastornos del sueño-vigilia
		Bibliografía especial
	Capítulo 197 - Trastornos de la conducta alimentaria
		Introducción
		Anorexia nerviosa
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Bulimia nerviosa
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Otros trastornos de la alimentación
			Trastorno de atracones
			Trastorno por evitación/restricción de la ingesta de comida
			Pica
			Trastorno por rumiación
		Bibliografía especial
	Capítulo 198 - Trastornos adictivos a sustancias
		Introducción
		Epidemiología
		Etiología y patogenia
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
		Tratamiento
			Tratamiento farmacológico
				Trastorno por uso de alcohol
				Trastorno por uso de tabaco (nicotina)
				Trastorno por uso de cannabis
				Trastorno por uso de cocaína
				Trastorno por uso de opiáceos
			Intervenciones psicosociales
			Nuevas tecnologías en el abordaje de las adicciones
		Bibliografía especial
	Capítulo 199 - Trastornos adictivos comportamentales
		Introducción
		Juego patológico
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Adicción a videojuegos
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Otras conductas relacionadas con el control de impulsos
		Bibliografía especial
	Capítulo 200 - Trastornos de la personalidad
		Introducción
		Dimensiones básicas de la personalidad normal y patológica
			Neuroticismo o afectividad negativa frente a estabilidad
			Asocialidad frente a extraversión
			Antagonismo frente a amabilidad
			Desinhibición frente a control
			Psicoticismo frente a lucidez
		Trastorno de la personalidad límite
		Personalidades trastornadas
		Bibliografía especial
	Capítulo 201 - Psiquiatría perinatal
		Introducción
		Depresión perinatal
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Trastorno bipolar en la etapa perinatal
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Psicosis posparto
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 202 - Psiquiatría infantil y de la adolescencia
		Introducción
		Transtornos de conducta disruptiva
			Concepto
			Etiología
			Etiopatogenia y fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Prevención
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XIII
Sección XIV - Hematología
	Capítulo 203 - Fundamentos del diagnóstico hematológico
		Introducción
		Anamnesis y exploración física
			Anamnesis
				Formas de presentación de las hemopatías
				Antecedentes familiares
				Antecedentes personales
			Exploración física
				Aspecto general
				Examen de la piel y las mucosas
				Exploración por aparatos
		Hematimetría básica
			Velocidad de sedimentación globular
			Proteína C reactiva
			Índices eritrocitarios
			Leucocitos
			Plaquetas
		Morfología de sangre periférica y médula ósea
			Obtención y procesamiento de las muestras
				Frotis de sangre periférica
				Aspirado medular
				Biopsia medular
			Citología de sangre periférica normal y alteraciones más frecuentes
				Morfología eritrocitaria
				Morfología de las plaquetas
				Morfología de los leucocitos
			Citología de médula ósea normal y alteraciones más frecuentes
				Aspirado medular normal
				Alteraciones más frecuentes
			Histología de la médula ósea normal y alteraciones más frecuentes
				Biopsia de médula ósea normal
				Alteraciones más frecuentes o representativas
				Estudios citoquímicos y ultraestructurales
		Estudio inmunofenotípico
		Estudios citogenéticos
			Aspectos técnicos
			Nomenclatura
			Definición de la clonalidad
			Contribución al diagnóstico específico
			Contribución al diagnóstico diferencial
			Comprensión de la patogenia e identificación de los genes
			Contribución al pronóstico
			Planificación del tratamiento
		Estudios genéticos. Biología molecular
			Reacción en cadena de la polimerasa
			Micromatrices (microarrays)
			Secuenciación del DNA
			Epigenética
		Evaluación de la enfermedad residual mínima
			Leucemia aguda linfoblástica
			Leucemia mieloide crónica
		Otras exploraciones complementarias
			Exploración del metabolismo del hierro
			Isótopos radiactivos en hematología
				Supervivencia y secuestro de los hematíes
				Pérdidas sanguíneas por vía digestiva
				Volemia
				Absorción de vitamina B12
			Técnicas de imagen en hematología
				Ecografía o ultrasonografía
				Tomografía computarizada
				Tomografía por emisión de positrones
				Resonancia magnética
		Bibliografía especial
	Capítulo 204 - Enfermedades de la serie roja: anemias
		Anemia: aspectos generales
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Clasificación
		Anemia posthemorrágica aguda
			Concepto y etiología
			Cuadro clínico y diagnóstico
			Exploraciones complementarias
			Tratamiento
		Anemia ferropénica
			Concepto
			Etiología
				Pérdida excesiva
				Disminución del aporte
				Aumento de las necesidades
				Disminución de la absorción
				Alteración del transporte
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
				Diagnóstico etiológico
				Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
			Prevención
		Anemia asociada a las enfermedades crónicas
			Concepto y etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Anemias sideroblásticas
			Concepto
			Etiopatogenia
			Clasificación
				Anemias sideroblásticas congénitas
					AS ligadas al cromosoma X
						AS por mutaciones de aminolevulín-sintetasa 2 (ALAS2)
						AS ligada al cromosoma X con ataxia
						AS por mutación del gen NDUFB11
					AS de herencia autosómica recesiva
						AS por mutación del gen GLRX5
						AR congénita autosómica recesiva por mutaciones del gen SLC25A38
						Síndrome de miopatía mitocondrial, acidosis láctica y AS (MLASA 1 y 2)
						Anemia megaloblástica sensible a la tiamina (AMST)
						Anemia sideroblástica asociada a inmunodeficiencia B, fiebre periódica y retraso en el crecimiento (SIFD)
					AS esporádicas
						Síndrome de Pearson
				Anemias sideroblásticas adquiridas (excepto síndromes mielodisplásicos y mielodisplásicos-mieloproliferativos)
			Cuadro clínico y exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Anemias diseritropoyéticas congénitas
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Clasificación
				ADC de tipo I
				ADC de tipo II (HEMPAS)
				ADC de tipo III
				Otras ADC
			Pronóstico y tratamiento
		Anemias megaloblásticas
			Concepto
				Seudomacrocitosis, macrocitosis no megaloblástica y megaloblastosis no macrocítica
			Patogenia
			Clasificación
				Déficit de vitamina B12
					Anemia perniciosa o de Addison-Biermer
						Concepto
						Etiopatogenia
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Déficit de vitamina B12 por otras causas
						Déficit alimentario
						Intervenciones quirúrgicas sobre el estómago
						Afección del íleon terminal
						Medicamentos
						Competencia por la vitamina B12
						Hiperclorhidria
				Anemia megaloblástica por déficit de ácido fólico
					Etiología
						Déficit nutricional
						Alcoholismo
						Fármacos
						Malabsorción
						Exceso de requerimientos
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
		Anemias hemolíticas: aspectos generales
			Concepto y patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Datos de laboratorio de eritropoyesis compensadora
					Reticulocitosis
					Eritroblastos circulantes
					Hiperplasia eritroblástica en la médula ósea
				Datos de laboratorio indicativos de la destrucción de los hematíes
					Hiperbilirrubinemia
					Aumento de LDH sérica
					Disminución de la haptoglobina
					Hemoglobinemia
					Hemoglobinuria
					Hemosiderinuria
					Hiperferritinemia
			Diagnóstico
		Anemias hemolíticas hereditarias
			Membranopatías congénitas
				Esferocitosis hereditaria
					Etiología, epidemiología y patogenia
					Mecanismo molecular
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Eliptocitosis congénita
					Etiología, epidemiología y patogenia
					Mecanismo molecular
					Cuadro clínico y diagnóstico
					Tratamiento
				Trastornos de la permeabilidad iónica
					Concepto y etiopatogenia
					Cuadro clínico y diagnóstico
					Tratamiento
			Eritroenzimopatías
				Déficit de glucosa-6-fosfato deshidrogenasa
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Déficit de piruvato-cinasa
					Concepto
					Etiopatogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Déficit de glucosa fosfato-isomerasa
				Déficit de fosfofructocinasa
				Déficit de triosa fosfato-isomerasa
				Déficit de fosfoglicerato-cinasa
				Déficit de hexocinasa
				Déficit de pirimidina 5’-nucleotidasa
				Hiperactividad de la adenosina desaminasa
				Déficit de glutatión eritrocitario
			Hemoglobinopatías
				Concepto y epidemiología
				Clasificación
				Hemoglobinopatías estructurales
					Hemoglobinopatía S
						Concepto y patogenia
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Hemoglobinopatía C y otras hemoglobinopatías con mutación superficial
					Hemoglobinas inestables
					Hemoglobina Lepore
					Hemoglobinopatía E
					Persistencia hereditaria de la hemoglobina fetal
					Hemoglobinopatías con alteración de la afinidad por el oxígeno
					Hemoglobinopatía M
				Síndromes talasémicos
					Síndromes β-talasémicos
						Concepto y etiopatogenia
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Síndromes α-talasémicos
						Concepto y etiopatogenia
						Cuadro clínico y diagnóstico
					δβ-talasemia
		Anemias hemolíticas adquiridas
			Anemias hemolíticas autoinmunes
				Anemia hemolítica autoinmune por anticuerpos calientes
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Anemia hemolítica autoinmune por crioaglutininas
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Hemoglobinuria paroxística a frigore
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Anemia hemolítica autoinmune asociada a medicamentos
			Anemias hemolíticas aloinmunes
				Reacción postransfusional hemolítica
				Síndrome del linfocito pasajero
				Enfermedad hemolítica del feto y el recién nacido
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Prevención
			Hemólisis causada por agentes infecciosos
				Hemólisis por Clostridium perfringens
				Hemólisis por paludismo
				Hemólisis por otros agentes infecciosos
			Hemólisis por agentes químicos y físicos
			Hemólisis por fragmentación de los hematíes
				Alteraciones del corazón o de los grandes vasos
				Anemia hemolítica microangiopática
			Otras causas de anemia hemolítica adquirida
			Diagnóstico etiológico de las anemias hemolíticas adquiridas
		Bibliografía especial
	Capítulo 205 - Enfermedades del sistema leucocitario
		Trastornos cuantitativos
			Leucocitosis
				Neutrofilia
				Eosinofilia
					Síndrome hipereosinofílico
				Basofilia
				Monocitosis
				Linfocitosis
				Reacción leucemoide
				Síndrome leucoeritroblástico
			Leucopenias
				Leucopenias no neutropénicas
					Linfocitopenia
					Eosinopenia
					Monocitopenia
					Basopenia
				Leucopenias neutropénicas
					Concepto
					Clasificación
					Neutropenias adquiridas secundarias
						Agranulocitosis inducida por fármacos
							Concepto
							Etiopatogenia
							Cuadro clínico y evolución
							Tratamiento
						Neutropenia postinfecciosa
						Neutropenia por deficiencia nutricional
						Neutropenia isoinmune neonatal
						Neutropenia asociada a trastornos inmunológicos
						Neutropenia asociada a proliferaciones de linfocitos granulares grandes
						Aplasia pura de la serie mieloide
						Neutropenia asociada a enfermedades metabólicas
						Neutropenia por marginación aumentada (seudoneutropenia)
						Neutropenia por hiperesplenismo
						Otras neutropenias secundarias
					Neutropenias adquiridas idiopáticas
						Neutropenia crónica idiopática
						Neutropenia autoinmune
					Neutropenias congénitas
						Neutropenia cíclica
						Neutropenia congénita grave o síndrome de Kostmann
						Neutropenia con disgammaglobulinemia
						Disgenesia reticular
						Neutropenias asociadas a anomalías fenotípicas
							Síndrome de Chédiak-Higashi
							Síndrome de Shwachman-Diamond-Oski
							Otras neutropenias asociadas a anomalías fenotípicas
						Mielocatexis/leucopenia con leucocitos tetraploides
						Neutropenia crónica benigna
		Alteraciones morfológicas hereditarias
			Anomalía de Beguez-Chédiak-Steinbrink-Higashi (síndrome de Chédiak-Higashi)
			Anomalía de Alder-Reilly
			Anomalía de May-Hegglin
			Anomalía de Pelger-Huët
			Anomalía de Alius-Grignaschi
		Trastornos del funcionalismo granulocitario
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Trastornos primarios de la función de los neutrófilos
				Enfermedad granulomatosa crónica
				Deficiencia de adhesión leucocitaria de tipo 1
				Deficiencia de adhesión leucocitaria de tipo 2
				Deficiencia de adhesión leucocitaria de tipo 3
				Deficiencia de adhesión leucocitaria con defecto en Rac2
				Deficiencia de glucosa-6-fosfato deshidrogenasa
				Deficiencia de mieloperoxidasa
				Deficiencia de gránulos secundarios
				Periodontitis juvenil localizada
				Síndrome de Shwachman-Diamond-Oski
				Síndrome de Chédiak-Higashi
				Síndrome de Griscelli
				Defecto de la actividad micobactericida
		Inmunodeficiencias secundarias
		Bibliografía especial
	Capítulo 206 - Insuficiencias medulares
		Aplasia medular adquirida
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Estudio en sangre periférica
				Biopsia de médula ósea
				Aspirado de médula ósea
				Estudio genético y molecular
				Citometría de flujo en sangre periférica
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Trasplante alogénico de progenitores hematopoyéticos
				Tratamiento inmunodepresor
				Tratamiento de soporte
		Insuficiencias medulares congénitas
			Anemia de Fanconi
			Disqueratosis congénita
			Síndrome de Shwachman-Diamond
			Anemia de Diamond-Blackfan
			Deficiencia de GATA2
			Trombopenia amegacariocítica congénita
		Hemoglobinuria paroxística nocturna
			Concepto
			Etiopatogenia
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
				Detección de un clon HPN, HPN subclínica o síndrome de aplasia medular-HPN
				Otras causas de hemólisis intravascular
				Otras causas de orina colúrica
			Pronóstico
			Tratamiento
				Curativo
				Tratamiento con inhibidores del complemento
				Tratamiento de soporte
				Profilaxis antitrombótica
		Bibliografía especial
	Capítulo 207 - Biología y clasificación de las neoplasias hematológicas
		Introducción
		Neoplasias mieloides
			Neoplasias mieloproliferativas crónicas
			Síndromes mielodisplásicos
			Neoplasias mielodisplásicas/mieloproliferativas
			Leucemias mieloides agudas
			Otras neoplasias mieloides
		Neoplasias linfoides
			Neoplasias de células B
				Leucemia/linfoma linfoblástico de células B
				Leucemia linfática crónica/linfoma linfocítico de células pequeñas
				Linfoma linfoplasmocítico
				Linfoma de células del manto
				Linfoma folicular
				Linfomas de la zona marginal. Linfomas del tejido linfoide asociado a mucosas
				Linfoma de la zona marginal esplénica
				Linfoma difuso de células grandes de línea B
				Linfoma de Burkitt
			Neoplasias de células T y de células NK
				Leucemia/linfoma linfoblástico de células T
				Linfomas T periféricos
			Linfoma de Hodgkin
				Linfoma de Hodgkin clásico
				Linfoma de células B de predominio linfocítico nodular
		Bibliografía especial
	Capítulo 208 - Neoplasias mieloproliferativas crónicas
		INTRODUCCIÓN
		Leucemia mieloide crónica
			Concepto
			Etiopatogenia y epidemiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Fase de aceleración y crisis blástica
			Tratamiento
				Fase crónica
					Quimioterapia convencional
					Interferón
					Trasplante de progenitores hematopoyéticos alogénico
					Imatinib mesilato y otros inhibidores de la tirosín-cinasa
				Fase de aceleración
				Crisis blástica
		Policitemia vera
			Concepto
			Etiología y epidemiología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Sangrías
				Antiagregantes plaquetarios
				Quimioterapia
				Interferón
				Inhibidores de JAK2
				Otras medidas
				Estrategia general de tratamiento
		Trombocitemia esencial
			Concepto
			Etiología y epidemiología
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Estrategia general de tratamiento
		Mielofibrosis primaria
			Concepto
			Epidemiología y etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Sangre periférica
				Médula ósea
				Otros órganos
			Diagnóstico y diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Otras neoplasias mieloproliferativas crónicas
			Leucemia neutrofílica crónica
			Leucemia eosinofílica crónica y síndrome hipereosinofílico idiopático
		Bibliografía especial
	Capítulo 209 - Mastocitosis sistémicas
		Concepto
		Etiopatogenia
		Diagnóstico y clasificación
		Anatomía patológica
		Cuadro clínico
		Diagnóstico diferencial
		Pronóstico
		Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 210 - Síndromes mielodisplásicos y neoplasias mielodisplásicas/mieloproliferativas
		Síndromes mielodisplásicos
			Concepto
			Etiología
			Epidemiología
			Patogenia
			Clasificación
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
				Sangre periférica
				Médula ósea
				Parámetros bioquímicos y anomalías inmunológicas
				Citometría de flujo
				Citogenética
				Genética molecular
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
		Neoplasias mielodisplásicas/mieloproliferativas
			Concepto
			Leucemia mielomonocítica crónica
			Neoplasia mielodisplásica/mieloproliferativa con neutrofilia (5.ª edición de la OMS), leucemia mieloide crónica atípica (IC...
			Neoplasia mielodisplásica/mieloproliferativa con mutación de SF3B1 y trombocitosis
			Neoplasia mielodisplásica/mieloproliferativa con isocromosoma (17q) aislado
		Bibliografía especial
	Capítulo 211 - Leucemias agudas
		Aspectos generales
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Clasificación
			Epidemiología
			Diagnóstico diferencial
		Leucemia aguda linfoblástica
			Concepto
			Diagnóstico y clasificación
				Clasificación morfológica
				Clasificación inmunofenotípica
				Clasificación citogenética y molecular
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Pronóstico
			Tratamiento
				Inducción de la remisión
				Consolidación o intensificación
				Profilaxis de la leucemia en el sistema nervioso central
				Tratamiento de mantenimiento
				Duración del tratamiento
				Resultados del tratamiento con quimioterapia
				Trasplante de progenitores hematopoyéticos
				Tratamiento de las recidivas
				Tratamiento de la leucemia aguda linfoblástica con cromosoma Philadelphia (LAL-Ph)
				Tratamiento de la leucemia aguda linfoblástica con reordenamiento KMT2A::AFF1
				Tratamiento de la leucemia aguda linfoblástica de fenotipo B maduro
				Tratamiento de la leucemia aguda linfoblástica en adolescentes y adultos jóvenes
				Nuevos fármacos y nuevas modalidades de tratamiento
				Efectos secundarios, secuelas y segundas neoplasias
		Leucemia mieloide aguda
			Concepto
			Diagnóstico y clasificación
				Citomorfología y citoquímica
				Inmunofenotipo
				Citogenética y hallazgos moleculares
				Clasificaciones de la OMS y del ICC
			Cuadro clínico
			EXPLORACIONES COMPLEMENTARIAS
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento de inducción
				Quimioterapia de consolidación y de intensificación
				Trasplante de progenitores hematopoyéticos
					Trasplante de progenitores hematopoyéticos alogénico (alo-TPH)
					Trasplante de progenitores hematopoyéticos autogénico (auto-TPH)
				Tratamiento de mantenimiento
				Elección de la terapia posremisión
				Tratamiento de la hiperleucocitosis
				Tratamiento de rescate
				Tratamiento de la leucemia promielocítica aguda
				Tratamiento de los pacientes de edad avanzada
				Tratamiento durante el embarazo
				Tratamiento de la LMA secundaria a tratamiento y posmielodisplasia
				Nuevas modalidades de tratamiento
		Aspectos especiales del tratamiento de las leucemias agudas
			Soporte transfusional
			Profilaxis y tratamiento de las infecciones
			Complicaciones específicas: síndrome de lisis tumoral, leucostasis y síndrome de diferenciación
			Toxicidad asociada a nuevos agentes antineoplásicos
		Bibliografía especial
	Capítulo 212 - Síndromes linfoproliferativos crónicos de expresión leucémica
		Introducción
		Síndromes linfoproliferativos crónicos de estirpe B
			Leucemia linfática crónica y linfoma linfocítico de células pequeñas
				Concepto
				Epidemiología
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico y complicaciones
					Infecciones
					Fenómenos autoinmunes
					Transformación
					Segundas neoplasias
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Leucemia prolinfocítica B
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Tricoleucemia
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Tricoleucemia variante
				Concepto
				Cuadro clínico y exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico y tratamiento
			Linfomas B leucemizados
				Linfoma esplénico de la zona marginal
				Linfoma esplénico difuso de la pulpa roja
				Linfoma folicular leucemizado
				Linfoma linfoplasmocitoide
				Linfoma de células del manto leucemizado
		Síndromes linfoproliferativos crónicos de estirpe T
			Leucemia prolinfocítica T
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Leucemia de linfocitos granulares grandes de estirpe T
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Leucemia/linfoma T del adulto
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Síndrome de Sézary
				Concepto
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 213 - Linfomas y otras enfermedades ganglionares
		Linfomas malignos: aspectos generales
			Concepto y clasificación
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Estudio de extensión
			Tratamiento y respuesta terapéutica
		Linfoma de Hodgkin
			Concepto
			Epidemiología y etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico y estudio de extensión
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento del linfoma de Hodgkin clásico en estadios precoces
				Tratamiento del linfoma de Hodgkin clásico en estadios avanzados
				Tratamiento de las recaídas y de la enfermedad resistente al tratamiento inicial
				Complicaciones derivadas del tratamiento. Toxicidad tardía
		Linfomas no hodgkinianos de estirpe B
			Linfoma folicular
				Concepto y epidemiología
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica y biología molecular
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y estudio de extensión
				Pronóstico
				Tratamiento
					Estadios localizados
					Estadios avanzados
						Abstención terapéutica
						Radioterapia
						Quimioterapia
						Anticuerpos monoclonales. Inmunoquimioterapia
						Otras bioterapias
						Trasplante de progenitores hematopoyéticos y terapia CAR-T
					Elección del tratamiento
					Tratamiento de mantenimiento
					Tratamiento de las recaídas
			Linfoma linfoplasmocítico
			Linfoma de la zona marginal
			Linfoma de células del manto
			Linfoma difuso de células grandes
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico y estudio de extensión
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento de la enfermedad localizada
					Tratamiento de la enfermedad avanzada
					Tratamiento de las recaídas y de la enfermedad resistente al tratamiento inicial
					Terapia CAR-T
					Complicaciones debidas al tratamiento
				Formas especiales de linfoma difuso de células grandes B
					Linfoma de células grandes esclerosante del mediastino
					Linfoma B intravascular de células grandes
					Linfoma B de alto grado
			Linfoma de Burkitt
				Concepto
				Clasificación
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Estudio de extensión
				Tratamiento
		Linfomas no hodgkinianos de estirpe T y NK
			Linfoma linfoblástico
			Linfomas T periféricos
				Linfoma T periférico «no especificado»
				Linfoma angioinmunoblástico
				Linfoma extraganglionar T/NK de tipo nasal
				Linfoma T intestinal
				Linfoma anaplásico de células grandes ALK-positivo
				Linfoma anaplásico de células grandes ALK-negativo
		Linfomas cutáneos
		Linfomas asociados a inmunodeficiencia
			Linfomas en pacientes con infección por el HIV
			Síndromes linfoproliferativos postrasplante
		Síndromes linfoproliferativos de malignidad incierta
			Hiperplasia angiofolicular linfoide (enfermedad de Castleman)
		Enfermedades ganglionares no neoplásicas
			Infecciones víricas
			Infecciones bacterianas
			Enfermedades autoinmunes
			Adenopatías asociadas a fármacos
			Enfermedad de Kikuchi-Fujimoto
			Enfermedad de Kawasaki
			Seudotumor inflamatorio de los ganglios linfáticos
			Centros germinales progresivamente transformados
			Histiocitosis sinusal con linfadenopatía masiva (enfermedad de Rosai-Dorfman)
		Bibliografía especial
	Capítulo 214 - Gammapatías monoclonales
		Introducción
		Mieloma múltiple
			Concepto
			Cuadro clínico
				Afección esquelética
				Afección renal
				Afección neurológica
				Infecciones
			Exploraciones complementarias
				Parámetros hematimétricos y de médula ósea
				Inmunofenotipo
				Parámetros electroforéticos
				Parámetros bioquímicos
				Citogenética y biología molecular
			Formas clínicas especiales
				Mieloma quiescente (smoldering myeloma)
				Leucemia de células plasmáticas
				Mieloma no secretor
				Mieloma osteosclerótico o síndrome POEMS
				Plasmocitomas localizados
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
				Pacientes candidatos a trasplante autogénico
					Tratamiento de inducción
					Trasplante autólogo
					Consolidación y mantenimiento
					Trasplante alogénico
				Pacientes de nuevo diagnóstico no candidatos a trasplante
				Tratamiento de las recaídas y nuevos fármacos
				Tratamiento de soporte
					Tratamiento del dolor óseo
					Fracturas óseas y compresión medular
					Hipercalcemia
					Insuficiencia renal
					Anemia
					Infecciones
		Macroglobulinemia de Waldenström
			Concepto
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Pronóstico y tratamiento
		Enfermedades de las cadenas pesadas
			Enfermedad de las cadenas pesadas γ (enfermedad de Franklin)
			Enfermedad de las cadenas pesadas α (enfermedad de Seligman)
			Enfermedad de las cadenas pesadas µ (enfermedad de Forte)
		Gammapatía monoclonal de significado incierto
		Gammapatía monoclonal de significado clínico
		Gammapatía monoclonal de significado renal
		Amiloidosis primaria
			Concepto
			Cuadro clínico y exploraciones complementarias
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 215 - Enfermedades del sistema mononuclear fagocítico
		Introducción
		Histiocitosis no neoplásicas
			Síndrome del histiocito azul marino
			Histiocitosis por depósito generalizado de cristales de inmunoglobulinas
		Histiocitosis proliferativas e inflamatorias
			Histiocitosis de células de Langerhans
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Enfermedad de Erdheim-Chester
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Histiocitosis sinusal con linfadenopatía masiva (enfermedad de Rosai-Dorfman)
			Linfohistiocitosis hemofagocítica
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
		Enfermedades malignas de los histiocitos
		Bibliografía especial
	Capítulo 216 - Enfermedades del bazo
		Introducción
		Hipoesplenismo
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
			Tratamiento
				Inmunización
				Tratamiento antibiótico
					Profilaxis
					Tratamiento en situaciones específicas
				Información al paciente
		Hiperesplenismo
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y exploraciones complementarias
			Tratamiento
				Esplenectomía
				Tratamiento conservador
		Bibliografía especial
	Capítulo 217 - Enfermedades de la hemostasia
		Fisiología y exploración de la hemostasia
			Fases de la hemostasia
				Vasoconstricción
				Formación del trombo plaquetario
					Adhesión plaquetaria
					Agregación plaquetaria
				Formación y estabilización de la fibrina
					Formación de trombina
					Transformación del fibrinógeno en fibrina
					Inhibidores naturales de la coagulación
						Inhibidores de las serín-proteasas
						Inhibidores de los factores VIII activado y V activado
						Inhibidor de la vía del factor tisular
				Fibrinólisis
			Exploración de la hemostasia
				Anamnesis
				Exploración física
				Examen de la hemostasia
					Pruebas de orientación
						Tiempo de hemorragia
						Recuento de plaquetas
						Tiempo de coagulación en tubo
						Tiempo de recalcificación o tiempo de Howell
						Tiempo de tromboplastina parcial activado (TTPA) o tiempo de cefalina
						Tiempo de protrombina o tiempo de Quick
						Tiempo de trombina
						Tiempo de reptilasa
						Cuantificación de fibrinógeno
						Estudio de la fibrinólisis
					Pruebas específicas
						Pruebas de agregación plaquetaria
						Valoración de los activadores y de los inhibidores de la coagulación
						Pruebas específicas de la fibrinólisis
					Pruebas globales
		Púrpuras angiopáticas
			Angiopatías hemorrágicas congénitas
				Angiopatías hemorrágicas por malformaciones vasculares
					Telangiectasia hemorrágica hereditaria o enfermedad de Rendu-Osler
					Angioqueratoma corporis diffusum o enfermedad de Fabry
				Hemorragias por alteración del tejido conectivo
					Síndrome de Ehlers-Danlos
					Síndrome de Marfan
					Seudoxantoma elástico
					Osteogénesis imperfecta
			Angiopatías hemorrágicas adquiridas
				Púrpuras vasculares de origen inmune
					Enfermedad de Schönlein-Henoch o vasculitis por IgA
					Púrpuras secundarias a medicamentos
					Púrpura hiperglobulinémica de Waldenström
					Crioglobulinemia mixta
				Púrpuras por alteración del tejido de soporte
					Escorbuto
					Púrpura senil de Bateman y púrpura caquéctica
					Púrpura debida a exceso de glucocorticoides
					Púrpura de la amiloidosis
					Sarcoma de Kaposi
				Púrpuras mecánicas
					Púrpura facticia
					Púrpura ortostática y otras púrpuras mecánicas
					Hematoma digital paroxístico o síndrome de Auerbach
				Púrpuras idiopáticas
					Púrpura simple
					Púrpuras idiopáticas pigmentadas
		Trombocitopenias
			Clasificación
				Trombocitopenias centrales
				Trombocitopenias periféricas
					Cuadro clínico
					Exploraciones complementarias
					Tratamiento
						Glucocorticoides
						Antifibrinolíticos sintéticos
						Transfusión de plaquetas
						Inmunodepresores
						Inmunoglobulinas en dosis elevadas
						Agentes con actividad trombopoyética
				Trombocitopenias inmunológicas agudas
					Trombocitopenia secundaria a heparina
					Trombocitopenias neonatales
					Trombocitopenia por isosensibilización transfusional
				Trombocitopenias inmunológicas crónicas
					Púrpura trombocitopénica asociada a LES
					Trombocitopenia asociada a la infección por el HIV
					Púrpura trombocitopénica idiopática o enfermedad de Werlhof
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
							Glucocorticoides
							Inmunoglobulinas en dosis elevadas y globulina anti-D
							Esplenectomía
							Terapia inmunodepresora
							Agentes con actividad trombopoyética
							Transfusión de plaquetas
							Otras terapéuticas
			Síndromes trombóticos microangiopáticos
				Púrpura trombótica trombocitopénica y síndrome urémico hemolítico
					Concepto y cuadro clínico
					Etiopatogenia
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
				Síndrome HELLP
		Trombocitopatías
			Trombocitopatías congénitas
				Defectos de las glucoproteínas de la membrana plaquetaria
					Síndrome de Bernard-Soulier
					Seudo-von Willebrand de origen plaquetario
					Trombastenia de Glanzmann
					Déficit de la glucoproteína Ia-IIa
					Déficit de la glucoproteína IV
					Déficit de la glucoproteína VI
				Alteraciones de los gránulos plaquetarios
					Disminución del contenido de los gránulos densos (δ) de las plaquetas
					Déficit del contenido de los gránulos α
					Síndrome ARC
					Síndrome de Quebec
					Trastornos de la liberación del ácido araquidónico
				Otros defectos
			Trombocitopatías adquiridas
				Uremia
				Hepatopatía
				Síndromes mieloproliferativos crónicos
				Macroglobulinemia de Waldenström
				Otras trombocitopatías adquiridas
		Trastornos congénitos de la coagulación
			Hemofilia A
				Concepto
				Epidemiología y genética
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Complicaciones del tratamiento
						Complicaciones infecciosas
						Desarrollo de inhibidores del FVIII
			Hemofilia B
				Concepto
				Epidemiología y genética
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Enfermedad de von Willebrand
				Concepto
				Clasificación
				Epidemiología y genética
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Otras coagulopatías congénitas
				Trastornos de los factores de la fase de contacto
				Deficiencia de factor X
				Deficiencia de factor VII
				Deficiencia de factor V
				Deficiencia de factor II (protrombina)
				Anomalías del fibrinógeno
				Deficiencia de factor XIII
		Trastornos adquiridos de la coagulación
			Déficits de síntesis de los factores procoagulantes
				Déficit de síntesis de los factores dependientes de la vitamina K
					Concepto
					Etiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Insuficiencia hepatocelular
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Anticoagulantes adquiridos
					Anticuerpos específicos de proteínas de la hemostasia
						Aloanticuerpos
						Autoanticuerpos
					Anticoagulante lúpico y anticuerpos antifosfolipídicos
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
							Criterios clínicos
							Criterios de laboratorio
						Tratamiento
				Síndrome de von Willebrand o enfermedad de von Willebrand adquirida
			Coagulación intravascular diseminada
				Concepto
				Etiopatogenia
				Diagnóstico
					Diagnóstico clínico
					Diagnóstico biológico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Tratamiento etiológico
					Tratamiento sustitutivo
					Tratamiento anticoagulante
					Fármacos antifibrinolíticos (ácidos tranexámico y ε-aminocaproico)
					Inhibidores fisiológicos de la coagulación: antitrombina
					Otros recursos
			Síndromes de hiperconsumo localizado
				Aneurisma aórtico
				Hemangiomas de gran tamaño
				Nefropatías
			Hiperfibrinólisis primaria
			Alteraciones de la hemostasia en la transfusión masiva
			Amiloidosis
		Trombosis
			Concepto
			Etiopatogenia
				Pared del vaso
				Flujo sanguíneo
				Constituyentes sanguíneos
			Factores de riesgo trombótico
				Factores primarios congénitos
				Factores primarios adquiridos
				Factores secundarios
		Tratamiento antitrombótico
			Fármacos antiagregantes de las plaquetas
				Inhibidores de la vía del ácido araquidónico: ácido acetilsalicílico
				Antagonistas del receptor P2Y12 plaquetario
				Antagonistas de la glucoproteína IIb-IIIa
				Fármacos que aumentan la concentración plaquetaria de AMP cíclico
					Dipiridamol y cilostazol
					Prostaciclina y otros prostanoides
			Fármacos anticoagulantes
				Heparinas
					Heparina no fraccionada
					Heparinas de bajo peso molecular
					Complicaciones de la administración de heparinas
						Hemorragia
						Trombocitopenia inducida por heparina
						Otros efectos secundarios de las heparinas
				Inhibidores selectivos del factor X activado
					Inhibidores indirectos del factor X activado
					Inhibidores directos del factor X activado
					Inhibidores directos de la trombina
				Fármacos antivitamina K
					Mecanismo de acción
					Posología y control
					Utilidad clínica
			Fármacos trombolíticos
		Bibliografía especial
	Capítulo 218 - Grupos sanguíneos e inmunohematología
		Introducción
		Sistema ABO
		Sistema Rh
		Otros sistemas antigénicos de los hematíes
			Sistema Kell
			Sistema Duffy
			Sistema Kidd
			Sistema Lewis
			Sistema I/i (i mayúscula/i minúscula)
			Sistema MNS
			Sistema P y colección globósido
			Otros grupos sanguíneos
		Grupos sanguíneos plaquetarios
		Grupos sanguíneos granulocitarios
		Pruebas de laboratorio en inmunohematología
		Pruebas de compatibilidad transfusional
		Bibliografía especial
	Capítulo 219 - Hemoterapia
		Introducción
		Transfusión de hematíes
		Transfusión de plaquetas
			Evaluación de la eficacia de la transfusión de plaquetas
			Concentrado de plaquetas
		Transfusión de plasma o componentes del plasma
			Plasma fresco congelado
			Crioprecipitado
		Alternativas a la transfusión de sangre homóloga
			Tratamiento de la anemia
			Reducción de la hemorragia
			Tolerancia a la anemia
			Autotransfusión
		Recambio plasmático masivo
		Citaféresis terapéutica
		Efectos adversos de la transfusión
			Actuación común a todas las reacciones transfusionales
			Reacción hemolítica inmediata
			Reacción hemolítica retardada
			Reacción febril no hemolítica
			Edema agudo de pulmón cardiogénico
			Edema agudo de pulmón no cardiogénico
			Reacción anafiláctica
			Urticaria
			Contaminación bacteriana
			Enfermedad del injerto contra el receptor
			Transmisión de enfermedades infecciosas
			Morbimortalidad atribuible a la transfusión
		Transfusión masiva
		Bibliografía especial
	Capítulo 220 - Trasplante de progenitores hematopoyéticos y terapia celular
		Principios generales
			Introducción
			Concepto de trasplante hematopoyético
			Tipos de trasplante hematopoyético
			Indicaciones
				Neoplasias hematológicas
				Insuficiencia medular o hemopatías congénitas
				Inmunodeficiencias primarias
				Otras enfermedades congénitas que afectan a la médula ósea
				Enfermedades que requieren un tratamiento antineoplásico intensivo
				Enfermedades autoinmunitarias
			Preparación del receptor
			Obtención de los progenitores hematopoyéticos
				De médula ósea
				De sangre periférica
				De sangre de cordón umbilical
			Demostración del injerto
		Complicaciones del trasplante de progenitores hematopoyéticos
			Toxicidad relacionada con el tratamiento de acondicionamiento
				Cistitis hemorrágica
				Otros
			Complicaciones infecciosas
				Durante la neutropenia
				Complicaciones infecciosas tras el alta
				Complicaciones infecciosas tardías
			Complicaciones por disfunción endotelial
			Complicaciones inmunes
				Fallo de implante/rechazo
				Enfermedad del injerto contra el receptor
				Cuadro clínico y grados de gravedad
				Alteraciones inmunes
			Afecciones tardías: complicaciones tardías organoespecíficas
		Modalidades especiales de trasplante de progenitores hematopoyéticos
			Trasplante de progenitores hematopoyéticos alogénico con acondicionamiento de intensidad-toxicidad reducida
			Trasplante de progenitores hematopoyéticos a partir de donantes alternativos
		Nuevas aplicaciones de la terapia celular
			Empleo de células mesenquimales del estroma como terapia inmunorreguladora
			Administración de células NK como inmunoterapia antitumoral
			Empleo de linfocitos T con un receptor antigénico quimérico (CAR-T)
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XIV
Sección XV - Metabolismo y nutrición
	Capítulo 221 - Introducción
		Bibliografía especial
	Capítulo 222 - Alteraciones del metabolismo de los aminoácidos y los ácidos orgánicos y de la β-oxidación mitocondrial de los ácidos grasos
		Introducción
		Trastornos del metabolismo de los aminoácidos
			Trastornos del ciclo de la urea
		Hiperornitinemias
		Trastornos del metabolismo de la fenilalanina y de la tirosina
			Albinismo y enfermedades de la pigmentación
		Trastornos del metabolismo de los aminoácidos sulfurados
		Trastornos del metabolismo de la glicina y de la serina
			Hiperglicinemia no cetósica
			Defectos en la síntesis de serina
		Trastornos genéticos del transporte de aminoácidos en la membrana celular
		Otros trastornos del metabolismo de los aminoácidos
			Cistinosis
			Histidinemia
			Trastornos del metabolismo de la prolina
			Trastornos del metabolismo de la glutamina
		Trastornos del metabolismo de los ácidos orgánicos
			Trastornos del metabolismo de los aminoácidos ramificados
		Deficiencia múltiple de carboxilasas
		Aciduria glutárica de tipo I
		Otras acidurias orgánicas
		Deficiencias de la β-oxidación mitocondrial de los ácidos grasos
		Bibliografía especial
	Capítulo 223 - Alteraciones del metabolismo de las purinas y las pirimidinas
		Introducción
		Cuadro clínico
			Alteraciones del metabolismo de las purinas
				Afectación neurológica o psiquiátrica
				Alteraciones renales o litiasis
				Inmunodeficiencias o afectación hematológica
				Afectación multisistémica o visceral
			Alteraciones del metabolismo de las pirimidinas
				Defectos en la biosíntesis
				Defectos en el catabolismo
				Defectos en la vía de recuperación
		Exploraciones complementarias
			Pruebas sistemáticas
			Pruebas especiales
		Síndromes debidos a alteraciones de la síntesis y degradación de los nucleótidos purínicos
			Enfermedad de Lesch-Nyhan
			Deficiencia y sobreactividad de la fosforribosilpirofosfato sintetasa
			Deficiencia de adenilosuccinato liasa
			Aminoimidazol carboxamida ribosiduria
			Deficiencia de adenina fosforribosiltransferasa
			Deficiencia de xantina oxidasa (xantinuria hereditaria)
			Deficiencia del cofactor molibdeno (xantina oxidasa, aldehído oxidasa y sulfito oxidasa)
			Deficiencia de mioadenilato desaminasa
			Deficiencias de adenosina desaminasa y purina nucleótido fosforilasa
		Síndromes debidos a alteraciones de la síntesis y degradación de los nucleótidos pirimidínicos
			Clasificación de las enzimopatías del metabolismo de las pirimidinas
				Aciduria orótica hereditaria
				Deficiencia de CAD
				Otros defectos enzimáticos del metabolismo de las pirimidinas
		Síndromes debidos a alteraciones del ácido desoxirribonucleico mitocondrial
		Bibliografía especial
	Capítulo 224 - Porfirias
		Biosíntesis del hemo
		Fisiopatología de la excreción de porfirinas
		Clasificación de las porfirias
		Porfiria eritropoyética congénita o de Günther (OMIM 263700)
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Protoporfiria eritropoyética (OMIM 177000)
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Protoporfiria dominante ligada al cromosoma X (OMIM 300752)
		Porfiria aguda intermitente (OMIM 176000)
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento y prevención
		Porfiria por deficiencia de aminolevulínico-deshidratasa (OMIM 125270)
		Coproporfiria hereditaria (OMIM 121300)
		Porfiria variegata (OMIM 176200)
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Porfiria cutánea tarda (OMIM 176100)
			Concepto
			Patogenia
			Clasificación
				Esporádica o tipo I
				Familiar o tipo II
				Tipo III
				Tóxica o genuinamente adquirida
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento y prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 225 - Enfermedades por depósito en los lisosomas
		Concepto
		Clasificación
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
			Análisis enzimático
			Análisis metabólico
		Análisis genético
		Tratamiento y prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 226 - Enfermedades por alteración de los peroxisomas
		Concepto y clasificación
		Etiología y patogenia
		Diagnóstico
			Análisis bioquímico
			Análisis genético
			Análisis en fibroblastos
		Cuadro clínico
			Adrenoleucodistrofia ligada al cromosoma X
			Trastornos del espectro Zellweger
		Bibliografía especial
	Capítulo 227 - Trastornos congénitos de la glicosilación
		Concepto y clasificación
		Diagnóstico y exploraciones complementarias
		Cuadro clínico
			Deficiencia de fosfomanomutasa (PMM2-CDG)
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Deficiencia de glucosiltransferasa 1 (ALG6-CDG)
			Deficiencia de esteroide 5-α-reductasa 3 (SRD5A3-CDG)
			Deficiencia de manosiltransferasa 1 (ALG1-CDG)
			Deficiencia de manosa-6-fosfato isomerasa (MPI-CDG)
			Deficiencia de manosidasa 1 (MAN1B1-CDG)
			Deficiencia de subunidad A2 de la ATPasa vesicular de transporte de H+ (ATP6V0A2-CDG)
		Orientación de los diferentes CDG según el signo guía
			Según el tipo de herencia
			Inmunodeficiencias
			Alteraciones endocrinológicas y metabólicas
			Alteraciones hematológicas
				Serie roja
				Serie blanca
				Plaquetas
				Coagulación
			Cardiopatía
			Alteraciones óseas
			Alteraciones oftalmológicas
			Manifestaciones cutáneas
			Manifestaciones neurológicas
				Discapacidad intelectual
				Epilepsia
				Alteraciones en el crecimiento craneal
				Tono muscular y movimientos extrapiramidales
				Neuropatía periférica
				Afectación del músculo esquelético o de la unión neuromuscular
		CDG con tratamiento en la actualidad
			MPI-CDG
			Trasplante hepático en otros CDG
			CAD-CDG
			PGM1-CDG
			CDG con síndrome miasteniforme
			PIGM-CDG
			DOLK-CDG
			SLC35A2-CDG y SLC39A8-CDG
			PGM3-CDG
			SLC35C1-CDG
			GNE-CDG
		Bibliografía especial
	Capítulo 228 - Alteraciones del tejido adiposo
		Lipomas
		Lipomatosis simétrica múltiple
		Lipodistrofias
			Lipodistrofias adquiridas
				Síndrome lipodistrófico asociado al HIV
				Lipodistrofia parcial adquirida o síndrome de Barraquer-Simons
				Lipodistrofia generalizada adquirida o síndrome de Lawrence
				Lipodistrofias localizadas
			Lipodistrofias hereditarias
				Lipodistrofia generalizada congénita
				Lipodistrofia parcial familiar
			Tratamiento de las lipodistrofias
		Bibliografía especial
	Capítulo 229 - Alteraciones del metabolismo de las lipoproteínas
		Lipoproteínas plasmáticas
		Metabolismo de las lipoproteínas
			Transporte de los lípidos exógenos
			Transporte de los lípidos endógenos
			Transporte centrípeto de colesterol
		Clasificación de los trastornos del metabolismo de las lipoproteínas
		Hipercolesterolemias primarias
			Hipercolesterolemia familiar heterocigota
				Concepto y etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Hipercolesterolemia familiar homocigota
			Hipercolesterolemia multifactorial
				Hiperalfalipoproteinemia familiar
		Hipertrigliceridemias primarias
			Clasificación
			Hipertrigliceridemias monogénicas
				Concepto y etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Hipertrigliceridemias multigénicas
				Concepto y etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Seudohipertrigliceridemias
		Hiperlipemias mixtas primarias
			Hiperlipemia familiar combinada
				Concepto
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Hiperlipemias mixtas esporádicas
			Disbetalipoproteinemia familiar (hiperlipoproteinemia de tipo III)
				Concepto
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Déficit de lipasa hepática
		Otras hiperlipoproteinemias
			Aumento de lipoproteína(a)
			Hiperapobetalipoproteinemia
		Hipolipoproteinemias primarias
			Abetalipoproteinemia e hipobetalipoproteinemia
			Déficits de lipoproteínas HDL (hipoalfalipoproteinemias primarias)
				Déficit de apo AI
				Variantes de apo AI
				Enfermedad de Tangier
				Déficit familiar de lecitina colesterol-aciltransferasa
				Diagnóstico de las hipoalfalipoproteinemias
		Hiperlipoproteinemias secundarias
			Alcohol
			Obesidad
			Diabetes mellitus
			Hipotiroidismo
			Insuficiencia renal crónica y síndrome nefrótico
			Fármacos
				Estrógenos y progestágenos
				Fármacos antihipertensivos
				Fármacos antirretrovirales
		Diagnóstico y tratamiento de las hiperlipemias
			Detección y diagnóstico de las hiperlipemias
			Consideraciones generales sobre el tratamiento de las hiperlipemias
			Recomendaciones dietéticas
				Aporte calórico
				Colesterol
				Grasas de la dieta
				Hidratos de carbono
				Fibra dietética
				Fitosteroles
				Proteínas
				Alcohol
				Otros componentes de la dieta
			Terapia farmacológica
				Inhibidores de la hidroximetilglutaril-coenzima A-reductasa (estatinas)
				Ezetimiba
				Fibratos
				Inhibidores de la PCSK9
				Resinas de intercambio
				Ácido nicotínico
				Ácidos grasos w-3
				Otros fármacos
			Objetivos del tratamiento de las hiperlipemias
		Bibliografía especial
	Capítulo 230 - Glucogenosis y otras alteraciones del metabolismo de los hidratos de carbono
		Introducción
		Trastornos del metabolismo del glucógeno
		Trastornos del metabolismo de la galactosa
			Deficiencia de galactosa-1-fosfato uridiltransferasa o galactosemia clásica: galactosemia tipo 1
			Deficiencia de galactocinasa: galactosemia tipo 2
			Deficiencia de uridildifosfogalactosa- 4-epimerasa: galactosemia tipo 3
		Trastornos del metabolismo de la fructosa
			Deficiencia de fructocinasa o fructosuria esencial
			Deficiencia de fructosa-1-fosfato-aldolasa o intolerancia hereditaria a la fructosa
			Deficiencia de fructosa-1,6-difosfatasa
		Bibliografía especial
	Capítulo 231 - Diabetes mellitus
		Aspectos generales
			Concepto
			Clasificación
				Diabetes de tipo 1
				Diabetes de tipo 2
				Diabetes gestacional
				Otros tipos específicos
			Prediabetes
				Tolerancia anormal a la glucosa
				Glucosa en ayunas anormal
			Prevalencia de la diabetes
				Epidemiología de la diabetes mellitus de tipo 2
				Epidemiología de la diabetes mellitus de tipo 1
		Patogenia
			Diabetes mellitus de tipo 1
				Factores genéticos
				Factores ambientales
				Respuesta autoinmunitaria
			Diabetes mellitus de tipo 2
				Diabetes mellitus de tipo 2 asociada a obesidad
					Factores genéticos
					Mecanismos patogénicos
					Factores ambientales: obesidad, nutrición y estilo de vida
				Diabetes mellitus de tipo 2 no asociada a obesidad
					Diabetes mellitus del adulto de inicio juvenil
					Diabetes mellitus asociada a mutaciones en el gen de la insulina
					Diabetes mellitus asociada a mutaciones en el gen del receptor insulínico
			Otras formas de diabetes mellitus
				Diabetes mellitus asociada a alteraciones genéticas mitocondriales
				Diabetes de comienzo neonatal
				Diabetes autoinmunitaria latente del adulto y del adolescente
				Diabetes gestacional
		Diagnóstico
		Cuadro clínico
			Presentación metabólica
			Presentación no metabólica
			Presentación asintomática
			Cetoacidosis diabética
				Concepto
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Anamnesis y exploración física
					Diagnóstico de laboratorio
				Tratamiento
					Hidratación parenteral
					Administración de insulina
					Administración de potasio
					Administración de bicarbonato
					Administración de fosfato
					Medidas generales
				Complicaciones
			Estado hiperglucémico hiperosmolar
			Acidosis láctica
		Tratamiento de la diabetes mellitus
			Dieta
				Diabetes mellitus de tipo 2 con exceso de peso
				Diabetes mellitus de tipo 2 con peso normal y reserva de insulina
				Diabetes mellitus insulinopénica
			Insulina
				Tipos de insulina
					Rápida o regular
					Análogos de acción rápida
					Insulina NPH
					Análogos de acción prolongada
					Premezcladas
				Conservación de la insulina y técnica de inyección
				Utilización clínica de la insulina
					Diabetes mellitus de tipo 1 de diagnóstico reciente
					Diabetes mellitus de tipo 1 en tratamiento
					Diabetes mellitus de tipo 2
				Infusión continua de insulina («bombas»)
				Complicaciones de la insulinoterapia
					Hipoglucemia
					Alergia a la insulina
					Problemas locales
					Edema insulínico
			Autoanálisis de la glucemia. Monitorización continua
			Ejercicio físico
			Fármacos distintos de la insulina
				Sulfonilureas
				Biguanidas
				Inhibidores de las α-glucosidasas
				Glinidas
				Glitazonas
				Fármacos incretínicos
				Inhibidores de la SGLT2
				Pramlintida
			Estrategias en el tratamiento farmacológico de la diabetes mellitus de tipo 2
			Educación terapéutica
			Trasplante de páncreas
			Trasplante de islotes pancreáticos
			Terapia con células madre
		Complicaciones crónicas y diabetes en situaciones especiales
			Concepto
			Fisiopatología del daño vascular
			Complicaciones oculares
				Retinopatía diabética
					Diagnóstico de la retinopatía diabética
				Edema macular diabético
				Tratamiento de la retinopatía diabética y el edema macular diabético
				Otras complicaciones oculares
			Complicaciones renales
				Enfermedad renal diabética
					Diagnóstico de la enfermedad renal diabética
					Tratamiento de la enfermedad renal diabética
			Complicaciones neurológicas
				Polineuropatía simétrica distal
					Evaluación y diagnóstico
					Tratamiento de la polineuropatía simétrica distal
				Otras formas de neuropatía motora
				Neuropatías autonómicas
					Sistema cardiovascular
					Sistema digestivo
					Sistema urinario
					Sistema reproductivo
			Complicaciones dermatológicas
				Dermopatía diabética
				Xerosis
				Manifestaciones ungueales
			Enfermedad cardiovascular
				Factores de riesgo cardiovascular
					Hiperglucemia y HbA1c
					Dislipemia
					Hipertensión arterial
					Enfermedad cardiovascular y antiagregación
					Tabaquismo
					Sobrepeso y obesidad
				Detección de enfermedad cardiovascular
				Abordaje de la enfermedad cardiovascular
			Pie diabético
				Prevención del pie diabético
				Tratamiento de la úlcera
				Control de la infección
				Control de la úlcera crónica
		Diabetes en situaciones especiales
			Diabetes y embarazo
				Diabetes pregestacional
				Diabetes gestacional
			Cirugía e ingreso hospitalario
			Enfermedad odontológica
		Bibliografía especial
	Capítulo 232 - Hipoglucemia
		Concepto
		Regulación de la glucemia
		Clasificación y etiología
			Pacientes en tratamiento y/o en situación de enfermedad
				Fármacos y sustancias
				Insuficiencias orgánicas graves
				Deficiencias hormonales
				Tumores extrapancreáticos
			Personas aparentemente sanas
				Hiperinsulinismo endógeno
					Insulinoma
					Síndrome de hipoglucemia pancreática no asociada a insulinoma (NIPHS)
					Hipoglucemia posprandial hiperinsulinémica tras cirugía bariátrica
					Hipoglucemia insulínica autoinmune
				Hipoglucemia facticia o inducida
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
			Estudios de localización
		Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 233 - Obesidad y síndrome metabólico
		Obesidad
			Concepto
			Epidemiología
			Etiopatogenia
			Mecanismos moduladores del balance energético
				Regulación de la ingesta
				Regulación del gasto energético
				Factores ambientales
				Factores epigenéticos
				Factores psicológicos asociados con la obesidad
			Relación entre obesidad y desarrollo de comorbilidades
				Tejido adiposo como órgano de almacenamiento: lipotoxicidad, inflamación y estrés del retículo endoplasmático
				Tejido adiposo como glándula endocrina
				Heterogeneidad del tejido adiposo
			Evaluación del paciente con obesidad
			Tratamiento
				Objetivos
				Consideraciones generales
				Tratamiento dietético
				Actividad física y ejercicio
				Tratamiento conductual
				Farmacoterapia
					Tipos de fármacos
				Tratamiento quirúrgico
					Indicaciones y contraindicaciones de la cirugía bariátrica según el Bariatric Scientific Collaborative Group
		Síndrome metabólico
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 234 - Nutrición
		Requerimientos nutricionales e ingesta recomendadas
			Hábitos alimentarios
			Necesidades o requerimientos nutricionales
			Ingestas diarias recomendadas
				Ingesta recomendada de energía
					Gasto energético basal
					Efecto térmico de los alimentos
					Gasto energético de la actividad física
				Ingesta recomendada de proteínas, lípidos, hidratos de carbono, y agua, vitaminas y minerales
					Proteínas
					Lípidos
					Hidratos de carbono
					Agua, vitaminas y minerales
			Nutrición y enfermedad
				Enfermedad cardiovascular
				Cáncer
				Diabetes mellitus
				Osteoporosis
				Obesidad
				Otras enfermedades
			Guías nutricionales
		Objetivos nutricionales, impacto de la dieta mediterránea y papel de otras dietas (cetogénica e intermitente)
			Otras dietas
		Diagnóstico nutricional y malnutrición proteico energética
			Diagnóstico nutricional
				Técnicas de cribado nutricional
				Parámetros antropométricos utilizados en las pruebas de cribado
					Peso y talla
					Índice de masa corporal
					Pliegues cutáneos, perímetro braquial y circunferencia muscular del brazo
				Marcadores bioquímicos
				Diagnóstico nutricional según criterios fenotípicos y etiológicos. Propuesta GLIM
					Valoración global subjetiva
			Malnutrición proteico-energética
				Concepto y etiología
					Malnutrición relacionada con el ayuno
					Malnutrición asociada a enfermedad
				Cuadro clínico
					Crecimiento y desarrollo
					Músculo
					Sistema cardiovascular
					Aparato respiratorio
					Aparato digestivo
					Sistema endocrino y metabolismo
					Sistema inmunitario
					Piel y faneras
		Deficiencia y exceso de vitaminas, y soporte nutricional
			Deficiencia y exceso de vitaminas
				Vitamina A
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
					Exceso
					Carotenos y prevención
				Vitamina D
					Función
					Fuente
					Requerimientos
					Carencia
					Exceso
				Vitamina E
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
					Exceso
				Vitamina K
					Función
					Fuente y carencia
				Vitamina C
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
					Exceso
				Vitamina B1
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
					Exceso
				Vitamina B2
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
				Niacina
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
				Ácido pantoténico
					Función
				Vitamina B6
					Función
					Fuente y requerimientos
					Carencia
					Exceso
				Biotina
					Carencia
				Ácido fólico y vitamina B12
			Transtornos del metabolismo de los oligoelementos
			Soporte nutricional
				Nutrición parenteral
					Concepto
					Indicaciones
					Contraindicaciones
					Componentes de la nutrición parenteral total
						Aporte nitrogenado
						Aporte de hidratos de carbono
						Aporte de lípidos
						Micronutrientes y electrólitos
					Complicaciones de la nutrición parenteral
						Complicaciones a corto plazo
						Complicaciones a medio y largo plazo
				Nutrición enteral
					Concepto
					Indicaciones
					Contraindicaciones
					Clasificación de las fórmulas
						Fórmulas poliméricas
						Fórmulas oligomonoméricas
						Fórmulas especiales
					Selección de la fórmula enteral
					Vías de acceso al tubo digestivo
						Técnicas no invasivas: sondaje nasodigestivo
						Técnicas mínimamente invasivas: gastrostomías y yeyunostomías
					Prescripción, administración y seguimiento de la nutrición enteral
					Complicaciones
						Gastrointestinales
						Mecánicas
						Complicaciones de las ostomías
						Complicaciones metabólicas
				Nutrición artificial domiciliaria
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XV
Sección XVI - Endocrinología
	Capítulo 235 - Características generales del sistema endocrino
		Concepto de hormona
		Unión hormona-receptor
		Regulación por retroalimentación (feedback) negativa
		Clasificación de las endocrinopatías
			Enfermedades por acción hormonal insuficiente
			Enfermedades por acción hormonal excesiva
			Enfermedades por efecto de la masa glandular o secuelas de enfermedades tratadas previamente
		Concepto temporal de las endocrinopatías. Curación o control
		Bibliografía especial
	Capítulo 236 - Enfermedades del hipotálamo y de la adenohipófisis
		Ejes hormonales hipotalámico-adenohipofisarios
			Eje somatotropo
				Regulación somatotropa
				Acciones
			Eje lactotropo
				Regulación lactotropa
				Acciones
			Eje corticotropo
				Regulación corticotropa
			Eje tirotropo
				Regulación tirotropa
			Eje gonadotropo
				Regulación gonadotropa
		Tumores hipotalámico-hipofisarios. Características generales
			Tumores hipotalámicos
				Epidemiología y etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Clasificación
				Cuadro clínico
				Craneofaringioma
				Sarcoidosis
			Tumores de la adenohipófisis: adenomas
				Epidemiología
				Patogenia
				Clasificación
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Infarto y apoplejía hipofisaria
		Enfermedades por hiperfunción adenohipofisaria
			Hipersecreción DE LA hormona DEL crecimiento. Acromegalia y gigantismo
				Concepto
				Epidemiología
				Etiopatogenia y clasificación
					Exceso primario de GH
						Adenoma hipofisario aislado esporádico
						Síndromes genéticos con acromegalia
						Carcinoma hipofisario
						Otras causas de exceso primario de GH
					Exceso primario de GH-RH
				Anatomía patológica
					Adenomas somatotropos
					Otros adenomas con posible hipersecreción de GH
				Cuadro clínico
					Síntomas locales
					Síntomas sistémicos
						Síntomas inespecíficos
						Cambios físicos, acrales y por sobrecrecimiento de tejidos
					Comorbilidades
						Metabólicas
						Musculoesqueléticas
						Cardiovasculares
						Oncológicas
						Respiratorias: síndrome de apnea-hipopnea del sueño
				Diagnóstico
					Diagnóstico de sospecha
					Diagnóstico bioquímico
						IGF-1
						Supresión de GH tras una sobrecarga oral de glucosa
						Otros estudios bioquímicos y de función hipofisaria
					Diagnóstico genético
					Diagnóstico de imagen
					Diagnóstico de comorbilidades
				Tratamiento
					Tratamiento quirúrgico
					Tratamiento médico de primera línea
						Agonistas dopaminérgicos: cabergolina
						Análogos de la somatostatina de primera generación de acción prolongada: octreótido lar y lanreótido autogel
					Tratamiento médico de segunda línea
						Pegvisomant
						Pasireótido
					Tratamiento con radioterapia
					Objetivos del tratamiento
				Pronóstico
			Hipersecreción de prolactina. Adenomas secretores de prolactina (prolactinomas)
				Concepto
				Fisiopatología
				Cuadro clínico
				Etiopatogenia y anatomía patológica
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Tratamiento
					Tratamiento médico
						Efectos secundarios
						Gestación
					Tratamiento quirúrgico
					Tratamiento con radioterapia
				Prolactinomas malignos
			Hipersecreción de hormonas corticotropa y tirotropa, y de gonadotropinas
				Hipersecreción de hormona corticotropa. Adenomas corticotropos. Enfermedad de Cushing
				Hipersecreción de hormona tirotropa. Adenomas tirotropos
					Concepto, etiología y anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico y diagnóstico diferencial
					Tratamiento
				Hipersecreción de gonadotropinas. Adenomas gonadotropos
					Concepto, etiología y anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico y diagnóstico diferencial
					Tratamiento
		Adenomas hipofisarios no funcionantes
			Concepto, etiología y anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y diagnóstico diferencial
			Tratamiento
				Vigilancia activa
				Tratamiento quirúrgico
				Tratamiento médico
				Radioterapia
		Panhipopituitarismos
			Concepto
			Etiología
				Hipopituitarismos primarios
				Hipopituitarismos secundarios
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hipopituitarismos parciales
			Déficit de hormona DEL crecimiento en la infancia
				Concepto
				Etiología
					Déficit de hormona del crecimiento congénito
					Déficit de hormona del crecimiento adquirido
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Déficit de hormona del crecimiento en la edad adulta
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Hipoglucemia insulínica
					Prueba de GH-RH + arginina
					Test de glucagón
					Test de macimorelina
				Tratamiento
			Déficit de prolactina: concepto, diagnóstico y tratamiento
			Déficit de hormona corticotropa
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Déficit de tirotropina
				Concepto y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Déficit de gonadotropinas
				Concepto y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 237 - Enfermedades de la neurohipófisis
		Introducción
		Déficit de hormona arginina vasopresina: diabetes insípida central, craneal, neurógena, hipotalámica o neurohipofisaria
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
		Síndrome de secreción inapropiada de hormona antidiurética
			Concepto
			Etiología
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 238 - Enfermedades de la epífisis o glándula pineal
		Introducción
		Tumores pineales
		Bibliografía especial
	Capítulo 239 - Enfermedades de la glándula tiroides
		Semiología y exploraciones complementarias
			Anamnesis
			Exploración física
			Exploraciones complementarias
				Pruebas funcionales (analíticas)
					Determinación de la concentración sérica de tirotropina
					Determinaciones de las concentraciones séricas de hormonas tiroideas, otros compuestos yodados y proteínas transportadoras
						Determinación de la concentración sérica de T4 libre
						Determinación de la concentración sérica de T3 libre
						Determinaciones de las concentraciones séricas de tiroxina y triyodotironina totales (T4T y T3T)
						Determinación de la concentración sérica de TBG
						Determinación de la concentración sérica de T3 inversa (rT3)
						Determinación de la concentración sérica de tiroglobulina
						Determinación de la concentración sérica de calcitonina
					Determinación de la excreción urinaria de yodo
					Pruebas de función tiroidea in vivo con isótopos radiactivos
						Captación tiroidea de radioyodo
						Descarga de 131I con perclorato
					Medición de los efectos periféricos producidos por las hormonas tiroideas
				Estudio de los trastornos inmunológicos
					Determinación de anticuerpos antitiroperoxidasa y antitiroglobulina circulantes
					Determinación de anticuerpos antirreceptor de tirotropina (AcTSH-R)
				Determinaciones genéticas
				Pruebas morfológicas
					Gammagrafía tiroidea
					Ecografía tiroidea
					Otras técnicas
				Pruebas con estudio citológico
		Síndrome del enfermo eutiroideo
			Síndrome del enfermo eutiroideo con T4 normal
			Síndrome del enfermo eutiroideo con T4 disminuida
			Síndrome del enfermo eutiroideo con T4 elevada
			Fármacos y función tiroidea
		Bocio y trastornos por déficit de yodo
			Bocio
				Concepto
				Fisiopatología
				Etiología
					Alteración en la disponibilidad de yodo por el tiroides
					Ingesta de bociógenos
					Defectos congénitos de la síntesis y de la acción de las hormonas tiroideas
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
			Trastornos por déficit de yodo
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
					Cretinismo neurológico
					Cretinismo mixedematoso
				Tratamiento y prevención
		Hipotiroidismo
			Concepto
			Etiología
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Hipotiroidismo del adulto
				Hipotiroidismo del recién nacido y del niño
				Coma mixedematoso
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Pronóstico y prevención
			Tratamiento
		Hipertiroidismo
			Enfermedad de Graves-Basedow
				Concepto
				Etiopatogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Hipertiroidismo
					Bocio difuso
					Oftalmopatía
						Oftalmopatía no infiltrativa
						Oftalmopatía infiltrativa
					Dermopatía infiltrativa
					Formas clínicas de la enfermedad de Graves-Basedow
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento farmacológico
					Tratamiento quirúrgico
					Tratamiento con radioyodo
			Bocios nodulares tóxicos
				Adenoma tóxico
					Concepto
					Etiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
				Bocio multinodular tóxico
					Concepto
					Etiopatogenia
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
			Tipos infrecuentes de hipertiroidismo
		disfunción tiroidea en el embarazo
			Cambios en la fisiología tiroidea durante el embarazo
				Aspectos maternos
				Función de la placenta
				Aspectos fetales
			Hipotiroidismo y embarazo
				Concepto
				Etiología
				Epidemiología
				Cuadro clínico
					Repercusiones del hipotiroidismo sobre el embarazo y la descendencia
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Tratamiento del hipotiroidismo diagnosticado durante el embarazo
					Tratamiento del hipotiroidismo diagnosticado antes del embarazo
			Hipertiroidismo y embarazo
				Etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
					Repercusiones del hipertiroidismo sobre el embarazo y la descendencia
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Tiroiditis
			Tiroiditis agudas
				Tiroiditis aguda o infecciosa
			Tiroiditis subagudas
				Tiroiditis subaguda, granulomatosa o de De Quervain
					Concepto y etiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Tiroiditis linfocitaria o silente
					Concepto y etiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
				Tiroiditis posparto
			Tiroiditis crónicas autoinmunitarias
				Tiroiditis linfocitaria focal
				Tiroiditis de Hashimoto
					Concepto y etiología
					Anatomía patológica
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico
					Tratamiento
			Tiroiditis crónicas no autoinmunitarias
				Tiroiditis de Riedel
				Tiroiditis crónicas supuradas
				Tiroiditis crónicas no supuradas
			Otras tiroiditis
				Tiroiditis relacionadas con el SARS-CoV-2 (COVID-19)
		Neoplasias de la glándula tiroides
			Tumores benignos
			Cáncer de tiroides
				Concepto y epidemiología
				Etiopatogenia
				Clasificación
					Neoplasias derivadas de células foliculares
						Neoplasias de bajo riesgo
						Neoplasias malignas
							Carcinoma papilar
							Carcinoma folicular
							Carcinomas de origen folicular de alto grado de malignidad
								Carcinoma pobremente diferenciado
								Carcinoma tiroideo anaplásico
					Carcinoma medular
					Otros tumores tiroideos
						Linfoma tiroideo
						Tiroblastoma
				Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento quirúrgico
					Radioyodo
					Hormona tiroidea
					Radioterapia externa
					Tratamientos sistémicos
					Seguimiento y control evolutivo de los pacientes tratados por carcinoma tiroideo
		Bibliografía especial
	Capítulo 240 - Enfermedades de las glándulas paratiroides
		Exploración de las glándulas paratiroides
		Hiperparatiroidismo primario
			Concepto
			Etiopatogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Formas clínicas
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Diagnóstico de localización
			Tratamiento
				Tratamiento quirúrgico
				Tratamiento médico
		Hiperparatiroidismo secundario
			Concepto
			Fisiopatología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hipoparatiroidismo
			Concepto
			Etiopatogenia (cuadro 240-3)
				Hipoparatiroidismo posquirúrgico
				Hipoparatiroidismo no posquirúrgico
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Seudohipoparatiroidismo. Trastornos inactivadores de la señalización PTH/PTHrP
			Concepto
			Patogenia
			Clasificación
			Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 241 - Enfermedades de las glándulas suprarrenales
		Introducción
			Exploración funcional de la corteza suprarrenal
				Pruebas de función glucocorticoide
					Determinaciones basales
						Hormona corticotropa
						Hormona hipotalámica estimulante de la secreción de hormona corticotropa
						Cortisol
						Otros glucocorticoides
					Pruebas de inhibición
						Pruebas de inhibición débil con dexametasona
						Pruebas de inhibición fuerte con dexametasona
					Pruebas de estimulación
						Prueba de estimulación con hormona hipotalámica estimulante de la secreción de hormona corticotropa
						Prueba de hipoglucemia insulínica
						Prueba de estimulación con hormona corticotropa
					Prueba combinada de inhibición con dexametasona y estimulación con hormona hipotalámica estimulante de la secreción de horm...
					Otras pruebas de estimulación
				Pruebas de función mineralocorticoide
					Mediciones de las concentraciones plasmáticas basales y cociente aldosterona/renina
						Aldosterona
						Precursores de la aldosterona
						Renina plasmática
						Cociente aldosterona/renina
					Pruebas de inhibición
						Prueba de sobrecarga salina por vía intravenosa
						Prueba de sobrecarga salina por vía oral
						Prueba de inhibición con dexametasona
						Otras pruebas de inhibición
					Pruebas de estimulación
						Prueba de la administración de furosemida y ortostatismo
						Otras pruebas de estimulación
			Exploración morfológica de la corteza suprarrenal
		Hipofunción glucocorticoide
			Insuficiencia suprarrenal crónica primaria
				Concepto
				Etiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
				Insuficiencia suprarrenal secundaria
				Insuficiencia suprarrenal por resistencia a los glucocorticoides
				Insuficiencia suprarrenal aguda
				Respuesta suprarrenal insuficiente en el enfermo en situación crítica
		Hiperfunción glucocorticoide. Síndrome de Cushing
			Concepto
			Etiopatogenia y clasificación
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Diagnóstico del hipercorticismo
					Diagnóstico etiológico
				Exploraciones complementarias
				Pronóstico
				Tratamiento
			Síndrome de Nelson
		Hipofunción mineralocorticoide
			Hipoaldosteronismo secundario o hiporreninémico
			Hipoaldosteronismo primario adquirido
			Hipoaldosteronismo primario congénito. Déficit de aldosterona sintasa
			Seudohipoaldosteronismo
		Hiperfunción mineralocorticoide
			Hiperaldosteronismo primario
				Concepto
				Etiología, patogenia y clasificación
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
			Otras formas de hiperfunción mineralocorticoide
				Seudohiperaldosteronismo
				Tumores productores de DOCA
				Hiperplasia suprarrenal congénita
				Exceso aparente de mineralocorticoides
				Hiperaldosteronismo secundario
		Hiperfunción androgénica
		Enfermedades de la médula suprarrenal: feocromocitoma
			Concepto y etiología
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y diagnóstico diferencial
				Diagnóstico bioquímico
				Diagnóstico de localización
			Diagnóstico genético
			Pronóstico
				Tratamiento
		Incidentalomas suprarrenales
			Concepto
			Diagnóstico diferencial y exploraciones complementarias
			Tratamiento y pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 242 - Enfermedades de las gónadas
		Enfermedades del ovario
			Fisiología de las gónadas y del ciclo menstrual
				Eje hipotalámico-hipofisario-ovárico
			Menopausia normal
				Concepto
				Fisiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Trastornos de la función ovárica
				Amenorrea
					Trastornos del aparato genital femenino
					Trastornos ováricos
					Trastornos en la hipófisis anterior
					Trastornos del sistema nervioso central
				Síndrome del ovario poliquístico
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
		Enfermedades del testículo
			Hipogonadismo masculino
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y exploraciones complementarias
					Análisis hormonales
					Pruebas funcionales endocrinas
				Clasificación
					Alteraciones testiculares congénitas
						Síndrome de Klinefelter
						Otras cromosomopatías gonosómicas
						Anorquia
						Criptorquidia
					Alteraciones testiculares adquiridas
						Orquitis
						Lesiones del pedículo vascular
						Lesiones por agentes tóxicos
					Enfermedades sistémicas
					Déficit androgénico parcial tardío (climaterio masculino)
					Déficit de gonadotropinas
				Tratamiento
					Formulaciones de testosterona
					Recomendaciones y pautas
					Seguimiento y control de riesgos
			Esterilidad y subfertilidad masculinas
				Concepto
				Etiología
					Fallo espermatogénico aislado
					Obstrucción de la vía seminal
					Oligozoospermia y anomalías espermáticas
					Infecciones
				Diagnóstico
					Seminograma
					Biopsia testicular
					Otras exploraciones
				Tratamiento
					Gonadotropinas
					Otros tratamientos de la esterilidad masculina
			Tumores testiculares
			Disfunción eréctil
				Concepto y prevalencia
				Etiología y diagnóstico
				Tratamiento
		Desarrollo sexual diferente
			Desarrollo sexual diferente con anomalías de los cromosomas sexuales
				Síndrome de Turner y variantes con cariotipo 45,X y mosaicos 45,X/46,XX
				Síndrome de Klinefelter y variantes con cariotipo 47,XXY
				Disgenesia gonadal mixta con cariotipo 45,X/46,XY
				Desarrollo sexual diferente con quimerismo ovotesticular y mosaico 46,XX/46,XY
			Desarrollo sexual diferente con cariotipo 46,XX
				Anomalías del desarrollo gonadal (ovario) con cariotipo 46,XX
					Disgenesia gonadal pura 46,XX
					Quimera ovotesticular 46,XX
					Desarrollo testicular con cariotipo 46,XX
				Anomalías en el desarrollo genital con cariotipo 46,XX por exceso de andrógenos
					Exceso de andrógenos de origen fetal
						Hiperplasia suprarrenal congénita
							Déficit de 21-α-hidroxilasa
							Déficit de 11-β-hidroxilasa
							Déficit de 3-β-hidroxiesteroide-deshidrogenasa
							Déficit de P450 óxido-reductasa
						Tumores fetales, suprarrenales u ováricos productores de andrógenos
						Mutaciones del receptor de estradiol
						Mutaciones del receptor de glucocorticoides
					Exceso de andrógenos de origen fetoplacentario: déficit de aromatasa
					Exceso de andrógenos de origen materno
						Tumores maternos, suprarrenales u ováricos productores de andrógenos
						Hiperplasia suprarrenal congénita materna tratada de forma incorrecta
						Yatrogenia
				Anomalías en el desarrollo de los conductos de Müller
				Malformaciones múltiples urogenitales sin etiología hormonal
			Desarrollo sexual diferente con cariotipo 46,XY
				Anomalías del desarrollo gonadal (testículo)
					Disgenesias gonadales 46,XY completa o parcial
					Quimera ovotesticular con cariotipo 46,XY
					Desarrollo ovárico con cariotipo 46,XY
					Regresión testicular con cariotipo 46,XY
				Anomalías en el desarrollo genital por déficit en la síntesis o en la acción de los andrógenos
					Alteraciones en la síntesis de andrógenos
						Síntesis de hormona luteinizante anómala (mutaciones en el gen LH-β, OMIM 152780)
						Aplasia o hipoplasia de células de Leydig por mutaciones en el gen LHCG-R
					Déficits enzimáticos en la biosíntesis de andrógenos
						Déficit de 7-deshidrocolesterol reductasa
						Déficit de proteína StAR (steroidogenic acute regulatory protein) y déficit de 20,22-desmolasa
						Déficit de 3-β-hidroxiesteroide-deshidrogenasa
						Déficit de P450 óxido-reductasa
						Déficit de 17-α-hidroxilasa
						Déficit de 17,20-desmolasa o liasa
						Déficit de citocromo b5
						Déficit en la vía trasera de la esteroidogénesis
						Déficit de 17-ceto-reductasa o 17-β-hidroxiesteroide-deshidrogenasa
						Déficit de 5-α-reductasa tipo 2 (gen SRD5A2)
					Alteraciones en la acción de los andrógenos
						Insensibilidad a los andrógenos
						Yatrogenia materna y contaminantes ambientales
				Anomalías en la síntesis o en la acción del factor inhibidor de los conductos de Müller
				Otros tipos de desarrollo sexual diferente de 46,XY
					Hipospadias aislado y criptorquidia aislada
					Síndromes malformativos con anomalías del desarrollo genital
			Enfoque diagnóstico de los estados intersexuales
		Hirsutismo
			Concepto
			Patogenia
			Etiología
				Hiperandrogenismo ovárico
				Hiperandrogenismo suprarrenal
				Hiperandrogenismo ovárico y suprarrenal
				Hiperinsulinemia y resistencia insulínica
				Obesidad
				Otras causas de hirsutismo
					Acromegalia
					Hiperprolactinemia
					Hirsutismo periférico
					Hirsutismo por fármacos
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
				Exploración hormonal
					Cateterismo selectivo de venas ováricas y suprarrenales
				Exploración morfológica
			Tratamiento
				Anticonceptivos orales
				Análogos de la hormona liberadora de gonadotropinas
				Glucocorticoides
				Antiandrógenos
					Espironolactona
					Ciproterona
					Flutamida
				Inhibidor de la enzima 5-α-reductasa: finasterida
				Inhibidor de la enzima ornitina-descarboxilasa: eflornitina
		Patología de la pubertad
			Pubertad normal
			Pubertad precoz
				Tratamiento
			Pubarquia prematura
			Pubertad retrasada
				Concepto
				Patogenia y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 243 - Patología mamaria
		Introducción
		Ginecomastia
			Concepto y etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Galactorrea
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Hipoplasia e hiperplasia mamarias
		Bibliografía especial
	Capítulo 244 - Síndrome carcinoide
		Concepto
		Anatomía patológica
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
		Tratamiento
		Prevención y pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 245 - Tumores endocrinos múltiples de base hereditaria
		Introducción
		Neoplasia endocrina múltiple de tipo 1 (MEN1 o síndrome de Wermer, OMIM 131100)
			Hiperparatiroidismo
			Tumores pancreáticos
				Gastrinoma
				Insulinoma
				Tumores pancreáticos no funcionantes
				Otros tumores pancreáticos menos frecuentes
					VIP-oma
					Glucagonoma
					Somatostatinoma
			Tumores hipofisarios
			Tumores suprarrenales
			Tumores carcinoides
			Cáncer de mama
			Otras asociaciones
			Estudio familiar
		Neoplasia endocrina múltiple de tipo 4 (MEN4, OMIM 610755)
		Adenoma hipofisario familiar aislado (FIPA, OMIM 102200)
		Neoplasia endocrina múltiple de tipo 2 (MEN2)
			Neoplasia endocrina múltiple de tipo 2A (MEN2A o síndrome de Sipple, OMIM 171400)
				Carcinoma medular de tiroides
				Feocromocitoma
				Hiperparatiroidismo
				Estudio familiar
			Neoplasia endocrina múltiple de tipo 2B (MEN2B, MEN3 o síndrome de Wagenmann-Froboese, OMIM 162300)
				Ganglioneuromas mucosos
				Alteraciones musculoesqueléticas
				Carcinoma medular de tiroides y feocromocitoma
				Estudio familiar
		Bibliografía especial
	Capítulo 246 - Síndromes pluriglandulares de naturaleza autoinmunitaria
		Introducción
		Síndrome pluriglandular autoinmunitario de tipo 1 (SPA-1; APECED)
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Síndromes pluriglandulares autoinmunitarios de tipo 2 (SPA-2; síndrome de Schmidt)
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Síndrome de inmunodesregulación, poliendocrinopatía y enteropatía ligada al cromosoma X (IPEX)
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Síndromes poliglandulares asociados a la inmunoterapia del cáncer
		Bibliografía especial
	Capítulo 247 - Endocrinopatías paraneoplásicas
		Introducción
		Síndrome de secreción inapropiada o ectópica de hormona corticotropa
		Síndrome de secreción inapropiada de hormona antidiurética
		Secreción inapropiada de otras hormonas hipofisarias por tumores no hipotalámico-hipofisarios
			Gonadotropina coriónica y subunidades de glucoproteínas
			Hormonas del crecimiento y estimulante de la hormona del crecimiento
			Hormonas luteoestimulante, foliculoestimulante y tirotropa
		Hipercalcemia asociada a neoplasias malignas
		Hipoglucemia asociada a neoplasias
		Producción ectópica o inapropiada de otras hormonas o factores humorales por neoplasias
		Bibliografía especial
	Capítulo 248 - Medicina transgénero y atención psicosanitaria a las personas con diversidad de género
		Introducción
		Condicionantes biológicos de la identidad de género
		Epidemiología comparada
		Evaluación inicial de la demanda
		Abordaje clínico del tratamiento hormonal de afirmación de género
		THAG masculinizante
		THAG feminizante
		Poblaciones especiales: adolescencia y tercera edad
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la sección XVI
Sección XVII - Enfermedades infecciosas
	Parte I - Infecciones bacterianas
		Capítulo 249 - Enfermedades infecciosas
			Bibliografía especial
		Capítulo 250 - Infecciones bacterianas
			Diagnóstico de las enfermedades infecciosas
				Muestra clínica
				Técnicas para el diagnóstico microbiológico
					Diagnóstico directo
						Examen microscópico
						Cultivos
						Identificación de los microorganismos aislados
						Estudios de sensibilidad in vitro
						Técnicas de detección de antígenos
						Métodos moleculares
							Métodos de hibridación
							Métodos de amplificación de ácidos nucleicos
							Análisis postamplificación
					Diagnóstico indirecto
						Respuesta inmunitaria celular
			Principios generales del tratamiento. Fármacos antibacterianos
				Clasificación y mecanismo de acción de los agentes antibacterianos. Farmacodinámica
					Agentes antibacterianos que inhiben la síntesis de la pared bacteriana
					Agentes antibacterianos que aumentan la permeabilidad de la pared bacteriana
					Agentes antibacterianos que inhiben la síntesis de proteínas en el ribosoma
					Agentes antibacterianos que inhiben la síntesis de ácidos nucleicos
					Agentes antibacterianos que inhiben el metabolismo de la bacteria
				Espectro de los agentes antibacterianos y mecanismos de resistencia
				Inconvenientes del empleo de agentes antibacterianos
				Parámetros farmacocinéticos de los agentes antibacterianos
				Asociaciones de agentes antibacterianos
				Criterios para la elección de un agente antibacteriano
			Bibliografía especial
		Capítulo 251 - Infecciones estafilocócicas
			Infecciones por Staphylococcus aureus
				CONCEPTO Y Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Infecciones de piel y partes blandas
					Bacteriemia y endocarditis
					Infecciones respiratorias
					Infecciones musculoesqueléticas
					Infecciones del sistema nervioso central
					Infección urinaria
					Síndromes causados por toxinas estafilocócicas
				Diagnóstico
					Sensibilidad antimicrobiana
				Tratamiento
				Profilaxis
			infecciones por estafilococos coagulasa-negativa
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Infecciones intravasculares
					Infecciones sobre dispositivos médicos
					Infección del tracto urinario
				Diagnóstico
					Sensibilidad antimicrobiana
				Tratamiento
				Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 252 - Infecciones causadas por estreptococos, enterococos y otros cocos grampositivos
			Infecciones causadas por estreptococos
				Concepto y clasificación
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
					Infección por Streptococcus pyogenes
						Faringoamigdalitis aguda
						Escarlatina
						Infecciones de piel y partes blandas
						Impétigo
						Erisipela y celulitis
						Fascitis necrosante
						Neumonía y empiema
						Bacteriemia, sepsis puerperal y síndrome del shock tóxico estreptocócico
						Otras infecciones
						Complicaciones inmunológicas
							Fiebre reumática
					Infección por Streptococcus agalactiae
						Infecciones en neonatos
						Infecciones en adultos
					Infección por estreptococos del grupo viridans
						Grupo mitis
							Bacteriemia primaria y sepsis
							Endocarditis subaguda
							Otras infecciones
						Grupo anginosus
					Infección por estreptococos β-hemolíticos de los grupos C y G
					Infección por estreptococos no hemolíticos
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por enterococos
				Concepto y clasificación
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por otros cocos grampositivos
				Concepto y patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 253 - Infecciones neumocócicas
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Otitis media y sinusitis
				Neumonía neumocócica
				Meningitis
				Otras infecciones
					Peritonitis
					Artritis
					Endocarditis
			Tratamiento
				Sensibilidad del neumococo a los antibióticos
				Tratamiento antibiótico específico
				Medidas complementarias
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 254 - Infecciones meningocócicas
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
				Adquisición de la infección
				Estado de portador y mecanismos de defensa
				Infección de la puerta de entrada y desarrollo de la enfermedad
				Patogenia de la meningococemia
				Patogenia de la meningitis
			Cuadro clínico
				Infección de las vías aéreas
				Meningococemia
				Meningococemia con meningitis
				Meningitis sin meningococemia
			Diagnóstico y tratamiento
				Meningococemia
				Meningitis
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 255 - Infecciones gonocócicas
			Etiopatogenia
			Epidemiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 256 - Infecciones causadas por Enterobacterales
			Concepto y epidemiología
			Infecciones causadas por Enterobacterales como patógenos primarios
				Infecciones causadas por Salmonella. Fiebre tifoidea
					Concepto
					Epidemiología
					Patogenia
					Cuadro clínico y diagnóstico
						Gastroenteritis o enterocolitis
						Fiebre entérica o fiebre tifoidea
						Bacteriemia e infecciones vasculares
						Infecciones focales
						Estado de portador crónico
					Tratamiento
					Profilaxis y control
				Infecciones causadas por Shigella
					Concepto
					Epidemiología y patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento y profilaxis
				Infecciones causadas por Yersinia
					Infecciones causadas por Yersinia pestis
						Concepto y epidemiología
						Patogenia
						Cuadro clínico
							Peste bubónica
							Peste septicémica
							Peste neumónica
						Diagnóstico
						Tratamiento
						Profilaxis y control
					Infecciones causadas por Yersinia enterocolitica y Yersinia pseudotuberculosis
						Concepto y epidemiología
						Patogenia
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento y profilaxis
			Infecciones causadas por Enterobacterales oportunistas
				Infecciones causadas por Escherichia coli
				Infecciones causadas por Klebsiella y Enterobacter
				Infecciones causadas por Citrobacter
				Infecciones causadas por Serratia
				Infecciones causadas por Proteus, Morganella y Providencia
			Bibliografía especial
		Capítulo 257 - Infecciones causadas por Pseudomonas, Acinetobacter y otros bacilos gramnegativos no fermentadores (Burkholderia, Stenotrophomonas, Moraxella, Achromobacter, Alcaligenes, Comamonas y otros)
			Infecciones causadas por Pseudomonas aeruginosa
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
					Bacteriemia
					Neumonía
					Endocarditis
					Osteomielitis y artritis
					Meningitis y absceso cerebral
					Infección urinaria
					Infección de la piel y las partes blandas
					Infección oftálmica
					Infección otorrinolaringológica
					Infección del tubo digestivo
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Acinetobacter
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones causadas por Burkholderia spp.
				Melioidosis
				Muermo
			Infecciones causadas por Stenotrophomonas maltophilia
			Infecciones causadas por Moraxella
			Infecciones causadas por Achromobacter y Alcaligenes
			Infecciones causadas por otros bacilos gramnegativos no fermentadores
			Bibliografía especial
		Capítulo 258 - Infecciones causadas por vibrionáceas y otras especies relacionadas
			Introducción
			Infecciones causadas por Vibrio
				Cólera
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
			Infecciones causadas por Aeromonas
			Infecciones causadas por Plesiomonas
			Infecciones causadas por Campylobacter
			Infección por Helicobacter pylori
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 259 - Infecciones causadas por Haemophilus y otros bacilos gramnegativos
			Infecciones causadas por Haemophilus
				Infecciones causadas por Haemophilus influenzae
					Concepto y epidemiología
					Patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Infecciones causadas por otras especies del género Haemophilus
			Infecciones causadas por otros bacilos gramnegativos
				Bordetella
					Concepto
					Epidemiología y patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Francisella
					Concepto
					Epidemiología y patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Pasteurella
				Aggregatibacter, Cardiobacterium, Eikenella, Kingella, Capnocytophaga, Dysgonomonas, Streptobacillus y Spirillum
					Aggregatibacter
					Cardiobacterium spp.
					Eikenella corrodens
					Kingella spp.
					Capnocytophaga spp.
					Dysgonomonas spp.
					Fiebre por mordedura de rata: Streptobacillus moniliformis y Spirillum minus
						Streptobacillus moniliformis
						Spirillum minus
			Bibliografía especial
		Capítulo 260 - Brucelosis
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Infección osteoarticular
				Infección del sistema nervioso central. Neurobrucelosis
				Infección respiratoria
				Infección genitourinaria
				Infección cardiovascular
				Infección hepática
				Infección crónica
				Reactivación de la infección
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 261 - Infecciones causadas por Legionella
			Concepto
			Etiología
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Infección subclínica
				Fiebre de Pontiac
				Forma pulmonar clásica o enfermedad del legionario
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 262 - Infecciones causadas por bacilos grampositivos. Listeria, Erysipelothrix, Bacillus, Corynebacterium y bacterias difteromórficas, Rhodococcus y Gardnerella
			Listeriosis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Listeriosis del embarazo
					Listeriosis neonatal
					Sepsis
					Infección del sistema nervioso central
					Infecciones localizadas
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones por Erysipelothrix rhusiopathiae
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por Bacillus
				Infección por Bacillus anthracis (carbunco)
					Concepto y epidemiología
					Patogenia
					Cuadro clínico
						Infección cutánea
						Infección pulmonar
						Infección gastrointestinal
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Infecciones por Bacillus cereus
					Toxiinfección alimentaria
					Infección ocular
					Infección musculoesquelética
				Otras infecciones por Bacillus
			Infecciones por Corynebacterium spp.
				Difteria
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Infecciones por corinebacterias no diftéricas
					Infecciones por Corynebacterium jeikeium
					Infecciones por Corynebacterium urealyticum
					Infecciones por otros difteromórficos
			Infecciones por Rhodococcus spp.
			Infecciones por Gardnerella vaginalis
			Bibliografía especial
		Capítulo 263 - Infecciones causadas por bacterias anaerobias no esporuladas
			Concepto
			Clasificación
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Infección de la cavidad oral, la cabeza y el cuello
				Absceso cerebral y otras infecciones del sistema nervioso central
				Infección pleuropulmonar
				Infección intraabdominal
				Infección urinaria
				Infección del aparato genital femenino
				Infección de la piel y de las partes blandas
				Infección ósea y articular
				Bacteriemia y endocarditis
			Diagnóstico
			Tratamiento
				Infecciones graves de la cavidad oral, la cabeza y el cuello
				Absceso cerebral y otras infecciones del sistema nervioso central
				Infección pleuropulmonar
				Infección intraabdominal
				Infección urinaria
				Infección del aparato genital femenino
				Infección de la piel y de las partes blandas
				Osteomielitis o artritis séptica
				Bacteriemia
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 264 - Infecciones causadas por clostridios
			Generalidades
			Infecciones causadas por Clostridioides difficile
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Tratamiento de pacientes con episodios leves o moderados y con bajo riesgo de recurrencia
					Pacientes graves o con riesgo de mala evolución (recurrencias)
				Profilaxis
			Tétanos
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Tétanos generalizado
					Tétanos localizado
					Tétanos cefálico
					Tétanos neonatal
					Complicaciones
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
					Tratamiento de soporte
					Eliminación de la tetanoespasmina no fijada e inmunización activa
					Prevención de más producción de toxina
				Profilaxis
			Botulismo
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Botulismo alimentario
					Botulismo de las heridas
					Botulismo del lactante
					Botulismo infeccioso del adulto
					Botulismo por inhalación
					Botulismo yatrógeno
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Otras infecciones por clostridios
				Bacteriemia
				Infección entérica
				Mionecrosis
				Infección del aparato genital femenino
				Infección en otras localizaciones
			Bibliografía especial
		Capítulo 265 - Infecciones causadas por Actinomyces y Nocardia
			Infecciones causadas por Actinomyces
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Nocardia
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 266 - Tuberculosis y otras infecciones causadas por micobacterias no tuberculosas
			Tuberculosis
				Concepto y epidemiología
				Etiología
				Fisiopatología e inmunopatología
				Cuadro clínico
					Tuberculosis pulmonar
						Tuberculosis primaria
						Tuberculosis pulmonar posprimaria o del adulto
						Pleuritis tuberculosa
					Tuberculosis ganglionar
					Tuberculosis miliar
					Otras formas de tuberculosis extrapulmonar
				Diagnóstico
					Prueba de la tuberculina
					Técnicas in vitro basadas en la detección de interferón γ
					Diagnóstico microbiológico
				Tratamiento
					Acción bactericida
					Acción esterilizante
					Prevención de resistencias
					Principios rectores de la terapéutica
						Uso simultáneo de diversos fármacos
						Duración suficiente del tratamiento
						Dosificación exacta y en dosis única
						Fármacos antituberculosos
						Regímenes de tratamiento
						Situaciones especiales
							Embarazo y lactancia
							Silicotuberculosis
							Insuficiencia renal
							Hepatopatía crónica
							Sida
							Utilización de glucocorticoides
				Profilaxis
					Quimioprofilaxis primaria y tratamiento de la infección tuberculosa latente
					Vacunación
			Infecciones causadas por micobacterias no tuberculosas
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
					Infección pulmonar
					Linfadenitis
					Infección de la piel y de las partes blandas
					Infección del aparato locomotor
					Infección relacionada con catéteres intravasculares y cuerpos extraños
					Enfermedad diseminada
				Diagnóstico
					Diagnóstico microbiológico
					Estudio histológico
					Estudio radiográfico
					Diagnóstico de enfermedad
				Tratamiento
					Complejo M. avium
					Mycobacterium kansasii
					Micobacterias de crecimiento rápido
					Mycobacterium marinum
					Otras especies
					Pruebas de sensibilidad in vitro a los antimicrobianos
			Bibliografía especial
		Capítulo 267 - Lepra
			Concepto y epidemiología
			patogenia
			Cuadro clínico
				Manifestaciones cutáneas
				Manifestaciones neurológicas
				Otras manifestaciones
				Leprorreacciones
					Leprorreacción tipo I
					Leprorreacción tipo II
				Trastornos tróficos
			Diagnóstico
			Diagnóstico diferencial
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 268 - Sífilis. Treponematosis no venéreas
			Sífilis o lúes
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Sífilis primaria
					Sífilis secundaria
					Sífilis latente
					Sífilis terciaria o tardía
						Sífilis tardía benigna
						Sífilis cardiovascular
						Neurosífilis
							Neurosífilis asintomática
							Neurosífilis sintomática
						Sífilis congénita
					Sífilis en coinfección con el HIV
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Treponematosis no venéreas
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
					Buba (español), yaws (inglés), pian (francés) o frambösie (alemán)
					Mal de pinto (Cuba), pinta (México) o carate (Venezuela)
					Bejel o sífilis endémica
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 269 - Leptospirosis
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Leptospirosis anictérica
				Leptospirosis ictérica (síndrome de Weil)
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 270 - Enfermedad de Lyme y otras borreliosis
			Enfermedad de Lyme
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Fase localizada aguda (estadio I o cutáneo)
					Fase diseminada precoz: afectación neurológica y cardiovascular (estadio II)
					Fase diseminada tardía (estadio III)
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Fiebre recurrente endémica o transmitida por garrapatas
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Fiebre recurrente epidémica (urbana) o transmitida por piojos
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 271 - Infecciones causadas por micoplasmas y ureaplasmas
			Concepto
			Patogenia y epidemiología
			Cuadro clínico
				Infecciones por Mycoplasmoides pneumoniae
					Infección respiratoria
					Manifestaciones extrapulmonares
				Infecciones por micoplasmas genitales
					Mycoplasmoides genitalium
					Metamycoplasma hominis
					Ureaplasma spp.
			Diagnóstico
				Cultivo
				Técnicas de biología molecular
				Serología
			Tratamiento
				Mycoplasmoides pneumoniae
				Micoplasmas genitales
					Mycoplasmoides genitalium
					Metamycoplasma hominis
					Ureaplasma spp.
			Bibliografía especial
		Capítulo 272 - Infecciones causadas por clamidias
			Concepto
			Patogenia y epidemiología
			Cuadro clínico
				Infecciones por Chlamydia pneumoniae
					Infección respiratoria
					Manifestaciones extrapulmonares
				Infecciones por Chlamydia psittaci
					Infección respiratoria
					Manifestaciones extrapulmonares
				Infecciones por Chlamydia trachomatis
					Tracoma (serovares A-C)
					Linfogranuloma venéreo (serovares L1-L3)
					Infección oculogenital (serovares D-K)
			Diagnóstico
				Cultivo
				Detección de antígeno
				Técnicas de biología molecular
				Serología
			Tratamiento
				Chlamydia pneumoniae y Chlamydia psittaci
				Chlamydia trachomatis
					Conjuntivitis, tracoma, uretritis, cervicitis o faringitis
					Proctitis
					Infección en el neonato
			Bibliografía especial
		Capítulo 273 - Fiebre botonosa mediterránea y otras infecciones causadas por rickettsias. Fiebre Q
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Diagnóstico
			Grupo de las fiebres manchadas
				Fiebre botonosa mediterránea
					Concepto
					Etiología y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Diagnóstico diferencial
					Pronóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Fiebre manchada de las Montañas Rocosas
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Pronóstico y tratamiento
				Viruela rickettsiósica
				Fiebre africana por picadura de garrapata (Africa tick bite fever)
				Linfadenopatía transmitida por garrapatas (TIBOLA o SENLAT)
			Fiebres tíficas
				Tifus exantemático epidémico
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Enfermedad de Brill-Zinsser
				Tifus murino o endémico
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento y profilaxis
			Otras infecciones causadas por rickettsias
				Tifus de los matorrales
			Fiebre Q
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 274 - Infecciones causadas por Bartonella y Ehrlichia. Donovanosis
			Infecciones causadas por Bartonella
				Fiebre de Oroya y verruga peruana
				Fiebre quintana (fiebre de las trincheras)
				Enfermedad por arañazo de gato
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Angiomatosis bacilar
				Otras bartonelosis
			Infecciones causadas por Ehrlichia, Anaplasma y Neoehrlichia
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Donovanosis
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección XVII, Parte I
	Parte II - Infecciones causadas por hongos
		Capítulo 275 - Infecciones causadas por hongos
			Concepto
			Patogenia
			Epidemiología
			Diagnóstico
				Interpretación del aislamiento
			Tratamiento
				FÁRMACOS Antimicóticos
					Fármacos que actúan en la membrana fúngica
						Polienos
						Azoles
						Alilaminas
					Fármacos que actúan en la pared fúngica
						Equinocandinas
					Fármacos que actúan en el núcleo
						5-fluorocitosina (flucitosina)
						Griseofulvina
					Nuevos fármacos antimicóticos
			Bibliografía especial
		Capítulo 276 - Histoplasmosis, blastomicosis, coccidioidomicosis y otras micosis profundas causadas por hongos patógenos primarios
			Histoplasmosis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia y anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Blastomicosis
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Coccidioidomicosis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Paracoccidioidomicosis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Emergomicosis
			Bibliografía especial
		Capítulo 277 - Aspergilosis
			Concepto
			Epidemiología y patogenia
			Cuadro clínico
				Colonizaciones e infecciones superficiales
				Aspergilosis crónicas y subagudas
				Aspergilosis respiratoria de causa alérgica
				Aspergilosis crónicas
				Aspergilosis invasora
			Diagnóstico
				Anatomía patológica
				Cultivo y biomarcadores
			Tratamiento y PROFILAXIS
			Bibliografía especial
		Capítulo 278 - Mucormicosis
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Anatomía patológica
			Cuadro clínico
				Mucormicosis rinocerebral
				Mucormicosis pulmonar
				Mucormicosis cutánea y de las partes blandas
				Mucormicosis gastrointestinal
				Otras formas clínicas
			Diagnóstico
			Tratamiento Y PROFILAXIS
			Bibliografía especial
		Capítulo 279 - Criptococosis
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 280 - Candidosis
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Candidosis cutáneas
				Candidosis ungueales
				Candidosis de las mucosas
					Candidosis orofaríngea (muguet)
					Queilitis angular
					Vulvovaginitis
					Balanopostitis
					Infecciones del tracto urinario. Candiduria
					Esofagitis
					Gastritis
					Enteritis
					Anitis
					Laringitis
				Candidosis mucocutánea crónica
				Manifestaciones alérgicas (cándides o levúrides)
				Candidosis invasora (candidosis profunda)
			Pronóstico
			Tratamiento
				Candidosis cutánea
				Candidosis ungueal
				Candidosis de las mucosas
				Candidosis invasora (profunda)
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 281 - Infecciones causadas por Pneumocystis jirovecii
			Concepto
			Epidemiología y patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 282 - Micosis cutáneas. Micosis subcutáneas. Otras infecciones invasoras causadas por hongos y algas
			Micosis cutáneas
				Pitiriasis versicolor y otras infecciones cutáneas por Malassezia spp.
				Piedra blanca
				Piedra negra
				Tiña negra
				Infecciones por Neoscytalidium
			Micosis subcutáneas
				Micetoma
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Cromoblastomicosis
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Esporotricosis
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Otras micosis subcutáneas
					Lobomicosis
					Entomoftoromicosis
					Rinosporidiosis
					Pitiosis
			Otras micosis INVASORAS por levaduras, algas y hongos filamentosos
				Infecciones invasoras por levaduras emergentes y algas
					Infecciones por Trichosporon spp.
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Infecciones por Saprochaete y Geotrichum spp.
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Infecciones por Rhodotorula spp.
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Infecciones por Saccharomyces spp.
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Infecciones profundas por Malassezia spp.
					Infecciones por Prototheca spp. y Chlorella spp.
				Infecciones invasoras por hongos filamentosos emergentes
					Infecciones por Fusarium spp.
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Infecciones por Scedosporium y Lomentospora
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Otras hialohifomicosis y feohifomicosis
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección XVII, Parte II
	Parte III - Infecciones causadas por parásitos
		Capítulo 283 - Infecciones causadas por protozoos, helmintos y ectoparásitos
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Diagnóstico
				Diagnóstico directo
				Diagnóstico indirecto
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 284 - Amebiasis. Infecciones causadas por amebas de vida libre
			Amebiasis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Amebiasis intestinal
					Amebiasis extraintestinal
						Absceso hepático amebiano
						Amebiasis en otras localizaciones
				Diagnóstico
					Diagnóstico microbiológico
					Colonoscopia
					Pruebas de imagen
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones por amebas de vida libre
				Infección por Naegleria fowleri
				Infección por Acanthamoeba spp.
					Encefalitis granulomatosa amebiana
					Queratitis amebiana
					Otras formas clínicas
				Infección por Balamuthia mandrillaris
				Infección por Sappinia spp.
			Bibliografía especial
		Capítulo 285 - Infecciones intestinales causadas por protozoos y tricomoniasis
			Infecciones causadas por Giardia
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones causadas por Cryptosporidium
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Cyclospora
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Cystoisospora
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Blastocystis
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Balantidium coli
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Dientamoeba fragilis
			Infecciones causadas por Sarcocystis
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones causadas por microsporidios
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones causadas por Trichomonas vaginalis
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 286 - Leishmaniasis
			Concepto
			Etiología
			Epidemiología
			Cuadro clínico
				Leishmaniasis cutánea
				Leishmaniasis cutáneo-mucosa
				Leishmaniasis visceral
				Leishmaniasis en pacientes que conviven con el virus de la inmunodeficiencia humana
			Diagnóstico
			Pronóstico y tratamiento
				Leishmaniasis cutánea
				Leishmaniasis cutáneo-mucosa
				Leishmaniasis visceral
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 287 - Tripanosomiasis
			Tripanosomiasis humana africana (enfermedad del sueño)
				Concepto
				Etiología
				Epidemiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Tripanosomiasis americana o enfermedad de Chagas
				Concepto
				Etiología
				Epidemiología
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 288 - Toxoplasmosis
			Concepto
			Etiología
			Epidemiología
				Transmisión
				Prevalencia e incidencia
			Cuadro clínico
				Toxoplasmosis congénita
				Pacientes inmunocompetentes
				Pacientes inmunodeprimidos
			Diagnóstico
				Diagnóstico clínico, de laboratorio no parasitológico y radiológico
				Diagnóstico parasitológico
				Diagnóstico de infección congénita y durante el embarazo
			Tratamiento
				Toxoplasmosis congénita y durante el embarazo
				Pacientes inmunocompetentes
				Pacientes inmunodeprimidos
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 289 - Malaria y babesiosis
			Malaria
				Concepto
				Etiología
					Vector anofelino
					Parásito
					Ciclo vital de Plasmodium
				Patogenia
				Respuesta inmunitaria y epidemiología clínica
				Cuadro clínico
					Malaria no complicada
					Malaria grave
						Alteraciones neurológicas
						Anemia grave
						Manifestaciones respiratorias
						Acidosis metabólica
						Hipotensión/shock («malaria álgida»)
						Alteraciones de la coagulación/hemorragias
						Insuficiencia renal aguda
						Hipoglucemia
						Hiperparasitemia
						Insuficiencia hepática
						Malaria grave por otras especies
						Malaria en los niños
						Malaria en las embarazadas
						Malaria y virus de la inmunodeficiencia humana
						Complicaciones crónicas
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Malaria no complicada
					Malaria grave
					Tratamiento durante el embarazo
					Tratamiento de soporte
					Resistencia a los antimaláricos
				Profilaxis
			Babesiosis
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 290 - Infecciones causadas por nematodos intestinales y cestodos
			Infecciones causadas por nematodos intestinales
				Oxiuriasis o enterobiosis
					Concepto
					Patogenia
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Tricuriasis o tricocefalosis
					Concepto
					Patogenia
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Ascaridiasis
					Concepto
					Patogenia
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Estrongiloidiasis
					Concepto
					Patogenia
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				UNCINARIASIS Y ANQUILOSTOMIASIS
					Concepto
					Patogenia
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Otros nematodos intestinales
					Anisakiasis
					Capilariasis
					Tricostrongiliasis
			Infecciones causadas por cestodos
				Cestodosis intestinales
					Teniasis
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
						Profilaxis
					Himenolepiasis
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
						Profilaxis
					Difilobotriasis
						Concepto
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
						Profilaxis
					Otras cestodosis intestinales
				Cestodosis larvarias
					Cisticercosis
						Concepto
						Fisiopatología
						Cuadro clínico
							Neurocisticercosis
								Neurocisticercosis parenquimatosa
								Neurocisticercosis extraparenquimatosa
								Neurocisticercosis espinal
							Cisticercosis ocular
							Cisticercosis muscular y subcutánea
						Diagnóstico
						Pronóstico
						Tratamiento
							Tratamiento sintomático
							Tratamiento antiparasitario
							Tratamiento quirúrgico
						Profilaxis
					Equinococosis
						Equinococosis quística (equinococosis unilocular o hidatidosis)
							Concepto
							Anatomía patológica
							Fisiopatología
							Cuadro clínico
							Diagnóstico
							Tratamiento
							Profilaxis
						Equinococosis alveolar
							Concepto
							Fisiopatología
							Cuadro clínico
							Diagnóstico
							Tratamiento
						Equinococosis neotropical
					Otras cestodosis larvarias
			Bibliografía especial
		Capítulo 291 - Esquistosomiasis y otras infecciones causadas por trematodos
			Esquistosomiasis o bilharziasis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Fase aguda
					Fase crónica
						Esquistosomiasis urinaria
						Esquistosomiasis digestiva
						Esquistosomiasis hepática
						Esquistosomiasis pulmonar
						Esquistosomiasis ectópica
						Esquistosomiasis y cáncer
						Esquistosomiasis e infección por el HIV
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Otras enfermedades causadas por trematodos
				Duelas hepáticas
				Duela pulmonar o paragonimiasis
				Duelas intestinales
			Bibliografía especial
		Capítulo 292 - Filariasis e infecciones relacionadas. Otras infecciones causadas por nematodos tisulares
			Filariasis
				Filariasis linfáticas
					Filariasis por Wuchereria bancrofti
						Concepto y epidemiología
						Cuadro clínico
						Diagnóstico
						Tratamiento
					Filariasis por Brugia malayi y B. timori
					Síndrome de eosinofilia pulmonar tropical
				Oncocercosis
					Concepto y epidemiología
					Cuadro clínico
						Nódulos u oncocercomas
						Afección linfática
						Afección ocular
						Otras manifestaciones
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Loasis (loiasis)
					Concepto
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
				Mansonelosis
					Mansonelosis por Mansonella perstans
					Mansonelosis por Mansonella ozzardi
					Mansonelosis por Mansonella streptocerca
				Dracunculosis (dracontiasis)
				Filariasis zoonóticas
			Triquinosis o triquinelosis
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Fase entérica
					Fase muscular o invasiva
					Fase crónica o de enquistamiento
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
				Profilaxis
			Toxocariasis
				Concepto y epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Larva migrans visceral
					Toxocariasis ocular
					Toxocariasis oculta o encubierta
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
				Profilaxis
			Larva cutánea migrans
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Angiostrongiloidiasis
				Infecciones causadas por Angiostrongylus cantonensis
				Infecciones causadas por Angiostrongylus costaricensis
			Gnatostomiasis
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Anisakiasis
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
			Otros nematodos tisulares de interés
			Bibliografía especial
		Capítulo 293 - Sarna, pediculosis y otras infecciones causadas por artrópodos
			Sarna o escabiosis
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Sarna ordinaria del adulto inmunocompetente
					Sarna del lactante
					Sarna costrosa o noruega
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Pediculosis y pitiriasis
				Pediculosis del cuero cabelludo
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento y profilaxis
				Pediculosis del cuerpo
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Tratamiento y profilaxis
				Pediculosis del pubis
					Concepto
					Epidemiología
					Cuadro clínico
					Tratamiento y profilaxis
			Miasis
				Concepto
				Cuadro clínico
					Miasis intestinales o enteromiasis
					Miasis urinarias
					Miasis de cavidades abiertas: rinomiasis, otomiasis y oftalmomiasis
					Miasis cutáneas: de las heridas, forunculosas, tumorales y serpiginosas
				Diagnóstico, tratamiento y profilaxis
			Papel vectorial de los artrópodos
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección XVII, Parte III
	Parte IV - Infecciones causadas por virus
		Capítulo 294 - Infecciones víricas
			Concepto
			Ciclo biológico
				Fase de infección
				Fases de síntesis y maduración
				Fase de liberación
			Patogenia
			Diagnóstico
				Observación
				Aislamiento
				Detección
				Diagnóstico serológico
				Automatización
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 295 - Infecciones causadas por papilomavirus y poliomavirus
			Infecciones causadas por papilomavirus
				Concepto
				Patogenia
				Epidemiología
				Cuadro clínico
					Lesiones benignas
					Cáncer
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones causadas por poliomavirus
				Concepto
				Patogenia
				Epidemiología
				Cuadro clínico
					Poliomavirus JC
					Poliomavirus BK
					Virus MCPyV
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 296 - Infecciones causadas por adenovirus
			Concepto
			Epidemiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 297 - Infecciones causadas por los virus del herpes simple y de la varicela-zóster
			Infecciones causadas por los virus del herpes simple
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
					Infección orofacial
					Infección de los tractos respiratorio y digestivo
					Infección genital
					Infección cutánea
					Infección ocular
					Infección de los sistemas nerviosos central y periférico
					Infección neonatal
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones causadas por el virus de la varicela-zóster
				Concepto
				Epidemiología y patogenia
				Cuadro clínico
					Varicela
					Herpes zóster
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Varicela
					Herpes zóster
				Profilaxis
					Vacunación
					Profilaxis postexposición
			Bibliografía especial
		Capítulo 298 - Infecciones causadas por el citomegalovirus y los virus del herpes humano de tipos 6, 7 y 8
			infecciones CAUSADAS POR citomegalovirus
				Concepto
				Epidemiología
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Infección congénita
					Infección en pacientes inmunocompetentes
					Infección en pacientes inmunodeprimidos
					Receptores de trasplantes
					Pacientes con sida
					Otros enfermos inmunodeprimidos
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			infecciones CAUSADAS POR el virus del herpes humano de tipo 6
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			infecciones CAUSADAS POR el virus del herpes humano de tipo 7
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			infecciones CAUSADAS POR el virus del herpes humano de tipo 8
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 299 - Infecciones causadas por el virus de Epstein-Barr
			Concepto
			Epidemiología
			Patogenia
			Enfermedades asociadas al virus de Epstein-Barr
				Mononucleosis infecciosa
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Diagnóstico diferencial
					Pronóstico
					Tratamiento
					Profilaxis
				Otras enfermedades asociadas al virus de Epstein-Barr
					Infección crónica activa por el virus de Epstein-Barr
					Síndrome linfoproliferativo ligado al cromosoma X (síndrome de Duncan o Purtilo)
					Virus de Epstein-Barr en pacientes infectados por el virus de la inmunodeficiencia humana
					Síndromes linfoproliferativos y tumores
						Carcinoma nasofaríngeo
						Linfoma de Burkitt
						Linfoma no hodgkiniano
						Otros tumores
			Bibliografía especial
		Capítulo 300 - Infecciones causadas por poxvirus
			Concepto
			Viruela (smallpox)
				Epidemiología
				Patogenia y cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Viruela de las vacas (cowpox)
			Viruela del mono (monkeypox)
			Viruela del camello (camelpox)
			Virus orf
			Tanapox
			Molusco contagioso
			Bibliografía especial
		Capítulo 301 - Infecciones causadas por parvovirus
			Concepto
			Infecciones causadas por parvovirus B19
				Concepto
				Epidemiología
				Cuadro clínico
					Eritema infeccioso
					Poliartritis
					Aplasia medular aguda en pacientes con enfermedades hematológicas de base
					Anemia crónica del paciente con inmunodepresión
					Infección congénita
					Otras manifestaciones
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 302 - Poliomielitis y otras infecciones causadas por enterovirus
			Concepto
			Clasificación
				Poliovirus
				Coxsackievirus
				Echovirus (enteric cytopathic human orphan)
				Enterovirus 68-121
			Epidemiología
			Respuesta inmunitaria
			Tratamiento
			Profilaxis
			Infecciones causadas por poliovirus: poliomielitis
				Concepto
				Etiopatogenia
				Epidemiología
				Cuadro clínico
					Síndrome pospoliomielitis
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Tratamiento
				Profilaxis
			Infecciones causadas por enterovirus no poliomielitis
				Herpangina
				Pleurodinia
				Miocarditis y pericarditis
				Meningitis aséptica
				Encefalitis
				Meningoencefalitis crónica
				Parálisis flácida periférica
				Enfermedad boca-mano-pie
				Otras manifestaciones exantemáticas
				Infección neonatal
				Conjuntivitis aguda hemorrágica
				Otras manifestaciones clínicas
			Infecciones causadas por parechovirus
			Bibliografía especial
		Capítulo 303 - Gastroenteritis víricas
			Concepto
			Etiología
				Rotavirus
				Calicivirus
				Adenovirus
				Astrovirus
				Coronavirus
				Otros virus implicados en gastroenteritis víricas
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 304 - Gripe
			Concepto
			Etiología
			Epidemiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Gripe pandémica en el siglo xxi
			Diagnóstico
				Diagnóstico clínico
				Diagnóstico directo
				Diagnóstico serológico
			Pronóstico
			Profilaxis
				Tipos de vacunas
				Indicaciones
				Eficacia y efectividad de la vacunación
			Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 305 - Otras viriasis respiratorias
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Infecciones por Rinovirus y Enterovirus
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por Metapneumovirus
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por Coronavirus
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por el virus respiratorio sincitial
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por el virus de la parainfluenza
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por Adenovirus
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Infecciones por Bocavirus
				Concepto y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 306 - Infecciones por coronavirus: SARS, MERS y SARS-CoV-2 (COVID-19)
			Concepto
			Epidemiología
				Síndrome respiratorio agudo grave
				Síndrome respiratorio de Oriente Medio
				Síndrome respiratorio agudo grave por coronavirus 2. Enfermedad infecciosa por coronavirus 19
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Manifestaciones agudas
				Complicaciones
				Pronóstico
				Manifestaciones crónicas o long-COVID-19
			Diagnóstico
			Tratamiento
				Fármacos antivirales
				Anticuerpos neutralizantes
				Fármacos antiinflamatorios
				Fármacos anticoagulantes
				Otras medidas terapéuticas
			Profilaxis
				Vacunación
					Tipos de vacunas
					Eficacia y efectividad
					Seguridad
				Profilaxis pre- y postexposición
			Bibliografía especial
		Capítulo 307 - Sarampión, rubéola y otras viriasis exantemáticas
			Introducción
			Sarampión
				Concepto
				Etiología
				Epidemiología
				Patogenia
				Anatomía patológica
				Cuadro clínico
					Complicaciones
						Complicaciones respiratorias
						Complicaciones neurológicas
						Infecciones secundarias
						Otras complicaciones
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
					Fase febril prodrómica
					Fase exantemática
				Pronóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
					Profilaxis postexposición
					Profilaxis preexposición
			Rubéola
				Concepto
				Etiología
				Epidemiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
					Síndrome de rubéola congénita
				Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
				Pronóstico
				Tratamiento
				Profilaxis
					Aislamiento de los pacientes diagnosticados
					Profilaxis postexposición
			MEGALOERITEMA epidémico
			Infección por el virus del herpes de tipos 6 y 7
			Bibliografía especial
		Capítulo 308 - Parotiditis
			Concepto
			Etiología
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Pronóstico
			Tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 309 - Infecciones víricas emergentes: fiebre amarilla, dengue, chikungunya, zika, fiebre hemorrágica de Crimea-Congo, enfermedad por el virus del Ébola y otras viriasis. Rabia
			Fiebre amarilla
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Dengue
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Chikungunya
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Zika
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Fiebre hemorrágica de Crimea-Congo
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Enfermedad por el virus del Ébola y el virus de Marburg
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Pronóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Otras fiebres hemorrágicas o con exantema
				Fiebre del valle del Rift
				Fiebre por flebótomos
				Infecciones por Hantavirus
				Encefalitis por arbovirus
					Enfermedad por el virus del Nilo occidental
					Encefalitis transmitida por garrapatas (encefalitis centroeuropea)
					Encefalitis japonesa
			Otras encefalitis víricas
				Fiebre de Lassa
				Coriomeningitis linfocitaria
				Otros Arenavirus causantes de enfermedad en el ser humano: fiebres hemorrágicas sudamericanas
					Fiebre hemorrágica venezolana
					Fiebre hemorrágica argentina
					Fiebre hemorrágica boliviana
					Fiebre hemorrágica brasileña
					Fiebre hemorrágica de Lujo
					Fiebre hemorrágica de Chapare
				Infecciones causadas por los virus de Hendra y de Nipah
			Rabia
				Concepto, etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 310 - Infecciones causadas por los virus de la inmunodeficiencia humana de tipos 1 y 2
			Infección por el HIV-1 y sida
				Concepto
				Etiología
				Historia natural de la infección por el HIV-1
					Mecanismos de transmisión e inmunopatología
					Fase precoz, infección aguda o primoinfección
					Fase intermedia o crónica
					Fase final o de crisis
				Epidemiología de la infección por el HIV-1 y del sida
					Distribución de la infección por el HIV-1
					Clasificación de la infección por el HIV-1 y criterios de sida
				Cuadro clínico de la infección por el HIV-1 y del sida
					Manifestaciones clínicas atribuibles al propio HIV-1
						Manifestaciones clínicas de la primoinfección
						Trombocitopenia asociada a la infección por el HIV-1
						Infecciones oportunistas en los pacientes con sida
							Infecciones pulmonares
							Síndromes gastrointestinales en los pacientes con sida
						Afección del sistema nervioso central en el sida
							Complicaciones neurológicas relacionadas directamente con el HIV-1
							Complicaciones neurológicas relacionadas con infecciones oportunistas
						Otros síndromes
					Síndromes inflamatorios de reconstitución inmunitaria secundarios al tratamiento antirretroviral
					Neoplasias asociadas a la infección por el HIV-1
						Sarcoma de Kaposi
						Linfoma no hodgkiniano
						Linfoma de Hodgkin
						Neoplasia anogenital e infección por el virus del papiloma humano
					Neoplasias no asociadas a la infección por el HIV-1
				Mortalidad
				Diagnóstico de la infección por el HIV-1 y monitorización de la respuesta terapéutica
				Aproximación clínica al paciente infectado por el HIV-1 o con sida
				Tratamiento
					Tratamiento antirretroviral
					Tratamiento de las infecciones oportunistas asociadas a la infección por el HIV-1
						Profilaxis primaria
						Supresión de la profilaxis
					Tratamiento de las neoplasias asociadas al HIV-1
						Sarcoma de Kaposi
						Linfomas
				Profilaxis de la infección por el HIV-1
					Prevención de la transmisión vertical: embarazo
					Profilaxis postexposición
					Profilaxis preexposición
					Precauciones
					Esterilización del instrumental sanitario
				Estrategias terapéuticas
			Infección por el HIV-2
				Concepto
				Etiología y epidemiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico y control de laboratorio
				Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 311 - Infección por otros retrovirus humanos: virus linfotrópicos de células T de tipos 1, 2, 3 y 4
			Concepto
			Anatomía patológica
			Etiología y patogenia
				Virus linfotrópico de células T de tipo 1
				Virus linfotrópico de células T de tipo 2
			Epidemiología
				Virus linfotrópico de células T de tipo 1
				Virus linfotrópico de células T de tipo 2
				Virus linfotrópicos de células T de tipos 3 y 4
			Cuadro clínico
				Virus linfotrópico de células T de tipo 1
				Virus linfotrópico de células T de tipo 2
			Diagnóstico
			Pronóstico y tratamiento
			Profilaxis
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección XVII, Parte IV
	Parte V - Miscelánea
		Capítulo 312 - Fiebre aguda y fiebre de origen desconocido
			Fiebre aguda
				Concepto
				Etiología
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
					Anamnesis
					Exploración física
					Exploraciones complementarias
				Tratamiento
				Fiebre en situaciones especiales
					Fiebre en el paciente neoplásico
					Fiebre en el paciente inmunodeprimido
					Fiebre en el paciente hospitalizado
					Fiebre en el paciente geriátrico
					Fiebre en usuarios de drogas por vía parenteral
					Fiebre en el viajero al trópico
			Fiebre de origen desconocido
				Concepto
				Etiología
					Enfermedades infecciosas
					Neoplasias
					Conectivopatías y vasculitis
					Miscelánea
					Fiebre de origen desconocido no diagnosticada
				Diagnóstico
				Formas clínicas
					Fiebre episódica
					Fiebre de origen desconocido en la infección por el virus de la inmunodeficiencia humana
					Fiebre de origen desconocido en el anciano
					Fiebre de duración intermedia
				Pronóstico
			Bibliografía especial
		Capítulo 313 - Sepsis y shock séptico
			Concepto
			Epidemiología
			Etiología
			patogenia
			Cuadro clínico
			Exploraciones complementarias
			Diagnóstico
				Diagnóstico diferencial
			Pronóstico
			Tratamiento
				Tratamiento de soporte
				Tratamiento etiológico
				Tratamiento fisiopatológico
			Bibliografía especial
		Capítulo 314 - Infecciones de la piel y las partes blandas
			Concepto
			Etiopatogenia
			Cuadro clínico
				Impétigo
				Foliculitis
				Forúnculo
				Hidrosadenitis supurativa
				Síndrome de la piel escaldada
				Síndrome del shock tóxico
				Erisipela
				Celulitis
				Piomiositis
				Fascitis necrosante
				Mionecrosis
				Infección de úlceras
				Infecciones de la piel y las partes blandas en el paciente inmunodeprimido
				Infecciones por mordeduras
			Diagnóstico
				Diagnóstico clínico
				Diagnóstico microbiológico
			Tratamiento
			Bibliografía especial
		Capítulo 315 - Infecciones de transmisión sexual
			Concepto y etiología
			Epidemiología
			Diagnóstico
				Anamnesis
				Exploración física
				Información al paciente
			Cuadro clínico y tratamiento
				Uretritis
				Orquiepididimitis
				Vaginitis/cervicitis
				Enfermedad inflamatoria pélvica
				Úlcera genital
				Proctitis/proctocolitis/enteritis
			Profilaxis y control
				Sistemas de vigilancia epidemiológica
				Estudios de contactos
				Criterios de cribado
			Bibliografía especial
		Capítulo 316 - Infecciones de la esfera otorrinolaringológica
			Concepto
			Resfriado común
			Faringitis
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Epiglotitis o supraglotitis
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Laringitis
			Infecciones del pabellón auditivo
			Otitis externa
			Otitis media
				Concepto
				Etiología y patogenia
				Cuadro clínico y diagnóstico
				Tratamiento
			Mastoiditis
			Sinusitis
				Concepto
				Etiología
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infección de los espacios profundos del cuello
			Bibliografía especial
		Capítulo 317 - Infecciones relacionadas con la asistencia sanitaria: medidas de prevención y control
			Concepto
			Etiología y patogenia
			Localizaciones principales
				Infección respiratoria
				Infección urinaria
				Bacteriemia nosocomial
				Infección del lugar quirúrgico
					Concepto
					Grado de contaminación de la herida y tipos de intervención quirúrgica
					Etiología
					Clasificación y cuadro clínico
					Tratamiento
			Profilaxis y control
				Vigilancia de las infecciones: medición de la frecuencia de las infecciones relacionadas con la asistencia sanitaria
				Revisión de los procedimientos relacionados con el control de infecciones en el hospital
				Prevención de la infección quirúrgica
				Profilaxis antibiótica perioperatoria
			Infecciones relacionadas con la asistencia sanitaria y el diseño, las obras y el mantenimiento de las instalaciones sanit...
			Revisión del empleo de los agentes antimicrobianos y valoración de sus patrones de resistencia
			Brotes y epidemias de infecciones relacionadas con la asistencia sanitaria
			Bibliografía especial
		Capítulo 318 - Infecciones relacionadas con el uso médico de material protésico
			Concepto
			Etiopatogenia
			Implicaciones diagnósticas y terapéuticas
			Infecciones asociadas a catéteres intravasculares
				Concepto
				Etiología y patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Infecciones de otros dispositivos intravasculares
				Prótesis valvulares
				Marcapasos y desfibriladores
				Prótesis vasculares y shunt intrahepático portosistémico transyugular
			Infecciones asociadas a dispositivos ortopédicos
				Prótesis articulares
				Dispositivos de osteosíntesis
			Infecciones asociadas a sistemas de derivación de líquido cefalorraquídeo
			Infecciones asociadas a sondas urinarias
			Infecciones asociadas a otros dispositivos
				Mallas
				Catéteres de diálisis peritoneal
				Prótesis de mama
				Prótesis de pene
				Lentes intraoculares
			Profilaxis
			Bibliografía especial
		Capítulo 319 - Infecciones en el paciente con cáncer y/o inmunodeprimido
			Concepto
			Defectos adquiridos de los mecanismos de defensa e infecciones asociadas
				Diabetes mellitus
				Insuficiencia renal crónica
				Alcoholismo y cirrosis hepática
				Enfermedades autoinmunitarias y tratamiento con glucocorticoides
				Asplenia e hipoesplenia
				Terapias biológicas
				Inhibidores de tirosín-cinasas e inhibidores del proteasoma
			Infecciones en pacientes con neoplasias sólidas y hematológicas
			Infecciones en el paciente sometido a un trasplante de órgano sólido
				Cronograma y factores de riesgo de infección en el receptor
					Riesgo derivado de la propia enfermedad de base
					Riesgo derivado del tipo de trasplante
					Riesgo derivado de la inmunodepresión farmacológica
					Transmisión de infecciones a través del donante
					Situación cronológica en el postrasplante
				Microorganismos de especial relevancia
					Infección bacteriana
					Infección fúngica
					Infecciones víricas
						Infección por virus del grupo herpes
							Citomegalovirus
							Virus de Epstein-Barr
							Otros herpesvirus
						Otros virus
							Papovavirus
							Papilomavirus
							Virus de la hepatitis
							Otros
				Prevención de la infección
			Infecciones en pacientes sometidos a trasplante de progenitores hematopoyéticos
			Bibliografía especial
		Capítulo 320 - Consejos médicos para viajeros
			Introducción
			Estimación de riesgos
			Enfermedades prevenibles mediante vacunación
			Vacunas de uso sistemático
				Tétanos-difteria (Td)
				Hepatitis B
				Meningocócica ACW135Y conjugada
				Triple vírica
				Antipoliomielítica de tipo Salk
				Antigripal
			Vacunas indicadas según el viaje
				Hepatitis A
				Encefalitis japonesa
				Antirrábica
				Encefalitis centroeuropea
				Fiebre tifoidea
					Vacuna oral (Ty21a)
					Vacuna parenteral (polisacárido Vi)
				Cólera
				Fiebre amarilla
				Malaria
					Protección frente a la picadura de mosquito
					Quimioprofilaxis
					Otros riesgos
			Bibliografía especial
		Capítulo 321 - Riesgo biológico en los profesionales sanitarios
			Introducción
			Medidas de prevención preexposición laboral a agentes biológicos
				Educación y formación del personal sanitario
				Precauciones estándar y precauciones basadas en el mecanismo de transmisión
				Vacunas del personal sanitario
					Vacuna de la hepatitis B
						Indicaciones
						Pauta vacunal
					Vacuna de la gripe
						Indicaciones
						Pauta vacunal
					Vacuna frente al SARS-CoV-2
						Pauta vacunal
					Vacuna triple vírica (TV)
						Indicaciones
						Pauta vacunal
					Vacuna del tétanos, la difteria y la tos ferina
						Pauta vacunal
					Vacuna de la varicela
						Indicaciones
						Pauta vacunal
				Programa de vigilancia de la infección tuberculosa
				Restricciones laborales
			Medidas de profilaxis postexposición laboral a agentes biológicos
				Infecciones transmitidas por vía parenteral tras una exposición ocupacional accidental
					Determinaciones serológicas de la fuente y de la persona expuesta
					Indicaciones de profilaxis postexposición
					Seguimiento serológico de la persona expuesta
				Tuberculosis
				Sarampión
				Enfermedad meningocócica
				Varicela
			Bibliografía especial
		Capítulo 322 - Prevención de las enfermedades transmisibles: vacunación e inmunización pasiva
			Introducción
			Inmunización activa: vacunas
				Clasificación microbiológica de las vacunas
				Clasificación sanitaria de las vacunas
					Inmunidad individual
					Inmunidad de grupo
				Vacunas sistemáticas y no sistemáticas
				Adyuvantes
				Contraindicaciones generales de las vacunas
				Seguridad de las vacunas
				Indicaciones de las vacunas como profilaxis postexposición
					Sarampión
					Varicela
					Tétanos
					Hepatitis A
					Hepatitis B
				Administración simultánea de vacunas
			Inmunización pasiva: sueros e inmunoglobulinas
				Preparados utilizados en la inmunización pasiva
					Sueros heterólogos
					Inmunoglobulinas de origen humano u homólogas
					Anticuerpos monoclonales
				Indicaciones generales de la inmunización pasiva
				Interferencias entre inmunoglobulinas y vacunas
				Efectos adversos y contraindicaciones de las inmunoglobulinas y de los sueros
			Bibliografía especial
			Bibliografía general de la Sección XVII, Parte V
Sección XVIII - Toxicología clínica
	Capítulo 323 - Generalidades y toxíndromes
		Generalidades
			Introducción
			Epidemiología
			Abordaje general del paciente intoxicado
				Estabilización hemodinámica y tratamiento de soporte
				Evaluación clínica
				Tratamiento
					Medidas de descontaminación
					Medidas para disminuir la absorción del tóxico
						Absorción digestiva
							Vaciado gástrico
							Carbón activado
							Catárticos
						Absorción pulmonar
						Absorciones cutánea y nasal
						Absorción parenteral
					Antídotos
					Medidas para aumentar la eliminación
						Diuresis forzada
						Depuración extrarrenal
			Aspectos psiquiátricos y médico-legales
		Toxíndromes
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
				Toxíndrome serotoninérgico
					Concepto
					Etiología
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 324 - Intoxicaciones por fármacos
		Psicofármacos
			Sedantes e hipnóticos
				Benzodiazepinas
				Barbitúricos
			Antidepresivos
				Antidepresivos cíclicos
				Inhibidores selectivos de la recaptación de serotonina y antidepresivos atípicos
				Inhibidores de la monoaminooxidasa
			Antipsicóticos
		Analgésicos y antiinflamatorios
			Antiinflamatorios no esteroideos
			Salicilatos
			Paracetamol
			Colchicina
		Antiepilépticos
			Carbamazepina
			Ácido valproico
			Difenilhidantoína (fenitoína)
			Levetiracetam
		Otros fármacos
			Digoxina
			Litio
			Nuevos anticoagulantes orales directos
		Bibliografía especial
	Capítulo 325 - Intoxicaciones por drogas de abuso
		Introducción
		Intoxicación por cocaína
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Intoxicación por opiáceos y sedantes
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Intoxicación por cannabis
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Intoxicación por drogas de diseño o nuevas sustancias psicoactivas
			Ketamina
				Concepto
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Éxtasis líquido
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Anfetaminas
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Poppers
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Intoxicación por bebidas energizantes y cafeína
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico y tratamiento
		Bibliografía especial
	Capítulo 326 - Intoxicaciones por productos domésticos
		Introducción
		Intoxicación por gases domésticos
			Concepto
		Intoxicación por monóxido de carbono
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Intoxicación por pilas
			Concepto
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
		Intoxicación por el mercurio de termómetros
		Intoxicación por cáusticos
			Concepto
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Tratamiento
				Tratamiento en función de los hallazgos endoscópicos
			Pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 327 - Intoxicaciones por productos agrícolas
		Introducción
		Intoxicación por insecticidas
			Insecticidas organofosforados
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Medidas de soporte y descontaminación
					Disminución de la absorción
					Antídotos
					Aumento de la eliminación
			Insecticidas carbamatos
			Insecticidas organoclorados
			Insecticidas piretroides
			Insecticidas neonicotinoides
		Intoxicación por herbicidas
			Paraquat
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Medidas de soporte y descontaminación
					Disminución de la absorción digestiva
					Antídotos
					Aumento de la eliminación
			Glifosato
				Cuadro clínico
				Tratamiento
		Intoxicación por rodenticidas
			Arsénico
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Tratamiento
			Fósforo y fosfuros
			Talio
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Antivitamina K
		Bibliografía especial
	Capítulo 328 - Intoxicaciones por productos industriales
		Intoxicación por metales
			Intoxicación por plomo (saturnismo)
				Concepto
				Fuentes de exposición
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Intoxicación por mercurio (hidrargirismo)
				Concepto
				Fuentes de exposición
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Intoxicación por cobalto (cobaltismo)
				Concepto
				Fuentes de exposición
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Intoxicaciones por gases, y por disolventes y sus vapores
			Intoxicación por gases
				Gases irritantes
					Gases irritantes con capacidad irritante intensa
						Sulfuros y derivados
						Flúor y ácido fluorhídrico
						Cloro
						Aldehídos
					Gases irritantes con capacidad irritante moderada y leve
						Vapores nitrosos
						Bromuro y cloruro de metilo
				Gases asfixiantes por acción mitocondrial
					Cianuros
			Intoxicación por disolventes y sus vapores
				Hidrocarburos alifáticos
					Hidrocarburos C1-C4
					Hidrocarburos C5-C8
					Gasolina y queroseno
				Hidrocarburos halogenados
					Tetracloruro de carbono
					Cloruro de metileno
					Cloroformo
				Hidrocarburos aromáticos
					Benceno
					Tolueno
				Alcoholes alifáticos: metanol
				Glicoles: etilenglicol
				Derivados nitrogenados: anilina
		Bibliografía especial
	Capítulo 329 - Intoxicaciones por plantas y setas
		Intoxicaciones por plantas
			Plantas neurotóxicas
				Con acción estimulante del sistema nervioso central (síndrome anticolinérgico)
				Con acción paralizante (síndrome nicotínico)
				Con acción convulsivante (antagonistas del ácido γ-aminobutírico)
			Plantas cardiotóxicas
				Con glucósidos cardíacos
				Con activadores de los canales de sodio
				Con bloqueantes de los canales de sodio y calcio
			Plantas con citotoxicidad multisistémica tardía
				Con proteínas inactivadoras de los ribosomas
				Con efecto antimitótico
			Plantas nefrotóxicas
			Plantas hepatotóxicas
			Síndrome de irritación mucosa por contacto
		Intoxicaciones por setas
			Intoxicaciones con latencia larga
				Síndrome hepatotóxico
					Etiología
					Patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico y tratamiento
				Síndrome convulsivo o giromítrico
				Síndrome nefrotóxico
					Síndrome orellánico o cortinarínico
					Intoxicación por amanitas nefrotóxicas
				Síndrome rabdomiolítico
				Síndrome cerebeloso por colmenillas (Morchella spp.)
				Síndrome acromelálgico
			Intoxicación por setas con período de incubación corto
				Síndrome gastrointestinal puro
				Síndrome neurológico o micoatropínico
				Síndrome alucinógeno
				Síndrome neurovegetativo, sudoriano, micocolinérgico o muscarínico
				Síndrome cardiovascular o acetaldehídico
				Síndrome hemolítico-urémico
				Síndrome de dermatitis flagelada
		Bibliografía especial
	Capítulo 330 - Intoxicaciones por picadura, mordedura o contacto con animales venenosos
		Introducción
		Animales terrestres
			Artrópodos
				Himenópteros
				Dípteros
				Arácnidos
					Garrapatas
					Arañas
						Latrodectus
						Loxosceles
						Licósidos
					Escorpiones
			Reptiles: serpientes
				Víboras
					Cuadro clínico
					Tratamiento
				Culebras
				Pitones y boas
				Otras serpientes exóticas
		Animales marinos
			Peces venenosos
			Cnidarios o celentéreos
		Bibliografía especial
	Capítulo 331 - Intoxicaciones por armas químicas
		Concepto
		Patogenia
		Tipos de armas químicas
			Agentes irritantes pulmonares
				Cloro (Cl2)
				Fosgeno (COCl2)
			Agentes vesicantes
				Mostaza sulfurada
			Agentes asfixiantes
			Agentes nerviosos o agentes colinérgicos
				Concepto
				Patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
			Agentes lacrimógenos
			Agentes incapacitantes
		Principios generales de actuación
		Bibliografía especial
	Capítulo 332 - Nanotoxicología
		Introducción
		Concepto
		Toxicocinética
			Vía transdérmica
			Vía inhalatoria
			Vía oral
		Fisiopatología
			Afectación celular
			Afectación en órganos y sistemas
				Sistema respiratorio
				Sistema nervioso
				Sistema inmunitario
				Otros
		Diagnóstico
		Tratamiento
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la Sección XVIII
Sección XIX - Enfermedades por agentes ambientales
	Capítulo 333 - Introducción
		Cambio climático
		Bibliografía especial
	Capítulo 334 - Trastornos causados por la contaminación ambiental
		Contaminación atmosférica
			Concepto
			Principales contaminantes
			Enfermedades relacionadas con la contaminación atmosférica
				Sistema respiratorio
				Sistema cardiovascular
				Otros órganos afectados
				Contaminación ambiental en la población infantil
			Reducción del impacto de la contaminación sobre la salud
		Contaminación del agua
			Aceites minerales
			Pesticidas y fertilizantes
			Metales pesados
			Subproductos clorados
			Cianobacterias
			Contaminantes emergentes
		Contaminación acústica
		Cancerígenos ambientales
		Bibliografía especial
	Capítulo 335 - Trastornos en los medios acuático y subacuático
		Introducción
		Modificaciones ambientales en el medio acuático
			Descenso de la temperatura
			Hipoxia
			Incremento de presión
		Cuadro clínico de los accidentes de buceo
			Toxicidad de los gases en el fondo
			Síncope anóxico de la emersión
			Barotrauma durante el descenso
			Barotrauma durante el ascenso. Síndrome de sobrepresión pulmonar
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
					Neumomediastino, enfisema subcutáneo y neumotórax
					Aeroembolia arterial
			Enfermedad por descompresión
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
					Manifestaciones articulares
					Manifestaciones cutáneas y linfáticas
					Manifestaciones neurológicas
					Manifestaciones cardiopulmonares
					Manifestaciones óseas
					Síndrome de Taravana
		Diagnóstico
		Tratamiento
			Tratamiento prehospitalario
			Oxigenoterapia hiperbárica
		Pronóstico
		Prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 336 - Ahogamiento y lesiones por sumersión
		Concepto
		Epidemiología y etiología
		Patogenia
			Cambios fisiopatológicos por sistemas
				Sistema respiratorio
				Sistema cardiovascular
				Sistema nervioso central
				Sistema renal
				Sistema digestivo
		Cuadro clínico
		Diagnóstico y exploraciones complementarias
		Tratamiento
			Tratamiento prehospitalario
			Tratamiento hospitalario
				Trastornos respiratorios
				Trastornos circulatorios
				Trastornos neurológicos
		Pronóstico
		Prevención
		Bibliografía especial
	Capítulo 337 - Trastornos por el calor y el frío
		Alteraciones por altas temperaturas
			Concepto
			Cuadro clínico y diagnóstico
				Hipertermia ambiental (golpe de calor)
				Hipertermia no ambiental
					Hipertermia maligna
					Síndrome neuroléptico maligno
					Síndrome serotoninérgico
			Tratamiento
			Prevención
		Alteraciones por bajas temperaturas
			Hipotermia
				Concepto
				Etiopatogenia
				Cuadro clínico
				Exploraciones complementarias
				Diagnóstico
				Tratamiento
					Medidas generales
					Medidas de recalentamiento
						Recalentamiento externo pasivo
						Recalentamiento externo activo
						Recalentamiento interno activo
							Lavado de cavidades corporales
							Circulación extracorpórea
					Tratamiento de la hipotermia secundaria
				Pronóstico
				Prevención
			Lesiones focales por frío
				Lesiones no congelantes
				Lesiones congelantes
					Concepto
					Patogenia
					Cuadro clínico
					Diagnóstico
					Tratamiento
					Pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 338 - Efectos clínicos y biológicos por radiación
		Introducción
		Radiaciones ionizantes
			Unidades
			Efectos de las radiaciones ionizantes: estocásticos y deterministas
			Aplicaciones médicas de las radiaciones ionizantes y los radioisótopos
			Efectos secundarios de la radiación
			Lesiones en todo el organismo (radiación en grandes volúmenes)
			Segundo cáncer
		Radiaciones no ionizantes
			Radiaciones ultravioletas
			Radiación infrarroja
			Radiaciones de onda corta
		Bibliografía especial
	Capítulo 339 - Lesiones provocadas por la electricidad
		Concepto
		Etiopatogenia
			Intensidad de la corriente
			Tensión eléctrica o voltaje
			Frecuencia
			Duración del contacto
			Impedancia del cuerpo humano
			Recorrido de la corriente
		Fisiopatología
			Mecanismos térmicos
			Paso de la electricidad por el organismo
			Efectos indirectos
		Cuadro clínico y diagnóstico
			Electricidad estática: rayo
			Corriente eléctrica
				Manifestaciones cutáneas
				Manifestaciones cardiovasculares
				Manifestaciones en el sistema nervioso
				Manifestaciones respiratorias
				Manifestaciones gastrointestinales
				Manifestaciones musculoesqueléticas
				Manifestaciones renales
				Manifestaciones oftalmológicas y auditivas
		Tratamiento
			Atención prehospitalaria
			Atención hospitalaria
		Prevención
			Rayo
			Corriente eléctrica
		Pronóstico
		Bibliografía especial
	Capítulo 340 - Efectos nocivos de la altitud
		Introducción
		Mal de montaña
			Agudo
			Subagudo
			Crónico (enfermedad de Monge)
		Edema cerebral de la gran altitud
		Edema pulmonar de la gran altitud
		Edema periférico de la gran altitud
		Retinopatía de la gran altitud
		Deterioro psicoorgánico de la extrema altitud
		Grupos de riesgo para una ascensión a gran altitud
		Bibliografía especial
	Capítulo 341 - Trastornos relacionados con actividades propias de la sociedad actual
		Riesgos deportivos
			Siniestralidad
				Incidencia
				Causas
				Lesiones
			Prevención
		Trastornos relacionados con la actividad laboral
		Problemas que plantean los viajes aéreos
		Cinetosis
		Síndrome del edificio enfermo
		Lipoatrofia semicircular
		Bibliografía especial
	Capítulo 342 - Lesiones derivadas de los incendios: quemados e intoxicación por humo
		Concepto
		Clasificación de las lesiones
		Patogenia
			Local
			Sistémica
			Inhalación de humos
		Cuadro clínico
		Diagnóstico
		Exploraciones complementarias
		Tratamiento
		Pronóstico
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la Sección XIX
Sección XX - Inmunología
	Capítulo 343 - Sistema inmunitario: introducción, principales elementos y respuesta inmunitaria
		Conceptos generales y definiciones
		Órganos y células del sistema inmunitario
			Órganos del sistema inmunitario: órganos linfoides primarios y secundarios
				Órganos linfoides primarios: médula ósea y timo
					Médula ósea
					Timo
				Órganos linfoides secundarios: ganglios linfáticos, bazo y tejido linfoide asociado a mucosas
					Ganglios linfáticos
					Bazo
					Tejido linfoide asociado a mucosas
			Células del sistema inmunitario
				Linfocitos
					Linfocitos B
					Linfocitos T
					Linfocitos de tipo innato (innate-like lymphocytes)
					Linfocitos o células NK (natural killer)
				Células mieloides
				Células dendríticas foliculares
		Receptores del sistema inmunitario
			Moléculas que reconocen patógenos
				Receptores de reconocimiento específico de antígenos de la inmunidad adaptativa
					Receptor de los linfocitos T (TCR)
					Receptor de los linfocitos B y anticuerpos
						Complejo BCR/CD79
						Complejo correceptor de los linfocitos B
					Propiedades de las clases y subclases de inmunoglobulinas
						IgG
						IgA
						IgM
						IgD
						IgE
					Genes de las inmunoglobulinas. Organización y reordenamiento somático
					Diversidad del repertorio de especificidades de los anticuerpos
			Moléculas accesorias
				Moléculas coestimuladoras
				Receptores de reconocimiento no específico de la inmunidad natural
			Receptores NK
		Respuesta inmunitaria innata
			Sistema del complemento
				Activación del complemento
					Vía clásica
					Vía alternativa
					Vía de las lectinas
					Vía lítica o fase de formación del complejo de ataque a la membrana
				Regulación
				Genética del complemento y asociación con la enfermedad
				Inhibición terapéutica del complemento
			Citocinas
				Citocinas que regulan los procesos inflamatorios
					Citocinas proinflamatorias
					Citocinas antiinflamatorias e inmunodepresoras
				Citocinas que regulan la inmunidad específica
					Citocinas reguladoras de las funciones Th1
					Citocinas reguladoras de las funciones Th2
				Citocinas que regulan la hemopoyesis
			Receptores de citocinas
				Receptores solubles y antagonistas
				Enfermedades asociadas a defectos en los receptores de citocinas
			Quimiocinas
				Concepto y estructura molecular
		Respuesta inmunitaria adaptativa
			Receptor específico de antígeno de los linfocitos T y B. Generación de diversidad
			Activación de la respuesta inmunitaria adaptativa
			Respuesta inmune celular mediada por linfocitos T
			Captación, procesamiento y presentación de Ag a linfocitos Tαβ
			Presentación de antígenos no proteicos
				Activación de respuestas dirigidas por linfocitos Tαβ
			Regulación de la expansión clonal
			Funciones de los linfocitos T CD4+ efectores Th y sus subtipos: Th1, Th2, Th17, Tfh, Th9 y Th22
			Funciones de los linfocitos T CD4+ reguladores y sus subtipos: iTreg, Th3 y Tr1
			Plasticidad de los linfocitos Th
			Activación y función efectora de los linfocitos T CD8
			Respuesta inmune humoral mediada por linfocitos B
			Mecanismos efectores de los anticuerpos
			Linfocitos B reguladores
			Migración y tráfico linfocitario
				Memoria inmunológica
		Bibliografía especial
	Capítulo 344 - Inmunopatología y respuesta inmune a la infección
		Enfermedades del sistema inmunitario: la respuesta a los microorganismos como paradigma
		Infecciones y respuesta inmunitaria
			Conceptos generales
			Mecanismos innatos de defensa antiinfecciosa
			Mecanismos de inmunidad adaptativa contra las infecciones
			Mecanismos de reconocimiento del patógeno y su influencia en la respuesta inmunitaria
			Inmunidad frente a bacterias
			Inmunidad frente a virus
			Inmunidad frente a protozoos y metazoos
			Inmunidad frente a hongos
			Mecanismos de evasión de la respuesta inmunitaria
			Inmunopatogenia e infección
		Inmunodeficiencias primarias y secundarias
			Concepto
			Etiología
			Patogenia
			Cuadro clínico
			Diagnóstico
			Inmunodeficiencias primarias o errores congénitos de la inmunidad
				Inmunodeficiencia primaria de anticuerpos
				Inmunodeficiencias primarias combinadas (T y B) asociadas a síndromes
				Inmunodeficiencias primarias combinadas T y B graves
				Enfermedades autoinflamatorias
				Inmunodeficiencias primarias de fagocitos
				Inmunodeficiencias primarias del complemento
				Enfermedades por desregulación inmunitaria
				Inmunodeficiencias primarias de la inmunidad innata
			Inmunodeficiencias secundarias
				Inmunodeficiencias secundarias de causa infecciosa
				Inmunodeficiencias secundarias de causa yatrógena
					Fármacos inmunodepresores
					Anticuerpos monoclonales
					Terapias celulares
					Esplenectomía
				Inmunodeficiencias secundarias de causa nutricional y metabólica
			Tratamiento y prevención de las inmunodeficiencias
		Enfermedades autoinflamatorias
			Concepto
			Clasificación y cuadro clínico
				Enfermedades autoinflamatorias asociadas al inflamasoma: inflamasomopatías
				Enfermedades asociadas a interferón de tipo I: interferonopatías
				Enfermedades mediadas por la vía del NF-kB
				Enfermedades asociadas a defectos en el citoesqueleto de actina: actinopatías
				Otras enfermedades autoinflamatorias
		Enfermedades por hipersensibilidad e inmunoalérgicas
			Reacciones de hipersensibilidad
				Concepto
				Tipos de hipersensibilidad
					Hipersensibilidad de tipo I, inmediata o mediada por IgE
					Hipersensibilidad de tipo II o citotoxicidad mediada por anticuerpos
					Hipersensibilidad de tipo III o mediada por inmunocomplejos
					Hipersensibilidad de tipo IV o retardada
			Enfermedades inmunoalérgicas
				Reacciones alérgicas mediadas por IgE
			Alérgenos
			Reactividad cruzada
			Métodos diagnósticos
				Pruebas diagnósticas in vivo
				Pruebas diagnósticas in vitro
			Enfermedades alérgicas de las vías respiratorias superiores e inferiores (rinoconjuntivitis y asma)
			Alergia a los alimentos
				Concepto, etiología y patogenia
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y prevención
			Alergia cutánea: dermatitis atópica
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y prevención
			Alergia al veneno de himenópteros
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y prevención
			Alergia a fármacos
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y prevención
			Anafilaxia
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento y prevención
			Inmunoterapia con alérgenos en la alergia respiratoria y a himenópteros
			Reacciones de hipersensibilidad retardada
				Concepto
				Cuadro clínico
					Dermatitis de contacto alérgica
					Reacciones por hipersensibilidad retardada inducidas por fármacos
				Diagnóstico
			Hipersensibilidad a los alimentos no mediada por IgE
				Concepto
				Cuadro clínico
				Diagnóstico
				Tratamiento
		Enfermedades autoinmunitarias
			Concepto
			Tolerancia
				Tolerancia central
				Tolerancia periférica
					Anergia
					Deleción
					Ignorancia
					Eferocitosis
					Linfocitos T reguladores
					Linfocitos B reguladores
			Autoinmunidad y enfermedades autoinmunitarias
			Epidemiología
			Etiología
				Factores genéticos
				Cambios epigenéticos
				Factores ambientales
					Infecciones
					Higiene
					Dieta
					Vitamina D
					Fármacos
					Otros factores
					Factores estocásticos
			Patogenia
				Inmunidad innata
				Respuesta humoral: autoanticuerpos
				Respuesta celular
				Microbioma
				Tejido diana
			CLASIFICACIÓN DE LAS Enfermedades autoinmunitarias
				Monogénicas y no mendelianas
				Órgano-específicas y sistémicas
				Autoinmunitarias y autoinflamatorias
			Autoinmunidad paraneoplásica
			Tratamiento y perspectivas futuras
		Bibliografía especial
	Capítulo 345 - Tratamiento de la enfermedad a través del sistema inmunitario
		Trasplante y respuesta inmunitaria
			Antígenos de histocompatibilidad, polimorfismos y alorrespuesta
			Moléculas HLA como diana del rechazo
			Mecanismos y tipos de rechazo en el injerto
				Rechazo hiperagudo
				Rechazo agudo
				Rechazo agudo mediado por anticuerpos
				Rechazo crónico mediado por anticuerpos
			Mecanismos de inmunodepresión
			Inducción de tolerancia
			Estudio de la alorrespuesta en el laboratorio y selección de donante-receptor
				Determinación de anticuerpos anti-HLA en el trasplante
				Determinación de la alorrespuesta donante-específica en el trasplante de órgano sólido
				Tipificación de las moléculas HLA del donante y del receptor
				Selección de donante-receptor en el trasplante renal
				Selección de donante-receptor en el trasplante de progenitores hematopoyéticos
		Respuesta inmunitaria frente a tumores
			Inmunología tumoral
				Antigenicidad tumoral
				Inmunovigilancia antitumoral e inmunoedición
				Inmunodepresión en el microambiente tumoral
			Inmunoterapia del cáncer
				Vacunación antitumoral
				Citocinas
				Anticuerpos monoclonales
				Terapia celular adoptiva
				Desarrollo clínico de estrategias de inmunoterapia
		Inmunoterapias y biomarcadores
			Terapias y sistema inmunitario
			Conceptos generales
			Fármacos convencionales
			Inmunoterapia in vivo. Inmunoterapia frente a alérgenos
			Fármacos biológicos
				Omalizumab (anti-IgE)
				Anti-IL-5, anti-IL-5R, anti-IL-13 y anti-IL-4Rα
			Monitorización de fármacos biológicos. Biomarcadores de la inmunoterapia
			Inmunoterapia antitumoral y terapia celular adoptiva
		Inmunoterapia celular y génica, viroterapia y nanoterapia
			Nuevas propuestas de inmunoterapia
			Inmunoterapia celular
			Inmunoterapia génica
			Nanoterapia para la respuesta inmunitaria
		Bibliografía especial
	Capítulo 346 - Pruebas inmunológicas de interés diagnóstico
		Introducción
		Inmunoanálisis e inmunodetección molecular
			Fundamento
			Producción de anticuerpos
			Tipos de inmunoanálisis
				Precipitación y aglutinación
				Enzimoinmunoanálisis
				Inmunoensayos de flujo lateral
				Radioinmunoanálisis
				Inmunofluorescencia
		Inmunoanálisis revelados por complemento
		Pruebas diagnósticas de inmunidad innata
			Pruebas in vitro
			Pruebas in vivo
		Pruebas diagnósticas de inmunidad adaptativa
			Pruebas in vitro
				Inmunidad humoral
					Pruebas cuantitativas
					Pruebas funcionales
				Inmunidad celular
					Pruebas cuantitativas
					Pruebas funcionales
			Pruebas in vivo
		Diagnóstico y seguimiento de enfermedades inmunitarias
			Técnicas para el diagnóstico de enfermedades autoinmunitarias
				Anticuerpos antinucleares y antienvoltura nuclear
				Otros autoanticuerpos y su uso diagnóstico en enfermedades autoinmunitarias
				Anticuerpos antimitocondriales y antimicrosomas de hígado-riñón
				Anticuerpos antimúsculo liso
				Anticuerpos antitiroideos
				Anticuerpos antiislotes pancreáticos
				Anticuerpos anticélulas parietales gástricas
				Anticuerpos anticitoplasma de neutrófilos
				Factor reumatoide
				Anticuerpos antifosfolipídicos
				Factor nefrítico
				Anticuerpos antigliadina y antitransglutaminasa
			Técnicas para el diagnóstico de hipersensibilidades
			Técnicas para el diagnóstico de inmunodeficiencias
			Técnicas para el diagnóstico de mieloma, leucemias y linfomas
			Técnicas de histocompatibilidad y aplicaciones clínicas
			Monitorización en inmunoterapia
			Secuenciación de próxima generación
		Bibliografía especial
		Bibliografía general de la Sección XX
Apéndices
	Apéndice A - Tablas de referencia y valores normales de las pruebas de laboratorio más habituales
	Apéndice B - Glosario de abreviaturas
Índice alfabético
Contracubierta




نظرات کاربران