Die Motivation deutscher Aufsichtsräte: Eine qualitativ-empirische Untersuchung bei Anteilseignervertretern

​بحران‌های متعدد شرکت‌ها و رسوایی‌های حسابداری در گذشته نه چندان دور باعث شده است که علاوه بر هیئت‌های اجرایی، هیئت‌های نظارت نیز در کانون انتقاد قرار گرفته باشند. آنها متهم هستند که وظیفه کنترلی خود را به اندازه کافی انجام نداده اند. به منظور اطمینان از اینکه هیئت نظارت به نفع سهامداران عمل می کند، نمایندگان تئوری نمایندگی، برای مثال، نصب یک سیستم پاداش مرتبط با عملکرد را پیشنهاد می کنند. اما آیا واقعاً هیأت های نظارت می توانند انگیزه مالی داشته باشند؟ بر اساس 92 مصاحبه تخصصی با نمایندگان سهامداران شرکت های آلمانی فهرست شده، این کار به بررسی این موضوع می پردازد که اساساً انگیزه هیئت های نظارت چیست و پاداش چه نقشی در این امر ایفا می کند. یک رویکرد میان رشته ای برای این کار انتخاب شده است: علاوه بر استفاده از نظریه نمایندگی، انگیزه هیئت های نظارت نیز از منظر اقتصاد روانشناختی و نظریه عمل مورد بررسی قرار می گیرد که به پیر بوردیو جامعه شناس برمی گردد. تجزیه و تحلیل تجربی نشان می دهد که انگیزه اعضای هیئت نظارت ارتباط مستقیمی با پاداش آنها ندارد. اعضای هیئت نظارت علاوه بر مشارکت در تخصص خود، علاقه خاصی به افزایش سرمایه اجتماعی و نمادین خود دارند تا بتوانند به طور مطلوب خود را در شبکه انحصاری روابط اعضای هیئت نظارت آلمانی قرار دهند. پاداش هیئت نظارت صرفاً نشان دهنده قدردانی نشان داده شده است و به عنوان ابزاری برای افزایش انگیزه مناسب نیست.

​Zahlreiche Unternehmenskrisen und Bilanzskandale der jüngsten Vergangenheit haben dazu geführt, dass neben Vorständen auch verstärkt Aufsichtsräte in den Mittelpunkt der Kritik geraten sind. Dabei wird ihnen vorgeworfen, ihrer Kontrollaufgabe nur unzureichend nachzukommen. Um ein Agieren der Aufsichtsräte im Interesse der Aktionäre zu gewährleisten, schlagen Vertreter der Agency-Theorie beispielsweise die Installierung eines erfolgsorientierten Vergütungssystems vor. Aber sind Aufsichtsräte tatsächlich über Geld zu motivieren? Anhand von 92 Experteninterviews mit Anteilseignervertretern börsennotierter deutscher Unternehmen untersucht diese Arbeit, wodurch Aufsichtsräte primär motiviert sind und welche Rolle dabei die Vergütung spielt. Dafür wird ein interdisziplinärer Ansatz gewählt: Neben der Verwendung der Agency-Theorie wird die Motivation von Aufsichtsräten ebenso aus dem Blickwinkel der psychologischen Ökonomik sowie der auf den Soziologen Pierre Bourdieu zurückgehenden Theorie der Praxis beleuchtet. Die empirische Analyse zeigt, dass die Motivation von Aufsichtsräten in keinem unmittelbaren Verhältnis zu ihrer Vergütung steht. Neben dem Einbringen ihrer Kompetenz, sind Aufsichtsräte insbesondere an einer Erhöhung ihres sozialen und symbolischen Kapitals interessiert, um sich innerhalb des exklusiven Beziehungsnetzwerks deutscher Aufsichtsräte optimal positionieren zu können. Die Aufsichtsratsvergütung stellt lediglich einen Gradmesser der entgegengebrachten Wertschätzung dar und eignet sich nicht als Instrument zur Erhöhung der Motivation.